hósdagur 10. juni 2004síða 4

6 Nr. 108 - 10. juni 2004 Nr. 108 - 10. juni 2004 7 Hjá føroyingum er blokkurin einasta trygga inntøkan í einum ótryggum búskapi, segði Lisbeth L. Petersen, fólka- tingslimir í orðaskifti á Fólkatingi, har hon eisini umrøddi um- stríddu ráðstevnuna hjá norðuratlants- blokkinum RÍKISFELAGS- SKAPURIN Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Eftir ráðstevnuni hjá Atlantsblokkinum at døma, hava føroyingar ikki brúk fyri blokkinum úr Dan- mark. Tvørturímóti er hann skaðiligur og ein orsøk til, at føroyski búskapurin fer upp á kók. Í orðaskiftinum, sum var á Fólkatingi nú ein dagin, segði Lisbeth Petersen, at danir sótu eftir við teirri fatan, at føroyingar mis- brúktu tey fíggjarligu rætt- indi, vit høvdu frá danska statinum. – Aftaná slíkan boðskap, er tað sjálvsagt, at danskir politikarar gera vart við seg og vilja hava broytingar. Lisbeth Petersen sigur, at hetta er ein linja, sum er í fullum samsvari við polit- ikkin hjá undanfarna lands- stýri og har allir miðlar vórðu brúktir fyri at vísa á alt tað negativa við ríkisfel- agsskapinum, Men hon gjørdi samstun- dis vart við, at hetta er ikki áskoðanin hjá hesum lands- stýrinum. – Í ríkisfelagsskapinum hava vit rættindi, sum vit ikki skulu misbrúka, men brúka á forsvarligan hátt. – Tí skulu komandi sam- ráðingarnar ímillum Føroy- ar og Danmark um blokkin byggja á á veruleikan – og blokkurin er ein samráðing- arspurningur. Elvt til stórar trupulleikar Lisbeth L. Petersen vísti á, at tað hevði elvt til stórar trupulleikar í Føroyum, at undanfarna landsstýrið skerdi blokkin 367 milli- ónir um árið. – Fyri fyrstu ferð í fleiri ár, er hall á fíggjarlógini. Hon segði, at annars at eftir ráðstevnuna hjá norð- uratlantsbólkinum, høvdu nógv fingið tað fatan, at føroyski búskapurin var ov heitur. Men hesum var hon alt annað enn samd um og hon vísti á fleiri viðurskifti, sum skuldi vísa á tað øvugta. • Húsaprísirnir í Havn standa í stað, men úti um landið eru teir fallandi. • Arbeiðsloysið í Føroyum veksur skjótt og útgjaldið hjá ALS er hækkað. • meiri enn 50% hetta sein- asta árið. Og útgjaldið úr fiskavirkisskipanini hjá ALS er hækkað næstan 100%. • Alivinnan skuldi geva okkum eitt bein at standa á afturat fiskivinnuni, men alivinnan er í svárari kreppu. • Føroyska fiskivinnan stendur seg sum heild illa og partar av fiskiflotan- um eru beinleiðis hóttir. – Sostatt er blokkurin einasta trygga inntøkan í einum ógvuliga ótrygum búskapi – og sostatt er blokkurin heldur ikki so einfalt mál at loysa í einum sera viðbreknum búskapi, sum bara hevur eitt bein at standa á, segði Lisbeth Petersen á fólkatingi. Orsøkin til at før- oyskir politikarar taka so ógvusliga til orðanna ímóti ráð- stevnuni hjá Norður- atlantsbólkinum, er, at fjáltur er komin á teir, heldur Lisbeth L. Petersen, fólkatings- limur úr sambands- flokkinum RÍKISFELAGS- SKAPURIN Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Nú er rættiligur fjáltur við at koma á føroyskar politik- arar. Tað sigur annar føroyski fólkatingslimurin, Lisbeth L. Petersen. Í kjalarvørrinum á um- stríddu ráðstevnuni hjá Norðuratlantsbólkinum í Keypmannahavn, hava fleiri politikarar, eisini løg- maður og landsstýrismenn, skuldsett norðuratlants- bólkin fyri at øsa danir upp ímóti føroyingum og fyri at taka grundarlagið undan eini avtalu frá 1998 ímill- um Føroyar og Danmark, har tað verður staðfest, at tað er landsstýrið, sum hev- ur ábyrgdina av fíggjar- politikkinum í Føroyum. Hetta eru hørð orð. At- finningarnar eru so harðar, at tað eru enntá tey, sum siga seg verða skelkað av teimum hørðu viðmerk- ingum, sum eru falnar. – Men eg haldi, at hetta er ein avleiðing av, at fjáltur er komin á politikarar. Og tað heldur Lisbeth L. Petersen ikki vera so løgið, tí sporini ræða. – Tað er væl skiuljandi, at fjáltur er komin á føroyskar politikarar. Teir minnast, hvussu vánalig viðurskifti vóru ímillum føroyingar og danir upp ígjøgnum tað mesta av nítiarunum. – Hesi seinastu árini hev- ur friður verið og viður- skiftini ímillum Føroyar og Danmark hava verið góð. – Men nú eru danskir polit- ikarar aftur farnir at røra í pottinum í sambandi við blokkstuðulin og tað eru enntá teir, sum krevja, at blokkurin til Føroya verður endurskoðaður. Danir eru eisini farnir at fýlast á føroyskan skatta- politikk og tann frádrátt, sum fiskimenn fáa. Lisbeth L. Petersen hel- dur, at føroyskir politikarar stúra fyri, at hetta er byrjan- in til eitt nýtt stríð ímillum Føroyar od Danmark. – Serliga nú tíðirnar eru farnar at versna aftur, stúra føroyskir politikarar fyri, at danir fara at skerja blokkin at og leggja seg út í føroysk viðurskifti og tað kann vera til stóran skaða fyri før- oyskan búskap. Og tað ræðast teir, tí taka teir so ógvusliga til orðanna ímóti ráðstevuni, heldur hon. – Skera danir blokkin, ella taka hann heilt av, skal nógv til, áðrenn teir fara at hækka hann aftur og tí eru føroyskir politikarar blivnir nervøsir av tí, sum er ført fram í Danmark í kjalar- vørrinum á ráðstevnuni hjá Norðuratlantsbólkinum, sigur Lisbeth Petersen. Óheppið Tí Lisbeth Petersen eisini, at ráðstevnan í Keyp- mannahavn var óheppin. – À hesi ráðstevnuni fingu danir at vita frá før- oyskum serfrøðingum, at stórur vandi er furi, at blokkurin hita búskapin. – Og tað er skaðiligt at hita búskapin. Ì kjakinum, sum hevur tikið seg upp í kjalarvørrin- um á rástevnuni, hava vilja danskir politikarar hava blokkin til Føroyar endur- skoðaðan. Hetta heldur Lisbeth L. Petersen vera eina reaktión, sum er væl skiljandi. – Útfrá tí, sum varð ført fram á ráðstevnuni, er reaktiónin frá donskum politikarum púra natúrlig. – Teir vilja treyðugt gera støðuna í Føroyum verri enn hon er og tí er tað ein púra natúrlig reaktión hjá einum donskum politikara, sum fær at vita, at hann sendir eina milliard um árið til Føroya, sum kanska er við til at skaða føroyskan búskap. Sjálvur blokkstuðulin er góðar 600 milliónir, men harafturat batala danir eis- ini løgreglu og dómsvald, so tilsamans betala danir eina milliard til Føroya um árið. – Men Lisbeth L. Peter- sen sigur eisini, at sum føroyingur er hon eisini kedd av at síggja, hvussu illa viðfarnir, føroyingar verða í summum av teimum blaðgreinum, sum hava verið í Berlingske Tidende í kjalarvørrinum á ráðstevn- uni. – Har verður ein ógvuliga negativ mynd málað av før- oyingum. Har verða Føroy- ar skýrdar sum eitt skatta- paradís, frádrátturin til fiskimenn verður kallaður ein gávubúð og inntøkurnar hjá fiskimonnum verða nevndar ein órímilig lønar- veitsla. Tí heldur Lisbeth. L. Petersen samanumtikið, at tað var stak óheppið at halda eina ráðstevnu sum hesa í Keypmannahavn. – Men endamálið hjá Norðuratlantsbólkinum er at fáa loysing frá Danmark. Hetta er greiða endamálið hjá bólkinum, hóast Høgni Hoydal átti at vita, at loys- ingarvongurin í føroyskum politikki hevur mist meiri- lutan. – Og ein máti hjá bólkin- um at fáa sín boðskap fram, er at skipa fyri ráðstevnum. Og tað sigur seg sjálvt, at teir fara ikki at halda eina ráðstevnu, sum gongur ímóti teirra endamáli. Lisbeth L. Petersen: Nú er fjáltur komin á politikarar Í kjalarvørrinum á ráðstevnuni hjá norðuratlantsbólkinum sita danskir politikarar eftir við eini fatan av, at blokkurin er ein vansi fyri føroyskan búskap og tað er sera óheppið, sigur Lisbeth L. Petersen, fólkatingslimur Bara ein trygg inntøka í einum ótryggum búskapi Komandi samráðingarnar um blokkin skulu byggja á veruleikan og ikki á boðskapin um, at hann er ein ríkisveiting, sum vit misbrúka, segði Lisbeth Petersen á Fólkatingi Keitúrarnir hjá mongum havnar- borgarum fara nú í søguna. Hetta kemur av altjóða reglum, sum siga, at atløgu- økið hjá ferðafólka- og farmaskipum, sum koma úr útlondum, skulu stongjast. Eingin óviðkomandi skal sleppa til økið, og grundgevingin er óttin fyri yvirgangi HAVNALAG Eydna Skaale eydna@sosialurin – 1. juli koma reglurnar í gildi, so nakrar dagar áðrenn tað, fara vit at avbyrgja keiøkið. Tað sigur Jónsvein Lamhauge, stjóri á Havnaskrivstovnuni. Reglurnar siga, at øll ferðafólka- og farmaskip, sum eru yvir 500 brutto- tons, skulu verða óatkomi- lig hjá ørindaleysum. Vestara vág verður stongd, tá ið skip liggja, annars verður hon opin. Men av tí, at tað stendur so nógvur farmur á keiøk- inum og út eftir molanum, verður hetta økið stongt av permanent. Eystara bryggja verður umgyrd av einum høgum hegni. Eitt portur verður sett í, har vaktarhald fer at vera tá trafikkurin er mestur, t.v.s. gerandisdagar, tá fólk er til arbeiðis úti á økinum og tá skip leggja at ella fara. – Ørindaleys sleppa ikki út á økið longur. Hevur tú eitt ørindi har úti, mást tú tosa við vaktina, um at sleppa inn, og tá mást tú kunna vísa á hvørji tíni ørindi eru. Hevur tú ørindi uttan fyri mest trafikkeraðu tíðina, t.v.s. tá eingin vakt situr við portrið, mást tú ringja til vakthavandi hjá Tórshavnar Havn, og so metur hann um, hvørt ørindini eru nóg átroðkandi til, at hann skal koma oman at læsa upp, greiðir Jónsvein Lamhauge frá. Tey, ið arbeiða har úti fáa eitt kort, sum tey skulu draga ígjøgnum eina sleðu, so portrið fer upp. Jónsvein sigur víðari, at hetta er nakað, ið liggur uttan fyri ávirkanina hjá Tórshavnar Havn. – Hetta eru altjóða reglur, ið koma frá IMO, ið merkir International Maritime Organisation. Tað er ein felagsskapur, ið setur øll krøv hvat viðvíkur sjógvi, sigling og skipum. Um vit ikki fylgja hesum reglun- um, kann tað fáa álvar- samar fylgjur, sigur hann. – Um t.d. Blikur leggur at hjá okkum, og vit ikki lúka øll altjóða krøv, so kann skiparin á Bliki vænta, at hann ikki sleppur at leggja at í næstu havn, hann kem- ur til. Havnafútin har kann nevniliga nokta skipum at leggja at, um hann sær, at tey koma frá eini havn, ið ikki hevur hesar altjóða trygdarreglurnar í gildi, greiðir Jónsvein frá. – So um vit slaka á hes- um økinum, kann tað fáa álvarsamar fylgjur fyri alt samfelagið. Tað fer sjálv- sagt at ávirka inn- og út- flutningin munandi, um farmaskip okkara ikki sleppa at leggja at. Hann sigur tó, at tað ikki bert eru havnirnar, ið koma at merkja munin. Eisini skipini koma undir hetta nýggja trygdartiltakið. 1. juli skulu øll farma- og ferðafólkaskip vera upp- daterað. Suðringar merkja munin Onkuntíð leggur Smyril at heilt úti á molanum, t.d. tá Norrøna liggur við kei. Higartil hava fólk kunna koyrt ella spákað út til skipið, men tað verður nú broytt. – Bilar, sum skulu við Smyrli, sleppa at koyra út á molan undir strongum eftirliti. Tey, ið ikki hava bil, verða nú noydd at koma á Farstøðina, og so koyra út á molan við einum bussi, ið verður settur inn til enda- málið. Og tá Smyril leggur at, verður tað sjálvandi á sama hátt, at ein bussur stendur og bíðar tá lagt verður at. Hann koyrir so øll, ið ikki hava bil inn á Farstøðina. Um fólk koma at taka ímóti ferðafólki við Smyrli, eru tey noydd at bíða á Farstøðini eftir hes- um góða bussi, sigur Jón- svein. – Hetta verður sama skipan, sum vit kenna frá teimum størru flogvøllun- um, greiðir hann frá. Hann sigur, at teir á Havnaskrivstovuni frøðast um, at hesar reglur nú koma í gildi, tí keiøkið er eitt vandamikið økið at vera á. – Tað er eitt arbeiðsøkið, við stórum byngjum og nógvum farmi. Tað er av- gjørt ikki heilt vandaleyst hjá óviðkomandi at ganga og mala har úti. So við hes- um reglunum fáa vit endi- liga bast tí trupulleikanum og óttanum fyri vanlukk- um, sigur hann. Kappróðurin Nógv eru tey, ið tó ikki eru so fegin um avgerðina at steingja molan. Har er dagliga nógvur trafikkur, serliga í hesum tíðum, nú kappróðurin er í gongd. Hvørt kvøld eru nógvir bilar og hyggja hvussu gongst ymsu bátunum undir venjing. Hetta verður eftir 1. juli av ongum. – Á ólavsøku verður loyvt at fara inn á keiøkið undir kappróðrinum, tó verður tað undir strongum eftirliti. Vit fara at hava vaktir allastaðni, sum tryggja, at fólk ikki fara malandi nakrastaðni, sum tey ikki skulu vera. Tey sleppa at vera framvið kei- kantinum sjálvum, men størsti partur av keiini verður tó framvegis stongd- ur, staðfestir hann. Nýggja skipanin skal vera komin í gildi 1. juli, men sum nevnt fara teir at seta hegnini upp nakað fyri tað. Við hesum fer ein gam- al býarsiður í søguna, so nú er at njóta túrarnar út á molan, meðan til ber. Nú verður keiøkið stongt Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 7 6