hósdagur 10. juni 2004síða 3

4 Nr. 108 - 10. juni 2004 Nr. 108 - 10. juni 2004 5 Í ár hava virkini í syðru helvt í Suðuroy heili 80% minni løn- arútreiðslu til ar- beiðsfólk, enn tey gjørdu í 2002 KREPPA Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Syðra helvt í Suðuroy er í kreppu. Svárari kreppu. Tað er tað ongin ivi um. Rói Hjelm, formaður í vinnuráðnum í Suðuroyar syðru helvt, sigur, at hetta økið í landinum ekur á knø- unum. Aftur nú! – Støðan í syðru helvt í Suðuroynni er so álvarslig, at tiltøk mugu setast í verk beinanvegin fyri at bjarga økinum, sigur hann. Í útvarpinum í farnu viku, var samrøða við tveir búskaparfrøðingur. Annar rópti varskó um eina djúpa kreppu. Hin slættaði sjógv- in og segði, at talan var bara um sveiggj í búskapinum og at ongin kreppa var á veg. Formaðurin í Vinnuráðn- um í Suðuroyar Syðru helvt, er ikki treytaleyst samdur við tí seinna búskaparfrøðingin. – Tað kann vera, at tað ikki sær so galið út í Føroy- um sum heild. Men tað ber ikki til at meta allar Føroyar undir einum. Tað ber ikki so frægt sum til at meta alla Suðuroynna undir einum. – Og verða Føroyar tikn- ar øki fyri øki, er rættiliga stórur munur á, hvussu støðan er. Og tað skerst ikki burtur, at hóast tað eru færri enn 10 ár síðani tað stóru kreppuna, er longu aftur talan um sera djúpa kreppu í Suðuroyar syðru helvt, sigur Rói Hjelm. Vinnuráðið í Suðuroyar Syðru helvt er júst í ferð við eina kanning um støð- una í Syðru helvt í Suðuroy. Hann hevur kannað ar- beiðsloysið og hann hevur eisini kannað nøkur høv- uðstøl fyri vinnulívið í øk- inum. Og tað skerst ikki burtur, at úrslitið er sera dapurt. – Ein sama slag kanning varð gjørd fyri einum ári síðani, men nú er støðan munandi versnað. Rói Hjelm sigur, at nú er arbeiðsloysið í suðuroyar syðru komið heilt upp á 12,4%. – Tá eru tey í fiskavirkis- skipanini og tey, sum eru dottin úr ALS, ikki við. Sostatt eru 192 fólk í syðru helvt skrásett at vera tøk á arbeiðsmarknaðinum. Til samanberingar kann nevnast, at í suðuroyar norðaru helvt, er arbeiðs- loysið 4,3%. Í Suðuroyar Norðaru helvt eru nøkur og sjeyti fólk arbeiðsleys. Í øllum Føroyum er ar- beiðsloysið 3,4% í miðal. Sostatt er støðan í norð- aru helvt í Suðuroy verri enn í landinum annars. Men í Syðru helvt í Suð- uroy er hon so nóvar ferðir verri. 80% minni í lønum Formaðurin í vinnuráðnum í Suðuroyar Syðru helvt hevur eisini kannað, hvussu nógv tey ymsu stóru fram- leiðsluvirkini í økinum hava goldið í lønum. Hann hevur spurt virki fyri virki um, hvussu stórar útreiðslurnar til lønir vóru fyrsta ársjfórðing í ár og so hevur hann framskrivað tølini fyri alt árið. – Úrslitið er rætt og slætt skelkandi. Heldur hendan støðan fram, tað, sum er eftir av árinum, verða út- reiðslurnar til lønir heili 80% (áttati prosent), minni enn tær vóru í 2002. – Sostatt hava tey stóru framleiðsluvirkini í Syðru helvt í Suðuroy eina aftur- gongd uppá skakandi 80% ímeðan landið annars hevur eina framgongd. Samstundis skal havast í huga, at tá eru tímalønirnar enntá hækkaðar eini 9%. Hann sigur, at hesa sein- astu tíðuna eru fleiri av framleiðsluvirkjunum aft- urlatin. Hann nevnir alingina sum dømi. – Í 2002 vóru 220 heil- ársverk í alivinnuni. – Nú eru 13 ársverk eftir! Rói Hjelm sigur, at enn er støðan í Vági ikki heilt so ring, sum hon var í krepp- uni í nítiárunum. – Nú hava vit, hóast alt, Als, sum loftar teimum, sum missa arbeiðið. Hinvegin er onki at taka seg aftur í, at verður ikki okkurt gjørt beinanvegin, kann støðan skjótt gerast enn verri enn hon var í níti- árunum, tí tá vóru hóast alt fleiri skip á fjørðinum, enn tað eru nú og tá komu eisini tey smáu fiskavirkini í Vági, og tá var eisini ali- vinnan í Suðuroy. Men nú eru at kalla øll fiskavirkini hildin uppat aftur og alivinnan liggur mestsum still, í hvussu so er eina tíð afturat. Kreppufundur í Vági Rói Hjelm sigur, at tá ið kanningin er liðug, er ætl- anin at skipa fyri kreppu- fundi í Vági. Har er ætlanin at fáa pol- itikarar av ymsum slagi suður at umrøða støðuna. – Tað er greitt, at hóast framtøkini skulu fostrast í økinum, er syðra helvt í Suðuroy nú so niðurundir- komin, at tað má eisini ein politisk loysn, so gongd aft- ur kann setast á ein fram- burð. Tað merkir, at tað slepst ikki undan onkrum, serlig- um politiskum stuðuli fyri at fáa syðru helvt í suður- oyar syðru helvt uppundan aftur. Rói Hjelm sigur, at tá fer vinnuráðið eisini at leggja nøkur uppskot fram, fyri, hvussu syðra helvt í Suð- uroy kann fáast á føtur aftur. Hann vil ikki nevna nøk- ur ítøkilig uppskot enn. Men tað er sannlíkt, at hugskotið um at stovna ein Suðuroyargrunn at stuðla vinnuligum tiltøkum, fer at verða sett framaftur. – Í valstríðnum haldi eg at tað bara vóru umboðini fyri tjóðveldisflokkin, sum ikki lovaðu at seta ein suð- uroyargrunn á stovn. Allir hinir flokkarnir beinleiðis lovaðu veljarunum í Suð- uroy, at ein slíkur grunnur skuldi setast á stovn fyri at sparka lív aftur í Suður- oynna. Hann sigur, at fólk í syðru helvt í Suðuroy hava ymisk hugskot um vinnulig tiltøk, sum kunnu setast í verk. – Men tað, sum trot er á í stórum, tað er vágafúsum pengum. Rói Hjelm minnir eisini á, at tá ið samgongan varð skipað, kunngjørdu politik- arar úr samgonguni, at ein skjótt arbeiðandi bólkur skuldi setast beinanvegin, at gera uppskot um, hvørji tiltøk kundi setast í verk fyri at fáa Suðuroynna á føtur aftur. Í hesum bólkinum skuldi eitt umboð vera fyri hvønn av teimum trimum sam- gonguflokkunum, javnaðar- flokkinum, sambandsflokk- inum og fólkaflokkinum. Men hann sigur, at enn hava teir onki hoyrt aftur til hendan bólkin. – Enn hevur vinnulívið í syðru helvt í Suðuroy so als onki hoyrt til hendan bólk- in, sigur Rói Hjelm. Í vinnuráðnum fyri syðru helvt í Suðuroy eru Rói Hjelm, formaður, Helgi Christiansen er næstformað- ur, Alex Vilhelm er kassa- meistari, Marita Vestergaard er skrivari og Arni Bratta- berg og Ebba Vágsheim eru nevndarlimir. Skelkandi gongd í syðru helvt í Suðuroy Á havnarlagnum í Vági er aftur at steindeytt og at kalla øll virkini liggja still. Verða tiltøk ikki sett í verk beinanvegin, er syðra helvt í Suðuroy á veg í eina kreppu, sum kanska verður djúpari enn tann í nítiárunum Berlingarin leyg um Oskarsson – Bæði í Danmark og í Føroyum er talan um stórar og grund- leggjandi misskiljing- ar, og tað er orsøkin til rokið og kæruna hjá Óla Jacobsen, sigur formaðurin í Búskaparráðnum, Hermann Oskarsson. Mikumorgunin helt hann sama umstrídda fyrilesturin í Tinga- nesi, sum hann helt á Christiansborg. Ikki eitt orð varð sagt um ein skaðiligan blokk ella skattafrádráttin hjá fiskimonnum OSKARSSON Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Klokkan 11 mikumorgunin helt Hermann Oskarsson sama umstrídda fyrilesturin fyri løgmanni og øðrum áhugaðum í Tinganesi, sum hann helt á nógv umtalaðu ráðstevnuni á Christians- borg herfyri. Formaðurin í Búskapar- ráðnum tók sjálvur stig til fundin, og endamálið hevur helst verið at beina burtur allar tær grovu misskilj- ingar, sum sambært honum hava verið eftir ráðstevn- una. Í stuttum var vinnu- politiski fyrilesturin um, hvussu vit á skilabestan hátt reka okkara vinnupol- itikk, og hvat vit eiga at nýta blokkin til og ikki. Ikki eitt orð varð sagt um skattafrádráttin hjá fiski- monnum, sum hevur fingið formannin í Fiskimannafel- agnum at kæra Hermann Oskarsson, og heldur ikki varð nakað sagt um, at blokkurin er skaðiligur. Sostatt tykist kæran hjá formanninum í Fiski- mannafelagnum, Óla Jac- obsen, at byggja á eina grundleggjandi misskiljing. Misskiljingar Men sambært Berlingske Tidende sigur tú, at ríkis- veitingin er ein støðug hótt- an at yvirhita búskapin og síðani at elva til kreppu, eins og tú finst at skattafrá- dráttinum hjá fiskimonn- um? – Hatta havi eg ongantíð sagt í mínum fyrilestri. Eg havi ikki havt nakra sam- røðu við Berlingske Tid- ende, og greinin hjá teim- um er bert bygd á mín fyri- lestur. Blaðmaðurin hevur sostatt lagt mær orð í munnin, sigur formaðurin í Búskaparráðnum, Her- mann Oskarsson. Leiðslan á danska tíðindablaðnum hevur sambært Hermanni enntá viðgingið, at hann er skeivt siteraður, og tí gav greinin í Berlingaranum eina grundleggjandi skeiva fatan av boðskapinum hjá Hermanni. – Bæði í Danmark og í Føroyum er talan um stórar og grundleggjandi misskilj- ingar, og tað er orsøkin til alt rokið og kæruna, slær Hermann Oskarsson fast. Hann sigur, at essensurin í fyrilestri hansara er at vísa á, hvussu tað almenna eigur at nýta sín pening, og har er blokkurin íroknaður í við- gerðini hjá Hermanni, sum als ikki nevnir nakað um, at hann er skaðiligur. Hermann segði við byrj- an á tíðindafundinum mikumorgunin, at hann vónaði ikki, at áhoyrararnir gjørdust vónbrotnir, tí fyri- lesturin hevur als ikki uppi- borið tað uppmerksemi og umtalu, hann hevur fingið. Einki nýtt Hermann Oskarsson sigur, at øll sjónarmiðini í fyri- lestrinum eru meiri ella minni gomul sjónarmið, sum hann fleiri ferðir fyrr hevur sagt, og sum eisini eru at finna á heimasíðuni hjá búskaparráðnum. – At eg skal hava slatrað fyri dønum, er púra burtur- við, og danski blaðmaðurin á Berlingaranum hevur helst funnið sjónarmið okk- ara um sjómansfrádráttin á heimasíðuni hjá okkum, sigur Hermann Oskarsson. Hann slær fast, at hann er harðliga ímóti skattalættan- um til fiskimenn, men hetta eru gomul tíðindi, sum als ikki varð grett orð um í fyrilestri hansara. – Tí er kæran frá Óla Jacobsen eins og alt annað ein misskiljing, slær Her- mann Oskarsson fast, sum mikumorgunin frá 11 til 12 helt nógv umrødda fyrilest- urin í Tinganesi, sum ikki var so kontroversiellur kortini. Bert løgið, at bara løgmaður av allari mann- ingini í Tinganesi var til staðar til fyrilesturin, sum hevur fingið so nógva umtalu. – Mín fyrilestur sigur ikki eitt orð um skattalættan hjá fiskimonnum ella nakran skaðiligan blokk, og eg havi onga samrøðu havt við Ber- lingske Tidende, sum hevur lagt mær orð í munnin, sigur formaðurin í Búskaparráðn- um, Hermann Oskarsson. Mikumorgunin helt hann umstrídda fyrilesturin í Tinganesi, sum ikki varð so kontroversiellur kortini Mynd: Jens Kristian Vang – Eg eri sjálvur við- haldsmaður av einum fríum orðaskifti, men fría orðaskiftið gong- ur báðar vegir. Ert tú sinnaður at úttala teg, mást eisini tola, at onkur finst at tær, sig- ur Jóannes Eides- gaard, løgmaður, um mongu ákoyringar- nar, ið Hermann Osk- arsson fær í hesum døgum FYRILESTUR Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Í Degi og viku í gjár fann stjórin í Føroya Banka, Jørn Astrup Hansen, hvassliga at teimum atfinningunum, ið hava verið ímóti for- manninum í Búskaparráðn- um, Hermann Oskarsson, seinastu dagarnar. Jørn Astrup Hansen helt atfinn- ingarnar vera burturvið, og metti tað er stak óheppið, at Hermann fær slíka viðferð, tí hann er ein av fáu ser- frøðingunum, ið veruliga torir at taka lut í føroyska samfelagskjakinum. Vit spurdu løgmann, Jó- annes Eidesgaard, hvat hann helt um mongu ákoyr- ingarnar, ið Hermann Osk- arsson hevur verið fyri seinastu dagarnar. – Eg eri sjálvur viðhalds- maður av einum fríum orðaskifti, men fría orða- skiftið gongur báðar vegir. Ert tú sinnaður at úttala teg, mást eisini tola, at onkur finnist at tær, sigur Jóannes Eidesgaard, løgmaður. Kunnandi fyrilestur Mikumorgunin fingu løg- maður og landsstýrið loksins møguleika fyri at hoyra nógv umrødda fyri- lesturin hjá formanninum í Búskaparráðnum, Her- mann Oskarsson, sum hann helt á stevnunum um blokkin hjá Norðuratlants- bólkinum á Christiansborg í farnu viku. – Framløgan er nógv merkt av, at tað er ein bú- skaparfrøðingur, sum greiðir frá. Hann sær bú- skapin eitt sindur øðrvísi, enn vit politikkarar eru vanir við. Viðgerðin hjá Hermanni fór heilt aftur í 60 árini og fram til dagin í dag. Vit hugsa vanliga bert í einum fíggjarári, so fyri- lesturin var avgjørt áhuga- verdur, sigur Jóannes Eid- esgaard, løgmaður. Tað var Hermann Osk- arsson sjálvur, ið heitti á landsstýrið um at sleppa halda nógv umrødda fyri- lesturin fyri teimum. – Fundurin var rættiliga kunnandi, og hann peikaði á fleiri økið, sum avgjørt kunnu vera eitt íkast til vinnupolitiska kjakið, sigur løgmaður at enda. Hermann má tola atfinningarnar Jóannes Eidesgaard, løgmaður, var millum áhoyrararnar í Tinganesi mikumorgunin, tá Herman Oskarsson helt fyrilestur Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 5 4