hósdagur 18. september 2014síða 39

Sosialurin nr. 106 · 19. september 2014 15 VIKUSKIFTI Óeftirfarandi søguskriving Tað er í tíðini síðan tá skrivað fitt um hetta tíð­ar­skeiðið í samband við Congo. Men tá ið Dollin ikki hevur verið partur av kendu søg­ uni, so er størsti parturin av tí, sum er skrivað, antin beinleiðis skeivt ella mang­ul­fult. Hetta fer henda nýggja bókin at rætta uppá grundað á skjøl í bretskum søvnum um­framt annað atkomiligt tilfar. Tá ið bókin um Dollan kom út í 2010 varð longu staðfest, at Dollin hevði byrjað tað, sum kallaðist Congo Reform Campaign í 1903, við teimum avleiðingum hon fekk. Tá var niðurstøðan, at tær myndir, sum hann hevði brúkt í hesum sambandi, vóru horvn­ar. Men nýggjar kanningar vísa, at tað er ikki so. Tær eru nevniliga ógvuliga væl kendar. Um tað t.d. verður googla “congo atrocites leo­ pold” koma fleiri av hansara kendu mynd­um fram av fólki, har høgra hondin er avkvett. Hesar myndir eru eisini í bókum og rit­ um, sum umrøða hesa tíðina í Congo. Tað eru tveir myndatakarar, sum hava fingið heið­ ur­in fyri hesar myndir. Annar er trúboðarin Alice Harris, eisini frá Balolo missiónini. Í ár hava verið í minsta lagi tvær framsýningar í Bretlandi, har boðskapurin er, at tað eru Al­ice og maður hennara John Harris, sum byrj­aðu hesa herferðina móti støðuni í Congo við egnum myndum. Tað eru eisini bøkur og grein­ar skrivaðar við sama boðskapi. Tað er tó lætt at staðfesta, at Harris hjún­ini tóku sína fyrstu kendu mynd í mai 1904. Tey komu til Bretlands á heysti 1905, og teirra fundarrøð byrjaði í 1906. Hetta var langt aftaná Dollan. Hin er William D. Armstrong, leiðari á mis­si­ónsstøðini Bonginda, har Dollin eisini virk­aði. Sagt varð um Armstrong, at eitt eyð­ kenni fyri hansara myndir var, at hann vavdi hvít klæði um viðkomandi, so meislaði arm­ ur­in sást betri á myndunum. Men tað kann staðfestast, at tað kann ikki vera Armstrong, sum hevur tikið hesar mynd­ir. Permumyndin til bókina av Mola og Yoka vís­ir fyrstu myndina, sum kann dagfestast. Her siga fleiri søgufólk, at henda myndin er tikin av Armstrong, tí hvítu klæðini um kropp­in eru eyðkenni fyri myndirnar hjá hon­um. Men henda mynd er tikin í bygdini Ikoko, hag­ar Casement og Dollin komu, áðrenn teir komu til Bonginda. Hetta merkir, at Arm­ strong kann ikki hava tikið hesa mynd, tí hann var als ikki í Ikoko, har aðrar líknandi kend­ar myndir eru tiknar. Tað eru líknandi mynd­ir tiknar í Bonginda. Men serfrøðingar siga, at alt bendir á, at tað er sami fotografur, sum hevur tikið hesar myndir. Henda próvførslan vendir tískil øvugt av tí, sum er ætlanin við henni. Tá ið bert Dollin av teimum báðum hevur verið í báðum støð­ um, kann tað bert vera hann, sum hevur tikið hes­ar kendu myndir. Fyri at fáa hesa søguna at passa við sjálv­ gjørdu niðurstøðuna verður av pro­fessi­on­ell­ um søgufrøðingum enn tá gjørd tann søga, at Armstrong var saman við Casement á ferðini, og at hann tá hevur tikið hesa mynd­ir. Tá ið ein so fyrst hevur sagt tað, taka onnur tað upp aftur og leggja kanska eitt sindur afturat. Men tað er lætt at staðfesta frá dagbókini hjá Casement, at hetta passar ikki. Einasti hvíti maður á ferðini umframt Casement var Dol­lin. Armstrong var á eini dagsferð saman við Casement inn í landið, meðan teir lógu í Bon­g­inda. Men tá var Dollin eisini við. Søgan stuðla av fremstu søgufrøðingum Tað tykist, sum at søgufólk ofta fara ógvu­ liga lætt um sannleikan. Tey gera sær sína nið­urstøðu, og so verð­ur próvførslan lag­að har eftir. Tí er nógv av tí, sum verður skriv­að, beinleiðis í stríð við sannleikan. Tað er lutfalsliga lætt at finna tilfar um hetta mál. serliga á skjalasavninum hjá Lon­ don School of Eco­no­mics í London. Men hetta verður bert gjørt í tann mun, sum hetta tænir ásetta setn­inginum. Eitt gott dømi um hetta er bók, sum er skrivað av fyrr­verandi medarbeiðara á tí skjalasavnið í Ed­in­ burgh, har skjølini hjá Balolomissiónini eru varðveitt. Hann tek­ur ikki Dollan uppá tungu, hóast hann veit betur. Men at gera hetta vildi oyðilagt hans­ara niðurstøðu! Tað eru tó tíbetur søgumenn, sum í hes­ um førinum viðganga síni mistøk. Ein av teim­um er søgu­pro­ fess­arin Kevin Grant frá Hamil­ton lærda há­skúl­an­um í stat­ in­um New York. Hann hevur skrivað, at mynd­irnar, sum vórðu brúktar í um­ røddu Con­go her­ferð vórðu tiknar til Bret­lands av Case­ment. Tá ið hann varð gjørdur var­ur við, at hetta ikki kundi bera til, tí fyrst Dollin og síð­an Grattan Guinness, leiðari á Balolo missiónini, byrj­aðu sína her­ferð í november 1903, meðan Case­ ment kom til London 1. desember, ásann­aði hann, at hann kundi ikki hava rætt. Hann hevur síðan stuðla míni áskoðan um hetta mál. Í seinasta teldu­posti segði hann seg skriva eina bók um umrøddu Harris hjún­ini. Hann segði seg í bókini fara at vísa til mínar kann­ing­ar og nið­ur­støður. Søgufrøðingur hugtikin av bókini Ætlanin var, at bókin skuldi koma út sam­ stund­is sum frímerkið. Men hon verður nak­að seinkað, og tað hevur eisini sína góðu or­søk. Bókin hevur longu vakt áhuga millum søgu­frøðingar, eisini í USA. Ein av hesum er søguprofessarin Dean Pavlakis frá Carroll Col­lege í Montana. Hann er serfrøðingur við­ ur­skiftum í Congo og er sjálvur við at skriva bók alment um Congorørsluna, og kem­ur hon út komandi ár. Hann hevði frætt um ætlaðu bókina og spurdi um kann kundi síggja mítt handrit. Tað var sjálvsagt í lagi. Á henda hátt kann hann fáa tilfar frá mær, sum hann ikki hevur sjálv­ur, og tað sama kundi so vera hinvegin. Dean hevur onkrar viðmerkingar til hand­rit­ið, men sigur: .. your manuscript is a stunning piece of work. Your research on Dani­elsen sets a very high standard that others would do well to follow.  Leysliga umsett sigur hann: “Títt handrit er eitt framúrskarandi arbeiði. Tínar kann­ing­ar eru á einum sera høgum støði, sum onn­ur áttu at fylgt”. Aðrar viðmerkingar eru sama slag bæði frá honum og øðrum. Tað eru eisini søgufrøðingar í Bretlandi, Belgia og Írlandi, sum siga tað sama. Tað eru í hvussu er tvær bøkur, sum koma út í USA, sum fara at hava sannleikan um Dol­lan vísandi til mítt tilfar. Her verður tískil talan um eina bók, sum er ein framúrskarandi lýsing av einum før­oy­ ingi, sum skapti heimssøgu. Hon er so und­ ir­bygd, sum nøkur søga kann vera, vátt­að av fleiri serfrøðingum. Útsøluprísurin verður kr. 200. Tey sum hava hug at geva viðskiftifólki og kenningum hesa søgu, kunnu fáa hana fyri kr. 175, um bíløgd verða minst 5 eintøk. Tá fylgir fyrsta­ dags­brævbjálvi við frímerkinum við. Sjálvur geri eg ikki nakað serligt burtur úr bók­um, sum eg skrivi. Men henda søgan er so serstøk, at hon eigur at verða kend, eisini í Føroyum. Skuldu bólkar av áhugaðum havt áhuga fyri tí, vil eg fegin hava eina framløgu, har bókin kann fáast fyri serprís. Teldupostur kann sendast til: olijacobsen@olivant.fo Komandi partur: Í komandi parti verður hildið fram við røðini um Kristian Djurhuus. Hesa ferð verður tað um kongavitjanina í 1921. Frímerki við føroyskari heimssøgu Hesar myndir eru ein partur av próvtilfarinum í bókini. Serfrøðingar meta, at tað er sami fotografur, sum hevur tikið allar myndirnar. Men tær eru tiknar í hvør sínum staði. Tann ovara røðin í Ikoko og tann niðara í Bonginda. Tað er bara ein kendur myndamaður, sum hevur verið í báðum støðum, og tað er Dollin. Daniel J. Danielsen Dollin (1871-1916)