hósdagur 25. september 2014síða 38

Sosialurin nr. 109 · 26. september 2014 14 VIKUSKIFTI Siðsøga við Óla Jacobsen Kongur í øðini á vitjanini í 1921 Lívið á Tvøroyri var sum í einum stórbýi við veitslum og stættamuni eisini millum tey “fínu”. Ein kongsvitjan er altíð ein stórhending. Hjá einum sýslumanni er hetta eisini ein serlig avbjóðing N ú verður hildið fram við søguni hjá Kristian Djur­ huus, fyrrverandi løgmanni. Hann skriv­ar um kendar og ókendar hendingur í Suð­ur­ oy, har hann var sýslumaður. Um tær kendu hend­ingarnar kann hann greiða meira frá, enn tað var alment kent, sum í hesi grein­ini um lívið á Tvøroyri og um kongs­vitj­anina í 1921. Meira og minni fínir Mortensen menn Eg gjørdist eisini limur í klubbanum. Tá minn­ist eg ta serligu virðing, sum varð víst brøðr­unum Petur og Niels Juel Mortensen. Tað var munur á Mortensenættunum. Teir, sum vóru ættaðir frá Petur og Niels Juel, vóru “stóra M.”, meðan synirnir hjá Napoleon og Dánjal Mortensen vóru “lítlu M.” Thomsen brøðurnir vóru mettir millum “teir stóru”. Serliga var tað Richard, hann var so fyrikomandi og blíður. Um onkur segði nei, tá ið hann vildi vísa blíðskap, kundi hann ger­ast nakað firtin. Á vetri var nokk so nógv av veitsluhaldi mill­um tey, sum vóru væl fyri fíggjarliga. Her kom eisini fram stættamunurin ser­ liga millum Mortensen ættirnar. Teir stóru M-arnir høvdu stórar døgurðaveitslur. Teir smærru M-arnir høvdu kalt borð, har gestirnir ótu standandi. Teir royndu so at kappast sum fræg­ast við hinar. So vóru tað Thomsen menninir. Her vóru tað serliga Tummas og Richard, sum gjørdu seg galdandi. Triði bróðurin, Herluf, var tá ógift­ur. Hjá teimum vórðu eisini hildnar kvøld­veitslur. Tummas og Richard vóru ver­syn­ir Petur og Niels J Mortensen, so her runnu ættirnar saman. Hetta gjørdi tað ikki verri! Eg plagdi at vera við til hesar veitslur. Hjá Niels J. Mortensen varð altíð skonkt vín frá góðum árgangum og vanliga eisini sjam­ pagnu til steikina. Vanligi klædnabúnin var smoking, men var vitjan av sjóverjuskipinum, so var farið í kjóla og hvítt. Hetta gjørdi tað meira veitslu­ kent. Bennedsen, yvirlærarin, plagdi eisini at vera við til hesar veitslur, men “fína slagið” kundi ikki rættiliga góðkenna hann, tí hann dugdi ikki mátahald, tá ið hann skuldi fáa sær. Í klubbanum vóru eisini ofta ballir. Tá varð borð­reitt við smyrjibreyði, sum konurnar hjá lim­unum høvdu gjørt til. Ì míni oyðimarkargongd við ongum bú­ staði á Tvøroyri gjørdist tað lættari hjá mær at kunna vera við í hesum veitsluhaldi . Verri var við Margrethu, sum víst hevði dreingirnar hjá sær í Havn, men sum ikki hevði somu stutt­leikar sum eg. Vit livdu tó í vónini um, at myndugleikarnir fóru at gera nakað við hesa vánaligu bú­stað­ ar­støð­una hjá okkum, men tað vísti seg, at her hendi ikki stórvegis. Amtmaðurin Olrik tykt­ ist ikki at hava nakran áhuga fyri hesum máli. Kongsvitjanin Á sumri 1921 var kongavitjan á skránni. Hetta var triðja almenna kongsvitjanin í Føroyum. Tann fyrsta var í 1874 og tann næsta í 1907. Tá var eisini vitjað á Tvøroyri. Ætlanin var, at henda kongsvitjan skuldi vera í 1920. Men hetta árið var nógv politiskt rumb­ul í Danmark við kongi í miðdeplinum. Hetta var árið við tiltiknu páskakreppuni, har kong­ur legði seg út í, hvør ið skuldi mynda stjórn við at koyra forsætisráðharran frá. Hetta man hava verið orsøkin til útsettu vitj­an­ina. Christian kongur 10. Hevði nú boðað frá, at hann saman við drotningini Alexandrinu ætl­aði at vitja Føroya, Ísland og Grønland sam­an við prinsunum Fríðriki, sum seinni gjørd­ist kongur, og Knúti, seinni nevndur arva­prinsur. Kongur ynskti eisini at vitja Tvøroyri. Tað varð sett ein nevnd at fyrireika vitjanina. Rich­ard Thomsen skuldi halda taluna fyri kongi í klubbanum, sum fekk eina størri um­ bygg­ing vegna vitjanina. Kommunustýrið við Pet­ur Mortensen fekk ruddað í bygdini og um­vælt vegirnar. Tá vóru eingir bilar. Býar­ inn­ar vísu fedrar roknaðu heldur ikki við, at nak­að slíkt fór at koma, og vegirnir vóru har eft­ir. Tað sigst, at kommunustýrið skuldi havt sagt, at tað fór ikki at gerast aktuelt við veg­ir mill­um bygdir, so leingi tað vóru góðir mot­ or­bát­ar sum kundu gera somu nyttu. Sagt hevur eisini verið um sam­bands­ mann­in Oliver Effersøe, at hann hevði ført somu sjónarmið fram. Tað var í hvussu er ein veruleiki, at Suð­ur­ oygg­in var aftari enn aðrar oyggjar við vega­ gerð. Tað var tó ein maður, Jacob Albinus í Fámj­in, sum longu í ungum árum setti sær sum mál at arbeiða fyri vegasambandi millum Fámj­in og Tvøroyri. Eisini hevði hann stórt ynski um at fáa bygt elverk. I sambandi við kongavitjana fekk eg ábyrgd­ina av trygdini hjá gestunum. Hetta gjørdi eg við at fáa einar 20 ungar menn at hjálpa til. Teir, sum áttu føroysk klæði, vóru í teim­um, hinir vóru í myrkum klædningi. Allir fingu sum eyðkennismerki eitt armbind við reyð­um og hvítum litum. Politisturin Martin Christiansen, kend­ur sum Stóri Martin, var ein partur av trygd­ar­ lið­num. Hann var eins og kongur av størstu monnum og størri enn tey flestu. Teir sam­ mettu hvønn annan, og Martin hevði vist mun­in. Fólk málaðu síni hús, og tey, sum høvdu ráð til tess, fingu sær nýggj klæði. Dagurin fyri vitjanina var av besta veðri, sól og stilli. Tíðliga á morgni kom Valkyrien, størsta skip­ið í flotanum, við kongi og fylgiskipum til Vágs. Hetta var uttan fyri skránna. Ætlanin var, at tey kongaligu skuldu fáa eina hvíld aft­aná hesa longu ferðina. Kongur fór í land i Vági, og hann fekk høv­ ið at síggja eina bygd, sum ikki var stákað Kristian Djurhuus: 27. partur Prinsarnir báðir um ta tíðina, teir vitjaðu í Føroym í 1921. Frederik stendur vinstrumegin á myndini. Christian 10. og Alexandrine vóru væl móttikin