týsdagur 7. oktober 2014síða 36

Mikudagur 8. oktober 2014 · Nr. 114 4 Sosialurin Ert tú tilkomin kvinna í Suðuroynni ella Sandoynni uttan nakra formliga útbúgving ella læru, so er munandi meir sannlíkt, at tú ert arbeiðsleys, enn um tú vart ein ungur maður við útbúgving í miðstaðarøkinum. Tøl frá arbeiðsloysisskipanini vísa, at meir enn helmingurin av teim­um arbeiðsleysu ikki hava aðra formliga útbúgving enn í mesta lagi miðnámsskúla. Tað eru kvinnur, sum eru harðast raktar av arbeiðsloysi, men eisini landfrøðiliga er stórur munur. Kvinnur við skerdan lut Hóast líkaløn var innførd í 1981 í Føroyum, og at arbeiðsmarknaðurin sum meginregla ikki skal gera mun á kvinnum og monnum, so er kortini stórur munur á kynunum. Kvinnur forvinna minni – eisini um tær starvast innan sama øki sum menn. Kvinnur arbeiða oftari niðursetta tíð – viðhvørt er hetta sjálvvalt, men hjá teimum sum velja, er tað eisini ofta, tí umstøðurnar ikki loyva at arbeitt verður meir. Tað eru ótrúliga nógvir føroyskir menn, sum arbeiða uttanlands, og hevur hetta stóra ávirkan á, hvussu kvinnur kunnu vera á arbeiðs­ marknaðinum, tá ið talan er um barnafamiljur. Ein spurnarkanning hjá Føroya Arbeiðarafelag frá 2014 vísir, at 36% av teimum, sum arbeiða niðursetta tíð, kundu hugsa sær at arbeitt meir. – Millum okkara limir eru ótrú­ liga nógv, sum ikki fáa fleiri tímar, hóast tey kundu hugsa sær at ar­beitt meir. Talan er bæði um kvinnur og menn, sum ófrívilliga arbeiða niðursett í m.a. fiskivinnuni, innan reingerð og í byggivinnuni, sigur Georg F. Hansen, formaður í Føroya Arbeiðarafelag. Formaðurin í Føroya Arbeið­ara­ felag vísir á, at har í felagnum síggja tey tað sera væl á inntøkunum. Georg F. Hansen sigur, at innan t.d. kvinnuyrkini, so eru nógv størv, sum bara eru parttíð – hann nevnir reingerð, sum dømi um hetta. Á skúlum og stovnum runt um í landinum eru nógvar kvinnur, sum arbeiða millum tveir og fimm tímar um dagin, hóast tey kundu hugsa sær at arbeitt meir, so eru ongin størv til teirra, sigur Georg F. Hansen. Formaðurin í Føroya Arbeiðara­ felag, sum eisini er stýrislimur í Als, vísir á, at um parttíðararbeiðsleys vóru skrásett í Als, so var talan óivað um uppaftur nógv fleiri ófaklærd og serliga kvinnur, sum løgdust afturat arbeiðsloysistølunum. Øki hart rakt Tað skerst ikki burtur, at ymiskt er, hvussu í landinum arbeiðsloysi rakar. Suðurøki – t.v.s. Sandoyggin og Suðuroyggin er munandi harðari rakt av arbeiðsloysi enn onnur øki í landinum. Ymiskt er eisini, hvussu arbeiðs­ loysi rakar aldursbólkarnar. Ert tú millum 25 og 34 ár ella millum 55 og 66 ár, ert tú í munandi størri vanda fyri at vera raktur av arbeiðsloysi enn aðrir aldursbólkar. Í kjalarvørinum av fíggjar­krepp­ uni í 2008, gjørdust nógv lond hart rakt av ungdómsarbeiðsloysi, hetta hendi ikki í Føroyum í sama mun, hóast vit síggja at arbeiðs­loysi er lutfalsliga stórt fyri aldurs­bólk­ar­ nar 25 – 34 ár, so eru tey 16 – 25 ára gomlu slett ikki rakt á sama hátt, sum tey vóru aðrastaðni, sigur Georg F. Hansen. Arbeiðsskapandi tiltøk Sum stýrislimur í Als fylgir hann eisini gongdini neyvt, og vísir á, at stórsta avbjóðingin, sum hann sær, er at fáa tey tilkomnu, sum kortini hava nøkur ár eftir til pensjónsaldur, út aftur á arbeiðsmarknaðin. Vit hava nógv fólk í 40’unum, 50’unum og 60’unum, og serliga kvinnur, sum vit sum samfelag mugu fara at gera nøkur málrættaði arbeiðsskapandi tiltøk fyri. Til ber eisini at førleikamenna nøkur teirra til arbeiðsmarknaðin, vísir Georg F. Hansen á. Formaðurin í Føroya Arbeiðara­ felag leggur afturat, at um hugt verður at, hvørji størv eru leys og hvør tað er sum er arbeiðsleysur, so er ikki samsvar ímillum hesi, og tað hevur tað ikki verið leingi. Vit hava nakrar arbeiðsmarknað­ ar­ligar avbjóðingar, sum vit mugu taka í stórsta álvara. Tað er ikki gott fyri fólk at vera arbeiðsleys, men vit hava sum er onki at bjóða, og tað sær heldur ikki út til, at fíggjarlógin er nakar bati fyri arbeiðsleys. Tey stóru arbeiðsskapandi tiltøkini fara óivað at gera, at munandi meir verður innflutt av arbeiðsmegi samstundis, sum vit hava bólkar runt um í landinum, sum vit onki hava fyri. Hetta mugu vit gera okk­ urt við, sigur Georg F. Hansen. Hann vísir á, at tey arbeiðs­ skap­andi tiltøkini miða seg flest øll eftir handverkarum. Hvar eru arbeiðsskapandi tiltøkini fyri fólk í Suðuroynni og Sandoynni? Hvar eru arbeiðsskapandi tiltøkini fyri kvinnur? Hvar eru arbeiðsskapandi tiltøkini fyri fólk uttan formliga útbúgving? Svarið er greitt, sigur Georg F. Hansen, í gleðini um, at tað gongur betri í Føroyum, gloyma vit hesar bólkar, men hetta eru menniskju, sum hava nógv góð arbeiðsár eftir í sær. Vit mugu ikki gloyma hesi fólk, leggur hann dent á. Arbeiðsloysi hjá kvinnum órógvar Hóast arbeiðsloysi er minkað, so er gongdin órógvandin fyri summi øki, samfelagsbólkar og kyn. Kvinnur vísa seg ikki at fáa einst stóran lut í tí framgongd sum er í samfelagnum, sum mennirnir. Hetta vísa eitt nú yvirlit yvir arbeiðsloysi og lønir. Nógvir av okkara limum kundu hugsað sær at arbeitt meir, men fleiri tímar eru ikki til teirra, sigur Georg F. Hansen, formaður í Føroya Arbeiðarafelag. Georg F. Hansen, formaður í Føroya Arbeiðarafelag Sum tað sæst á myndini, so er í teimum flestu støðum munandi fleiri kvinnur enn menn arbeiðsleys. Í økinum har arbeiðsloysi er stórt er kynsbýtið munandi javnari Kelda: Hagstova Føroya Sum tað sæst á myndini, so er Sand­oyggin og Suður­oyggin hart rakt av arbeiðs­loysi meðan tað gongur serliga væl við arbeiði í Eysturoynni Kelda: Hagstova Føroya Sum tað sæst á talvuni , so hevur arbeiðs­loysi at kalla altíð verið hægri fyri kvinnur enn menn. Tað sæst eisini týðu­liga, at tá ið niður­gongd vendist til fram­gongd, so fáa menn­irnir skjótari lut í fram­burð­inum. Flest øll arbeiðs­skap­andi tiltøk hjá landi og komm­un­um venda sær eisini ímóti si­ð­bund­num mann­fólka­ størvum – her er t.d. talan um nýbygg­ingar, um- og útbygg­ingar og tunnlar Kelda: Hagstova Føroya