hósdagur 25. september 2014síða 13

13 Fríggjadagur 26. september 2014 · Nr. 109 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Tey sæta sær á Vaglinum Jógvan Arge varaborgarstjóri í Havn 'Kommunukassin í Havn má tola mangt og hvat. Nú skal hann gjalda borgarstjóranum 60.000 krónur aftrat í skatta­ fríum borðfæi. Borðfæ verð­ ur vanliga roknað at vera til at sýna blíðskap embætisins vegna, men í býráðnum kom í kvøld skilliga til sjónd­ ar, at í hesum førinum er eisini talan um eina regu­ lera lønarhækkan, tí borgar- stjórin skal hava so nógv um at vera. Eg havi onki ímóti, at borgarstjóralønin verður hækk­að, men uppskotinum, sum æt ”Endirskoðan av lønar­lag” og mælti til at hækka borðfæið úr góðum 28.000 krónum um árið upp í 85.000 krónur árliga, ivaðist eg stórliga í. Sum eg skilti á fíggjar­ nevnd­ar­fundinum sein­asta mikudag, fyrilá ongin góð­ kenning frá Fíggjar­mála­ráð­ num um, at borðfæið kundi gerast ájavnt við tað hjá løg­ manni í staðin fyri hjá lands­ stýris­monnum sum higartil. Sum eg havi fingið upp­ lýst bæði fyrr og nú, hevur borðfæið hjá borgar­stjór­an­ um verið ásett og góðkent av Fíggjarmálaráðnum at sam­svara við borðfæið hjá lands­stýrismonnum. Málið var fyri í fíggjarnevndini utt­an nakað tilmæli frá um­ sit­ingini hjá Tórshavnar bý­ ráð. Meirilutin í nevndini sam­tykti uppskotið, meðan eg ikki tók undir. Í kommunulógini finst ein regla um íhaldsrætt hjá minni­lutum. Hon sigur, at ein og hvør býráðslimur kann krevja eitt og hvørt mál, sum hevur verið til nevnd­ar­vi­ð­gerð, fyri bý­ráð­ ið. Virknaðurin av hes­um íhaldsrætti er, at ein nevnd­ ar­samtykt kann ikki setast í verk, fyrrenn hon er roynd í sjálvum býráðnum. Hendan íhaldsrættin brúkti eg, tí eg ivaðist í, um heimild var til at gera hesa stóru broyting í samsýningar­viður­skiftun­ um. Borðfæið takast av Vert er at leggja til merkis í sambandi við málið, at land­ ið hevur havt eina nevnd sitandi at endurskoða lønar­ viðurskiftini hjá lands­stýris­ fólkum, sum lønar­viður­skift­ ini hjá borgarstjórum verða sammett við. Har verður skotið upp, at lønartalvan hjá tænastumonnum landsins framvegis skal vera støði und­ir lønarsamsýningini fyri lands­stýrisfólk. Somuleiðis verður skotið upp, at lønarsamsýningarnar verða broyttar soleiðis, at løg­maður fær 130% og lands­ stýrisfólk 110% av lønini í lønar­flokki 40 hjá tæn­astu­ monnum landsins. Skotnar verða upp ymsar broyt­ ingar í serskipanum hjá landsstýrisfólkum, eitt nú at skipanin við borðfæi verður tikin av, og at útreiðslur til umboðan verða tiknar við í vanligu rakstrarjáttanina hjá aðalráðunum. Nevndin hevur eina lýsing av hugtakinum borðfæ. Lands­stýrisfólk fáa í dag borð­fæ, sum er ein skattafrí veiting, ið verður útgoldin mán­aðarliga saman við lønar­samsýningini. Nevndin sigur, at hugtakið borðfæ merk­ir ”peningur, ið fólk fáa emb­ætis síns vegna at sýna blíð­skap fyri.” Talan er sostatt um eina veiting, sum landsstýrisfólk fáa at sýna blíðskap fyri embætisins vegna - og ikki persónliga løn. Gjøld uttan skjalprógv Trupulleikin við verandi skip­an er eftir nevndarinnar tykki, at tað samsvarar ikki við krøvini til almennu fyri- sitingina annars, at peningur verður útgoldin uttan krav um, at skjalprógvað verður, hvat upphæddin verður brúkt til. Onki borðfæ verður út­ goldið í teimum Norðurlond­ um, sum nevndin hevur sam­an­borið við. Har er mest van­ligt, at umsitingin ber út­reiðsl­urnar til um­ boð­an. Nevndin mælir tí til at taka borðfæið av og lata umsitingina bera útreiðsl­ urnar av umboðan. Til tess ikki at gera nøkrum óneyðugan órætt skeyt eg á býráðsfundinum í kvøld upp, at býráðið vísti málið um borðfæ til borgarstjóran til umsitingina hjá Tórshavnar býráð at gera greitt, hvørjar heimildir bý­ ráðið hevur á økinum, og leggja frágreiðingina fyri býráðið sum skjótast. Hetta fekk bert tríggjar atkvøður frá Tjóðveldi og fall. Í staðin samtykti meiri­lutin uppskotið, sum kom rek­ andi inn á borðið hjá fíggjar­ nevndini uttan avsendara. Bland millum borðfæ og løn Próvgrundirnar hjá meiri­ luta­monnunum fyri at hækka borðfæið vóru yms­ ar. Tær snúðu seg um, at um­ boðanin er so nógv vaksin, og at borgarstjórin hevur tørv á meiri samsýning fyri stóra arbeiðsbyrði. Móti hes­ um varð ført fram, at borð­ fæið er einans ætlað at sýna blíðskap við og ikki til at hækka lønina við. Meirilutamenn runnu runt við ymsum pappírum, sum onkur hevði fingið til vega. Eitt var frá einum full­trúa í Kommunala Ar­ beiðs­gevarafelagnum, sum hevði tosað við ein full­trúa á lønardeildini í Fíggjar­ mála­ráðnum og í ein­um tele­ fon­notati frá hesi samrøðu upplýsti, at lønar­deildin tek­ ur ikki dagar ímill­um, um borgarstjórar fáa borð­fæ sum landsstýrismenn ella sum løgmenn! Hví Tórshavnar komm­una biður Kommunala Ar­beiðs­ gevarafelagið í sam­starvi við lønardeildina í Fíggjar­mála­ ráðnum greiða málið fyri seg, er ikki gott at vita. Ið hvussu er er borgarstjórin í Havn formaður í felagnum og eisini tíðum gestur í Fíggjar­ málaráðnum í lønarmálum. Tað eydnaðist borgarstjór­ anum at fáa ta stóru hækk­ ingina í borðfænum samtykta við atkvøðum frá sínum hand­gingnu í býráðnum. Sig so, at tey ikki duga at sæta sær á Vaglinum! Skeiv gongd við eykajáttanum Reimund Langgaard løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin og løgtingsgrannskoðari Fíggjarlógin kann býtast sund­ur í 4 ymisk játtanarsløg – rakstrarjáttan, løgujáttan, lógarbundin játtan og stuð­ uls­játtan. Um játtanin á ein­ ari høvuðskontu ikki held­ur, skulu landsstýrisfólk – um­ vegis landsstýrismannin í fíggjarmálum - søkja Løg­ tingið um eykajáttan. Løg­ tingið tekur síðan støðu til, um tey velja at játta hesum ella ikki. Rundskriv frá Fíggjar­ mála­ráðnum heitir á lands­ stýrisfólk um, at hesar eyka­játtanir eiga at verða út­reiðslu­neutralar, soleiðis at lands­stýris­fólk mugu finna sparing á einum øki, um tey ynskja at halda eina eyka útreiðslu á øðrum øki. Tó skal sigast, at er talan um flyting av upphædd millum tvær undirkontur (t.v.s. tvær kontur á sama øki), so kann fyrisitingin flyta pening, uttan at biðja um loyvi frá Løgtinginum. Landsstýrisfólk hava ikki loyvi til at brúka pening, sum tey ikki hava fingið játtaðan frá Løgtingum, men Løgtingið kann sjálvsagt játta eyka pening, um tað ynskir tað, eisini um eykajáttanin ikki er útreiðsluneutral. Í rundskrivinum heitir Fíggj­armálaráðið somuleiðis á lands­stýrisfólk um, at eyka­játtanir ikki skulu flyt­ ast millum játtanarsløg. Hetta hevur við sær, at um eitt ráð eitt ár hevur minni útreiðslur av einari lógar­ bundnari játtan – eitt nú um dagpeningaskipanin hevur goldið minni út enn játtað, kanska tí, at færri fólk hava verið sjúk, so merkir tað ikki, at landsstýrismaðurin kann gera aðrar raðfestingar og seta onnur tiltøk í verk á heilt øðrum øki – tí haldi eg, at hetta rundskriv er gott fyri stýringina av útreiðslum landsins. Síðstu árini hevur Fíggjar­ málaráðið sjálvt brotið rundskrivið, við tað, at tey í fleiri førum eru komin við umbønum um eykajáttanir, har pengar verða fluttir mill­um játtanarsløg – m.a. hava vit sæð hægri rakst­ur við flytingum bæði frá løgu­ játtanum og lógar­bundnum játtanum. Hendan skeiva gongd­in hevur eisini við sær, at landsstýrisfólk verða løgd undir at yvirbudgettera í lógarbundnu játtanunum, soleiðis at avlopið kann brúkast til nýggjar útreiðslur. Við hesi grundgeving broytti fíggjarnevndin í fjør fleiri av teimum metingum, sum aðalráðini komu við til tær lógarbundnu játtanirnar – sam­stundis sum fíggjar­ nevnd­in gjørdi nakrar nýggj­ar raðfestingar og økti harvið rakstrarúreiðslur land­sins. Men nú tað líður út á árið, vísir tað seg, at fleiri av lækkingunum hjá fíggjar­ nevndini vísa seg at verða ov ógvusligar, og av tí at talan er um lógarbundnar játtanir, má Løgtingið samtykkja hes­ ar eykajáttanir. Eg haldi, at loysnin upp­á hendan trupulleikan er, at Løgtingið ger lands­stýris­ fólkum púra greitt, at vit ikki koma at góðtaka eykajáttanir, har útreiðsluneutraliteturin verður bygdur á flytan mill­ um játtanarsløg. Vísir tað seg, at ein lógarbundin játt­ an vantar pening, so verð­ur eykajáttan givin til hetta, og vísir tað seg, at pen­ingur leypur av fyri eina lóg­ar­ bundnað játtan, so kem­ur hetta avlopið lands­kass­an­ um til góðar. Haldi, at hetta vil verða við til at halda land­sins útreiðslum niðri, og harvið fáa okkum skjót­ari til tíðina, har vit aftur kunnu byrja at minka um lands­ kassaskuldina. Torunn G. Isfeldt Nú haldi eg, at nokk er nokk. Eg sendi hetta skrivið, tí eg haldi, at kommunan er blivin heilavill við tað, at tey ætla at broyta alt í miðbýnum – so sum trappur her, og trappur der mitt í býnum – og eitt sum eg má spyrja tykkum um: Byggja ein megnar veg mitt í Rættará (Sigmundargøtu) og út í Gullsvingið – og teir tora at taka gomul hús niður, sum eru nógv verd? Ístaðin fyri at tey tóku og settu gamla hospital onkra aðra­staðni, sum stendur sum eitt skendsil við Müllers Pakk­hús. Og so eitt afturat. At tey ætla at gera eina mat­for­ræt­ ning mitt í býnum, nei nei – har hava verið nakrar, og tær máttu lata aftur, tí tað var ov lítið av kundum – so tey vóru við at fara á reyvina. Vit sum búgva mitt í býnum enn eru ikki so nógv og eru heldur gomul, so eg má siga, at vit hava ríkiligt við FK og PE og fyri tann slags skyld eisini SMS. Í mínum kvarteri ella gøtu eru vit flest gomul, og børn okkara eru fyri langt síð­ ani farin at búseta seg í út­ londum og koma ikki aftur. Og tað harmar meg, tað sum fer fram nú við at oyði­ legggja alt umhvørvið. Nei nei tonki tykkum væl um, áðrenn tit begynna við nøkrum. Eg eri í 70 ára aldri, og eg klári væl at ganga niðan­ brekku, so hatta við trappum fer at oyðileggja gamlar gøt­ ur. Hví spyrja tit ikki havn­ ar­fólk um tað skal broytast ella ikki. Og vit sum eru fast­ búgvandi frá bansbeini hava einki at siga? Og Havnar kommuna hevur ikki ráð til slíka bygg­ ing. Eg má taka til eitt, og tað er, at turistar siga, at Havnin er ógvuliga vøkur sum hon er í tí stóra og heila, og tá ið eg sigi frá, at kommunan ætlar at broyta umhvørvið í býnum, rista teir á hvødið, tí í útheiminum lata tey tað gamla vera í frið. Hvat við Havnini?