hósdagur 9. oktober 2014síða 41

9 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 6 • 10. oktober 2014 Friðurin við eini pappírsbók Eg hevði valt e-bókina Bókahandlarin: Grækaris D. Magnussen: Tú hevur so góðan frið við eini bók – eingin bleiktran. Tú skal ikki hava nakað tól tókt, einki battarí ella eina teldu. Hetta sigur Kári Árting, Rit og Rák, sum ikki er í iva um allar fyrimunirnar við pappírsbókini. – Fyrimunirnir við eini bók eru eisini, at tú kennir grafiska landslagið aftur í eini bók og kann peila teg inn, hvar uppýsingarnir eru at finna. Kári Árting ivast í um e-bøkurnar ella bíligu bøkurnar frá stóru bókhandlunum hava havt við sær, at vit lesa meiri. – Kanska lesa vit fleiri stuttar tekstir á telduni, sum fólk taka niður, sigur bókhandlarin. Kanska meiri sexut Men Kári Árting heldur ikki, at e-bókin í løtuni er ein beinleiðis hóttan móti bókstavunum á pappírinum. – E-bókin er bílig og har er einki millumlið millum lesaran og seljaran. Tað er eitt klikk, so hevur tú bókina. Ja kanska er E-bókin meiri sexut. Men í Evropa er undir 2 % av øllum seldum bókum e-bøkur. Í USA lótu fleiri bókhandlar aftur fyri einum tveimum árum, tí e-bøkurin vunnu so nógv fram, men eg haldi, at tað er steðgað aftur. Stuðla lokaløkjunum Kári Arting roynir eisini at seta e-bókasøluna hjá altjóða bókhandlunum í eitt globalt høpi. – Eg veit um fólk, sum tilvitað vilja keypa bøkur í nærumhvørvinum, tí tey á tann hátt stuðla har. Stóru handlarnir, sum eitt nú Amazon, lata einki til lokaløkini – hvørki lønir ella arbeiðsfólk. Bókhandlarin heldur, at tá vit hugsa um læring, so minnast vit betri, tá sum er lisið á pappíri. – Eg havi skilt, at tað, sum vit lesa á pappíri verður goymt aðrarstaðni í heilanum enn tað sum vit lesa á skíggja. Hetta sigst gera mun, tá vit skulu minnast, tað vit hava lisið, sigur Kári Árting, sum tó viðgongur, at eisini hann kann koma í tankar um bøkur, sum helst hava sagt papírinum farvæl. – Summar bøkur egna seg sjálvandi betri sum e-bøkur ella talgildar. Hugsar tú um telefonbøkur ella orðabøkur, ja so liggur framtíðin ikki í pappírsbókum. – Pappírsbókin hevur lív lagað nakað langt fram í tíðina. Nøkur áratíggjund, trúgvi eg. Men pappírsbøkurnar verða færri og færri við árunum. So hvørt, unga ættarliðið, tey, sum í dag eru um 25 ára aldur og yngri, taka yvir, fækkast bøkurnar, sigur Grækaris Djurhuus Magnussen, sum í fleiri ár hevur lisið e-bøkur á sínum Kindle-lesara. Í dag lesur hann umleið tveir triðingar av øllum bókum á e-bókalesara. – Tað natúrligt, at pappírsbøkurnar fara at fækkast, nú teldurnar vinna so nógv fram. Um tær nakrantíð doyggja heilt út, ivist eg í. Men eina ferð, kanska um eini 30 ár, vera tær ógvuliga fáar. Helst verður tað soleiðis, at bara heilt serlig evni verða givin út sum pappírsbøkur. – Altso, bøkurnar fara í heilt stóran mun at fáa somu lagnu sum tónleikafløgurnar, men tað fer bara at taka longri tíð. – Stóri fyrimunurin við pappírsbókum er fyrst og fremst kenslan av at sita við ein bók í hondunum (hesa kensluna fara tey yngru at mangla). At kunna blaða upp á s. 38, 451 o.s.fr. Ein annar fyrimunur eru undirstrikingar - við gulum t.d. :-) Kenslan av at hyggja yvir á eina munadygga bókahill við politiskum evnum, søgu- og mentan, skaldskapi o.s.fr. er heldur ikki at kimsa at. – Ein vansi við pappírsbókini er vektin. At ferðast við millum 5 og 10 bókum í kuffertinum er tungt. Tá er lítið pláss (fyri vekt) til annað í t.d. flogfarinum. Pappírsbøkurnar taka eisini pláss í heiminum. Og hóast tú hevu lisið tær bæði eina og tvær ferðir, so hevur tú ilt við at koyra tær burtur. – E-bøkurnar eru fyrst og fremst bíligar. Tær er lættar at taka niður, og úrvalið er ómetaliga stórt - nógvar ferðir størri enn í sjálvt størstu bókahandlunum. Tær fylla lítið og onki. Tú kanst ferðast við einum Kindli t.d., ið vigar 2-300 gramm, men sum hevur pláss fyri túsund til fimtanhundrað bókum, onkur hevur pláss fyri meira. – Eg eri, sum tað ivaleyst skilst, ómetaliga fegin um mín Kindle. Kortini fari eg framvegis at keypa bøkur. Men tær verða færri enn higartil. Umleið tveir triðingar av tí, eg lesi í dag, eru e-bøkur. – Samanumtikið: Skuldi eg í dag valt millum at strika pappírsbókina heilt ella e-bøkurnar, so eri eg so fegin um e-bøkurnar, at eg hevði strikað pappírsbókina. Tað haldi eg so beint nú. fyrst og fremst kemur Amazon til góðar og at prís­ir­nir eru so lágir, at einki verður eftir til forløg og rit­høv­ und­ar. Amazon hevur eisini síni egnu tilmæli til kund­ar­ nar og hetta hevur við sær, at fyrst og fremst lættar og skjóttseljandi bøkur standa ovast í listanum. Rithøvundur-forlag- bókhandil Hóttanin frá Amazon er higartil mest at síggja í ensk- ­tal­andi heim­inum. Amazon hóttir gomlu ketuna rit­- høv­und­ur-for­lag-bók­handl­ari. Amazon hevur sítt egna for­lag og sel­ur bøk­ur­nar. Tað merkir, at rit­høv­und­ar hava bein­leið­is sam­band við Amazon, sum sti­ur við stýr­is­vøl. Fleiri bókhandlar hava stongt í USA, tí Amazon situr so tungt á marknaðinum. Amazon selur fyrst bíligar e-bøkur og um tað loysir seg, so koma pappírsbøkur til tey, sum vilja hava pappír. Í danska blaðnum Information verður Paul Aiken, stjóri í amerikanska rithøvundafelagnum endurgivin fyri at siga: ”Eg kann bara siga við øllum lond, har støðan ikki er so ring sum í USA. Hyggið eftir, hvat hendir í USA og gerið so tað øvugta!” Syndarlig søla av e-bókum Forlagið Sprotin hevur eitt sera stórt úrval av e-bókum við síðuna av øllum pappírsútgávunum. Pappírsbøkurnar verða bílagdar og koma við postinum. E-bøkurnar verða tiknar niður á telduna og flutttar í okkurt slag av e-bókalesara. – Vit selja syndarliga lítið av e-bókum, so eg tori einki at siga um, hvussu føroyski marknaðurin er, sigur Jonhard Mikkelsen, stjóri á Sprotanum. Sprotin legði fyrstu E-bøkurnar úr fyri trimum árum síðani. Tann allarfyrsta var – reint symbolskt – Bábilstornið eftir Regin í Líð. Tað varð gjørt fyri at fagna slóðaranum, sum skrivaði okkum fyrstu skaldsøguna í 1909. –Undir liðini á I-paddinum stóð ein innbundin útgáva av Bábilstorninum frá 1909, sum vísti okkum á tøkniligu broytingarnar seinastu øldina. Stavirnir í Bábelstorninum, sum í síni tíð vórðu settir við hond, og sum tungar pressur trýstu inn á pappírið við blýggi, eru nú talgildir. Gráliga, slitna perman er skift út við ein e-bókalesara. Broytingin er næstan ófatilig, skrivaði Sprotin, tá fyrstu e-bøkurnar hjá forlagnum vóru tøkar. Læna e-bøkur Á Býarbókasavninum í Havn hava tey síðani 1. apríl í ár í samstarvi við donsk bókasøvn bjóða lánarum at læna e-bøkur. Lán av e-bókum verður gjørt umvegis telduna og talgildi teksturin er virkin í ein mánað. Sjálvandi ber illa til at meta markaðin út frá so stuttum tíðarskeiði. Síðani 1. apríl í ár hevur Býarbókasavnið í Havn lánt í alt 158 e-bøkur. Í alt eru tað 56 lænarar, sum hava lánt hesar e-bøkur – altso í miðal 3 bøkur í part. bara pappírið