fríggjadagur 11. juni 2004síða 4

6 Nr. 109 - 11. juni 2004 Nr. 109 - 11. juni 2004 7 Við fólkalívsmyndun- um førdi Norðoya Fornminnafelag fólk umleið 100 ár aftur í tíðina. Framsýningin var á fótbóltsvøllin- um beint undan fót- bóltsdystinum norð- oyastevnudag, og nógvir áskoðarar vóru tilstaðar FÓLKALÍVSMYNDIR Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Klaksvík: Við gamla bátinum hjá Norðoya Fornminnafelag róðu átta mans frá Blikk- smiðjuni og yvir til dráttin uttan fyri kappróðrarneyst- ið. Har varð báturin drigin upp á land og fingin á ein vogn. Helst tað einasta tek- inið um, at hetta ikki gekk fyri seg fyri 100 árum síðani. Síðani gingu tey yvir í móti rundkoyringini á post- húshorninum, har tey bíð- aðu eftir skrúðgonguni. Tá hornorkestrið var farið framvið, fóru fólka- lívsmyndirnar við í skrúð- gonguna, meðan skótar, ítróttarfólk og fólk á hest- baki gingu aftaná niðan í Vágstún. Tá fólkafundurin var av, gingu tey úr Vágstúni yvir á fótbóltsvøllin, har framsýn- ingin fór fram. Veðrið var so toluligt hesa løtuna, og tað var sera áhugavert at síggja hesi fólkini. Bátsmanning, dragarar, stásfólk, grindamenn, neytakonur, sløttumenn, hoykonur, torvfólk, velting- arfólk, fleygamenn og línu- berarar, fjallmenn og smá- børn. Øll í klødd sum fyrr í tíðini. Bátsmanningin sat í bátinum, meðan dragarar- nir drógu hann aftaná. Jógvan Ravnsfjall greiddi frá, meðan fólkini vístu, hvussu arbeitt varð fyri umleið 100 árum síðani í Føroyum. Øll vóru íklødd sum fyri 100 árum síðani – bæði børn og vaksin. Og tað sást eisini, at fleiri av teimum eru von við at vera við til hesa framsýningina. Onkur teirra hevði enntá verið við hvørja ferð, síðani fólkalívsmyndirnar vórðu sýndar fram av fyrstan tíð. Upprunin til forn- minnafelag Fólkalívsmyndirnar eru upprunin til Norðoya Forn- minnafelag, og vóru tær fyrstu ferð at síggja í 1960. Tá var tað Robert Joensen, sum stóð fyri. Sami Robert tók árið eftir saman við Margit Joensen og Nikláa Poulsen, stig til at stovna eitt felag, sum kundi varð- veita øll hesi klæðini og amboðini. Og tað var Norð- oya Fornminnafelag. Fólkalívsmyndirnar hava síðani verið javnan at sæð á norðoyastevnu. Seinast undan hesuferðini í 1995. Jógvan Ravnsfjall sigur, at flestu av fólkunum eru tey somu. – Fleiri eru jú eld nógv, men eg haldi ikki, at tað var nakar stórur trupulleiki at finna fólk til framsýning- ina, sigur hann. Hann veit ikki at siga, nær fólkalívsmyndir aftur verða á skránni, tí tað er ikki nakað ávíst mynstur. – Tað er sera tilvildarligt, nær tær eru. Í ár eru tað níggju ár síðani seinast, sigur Jógvan Ravnsfjall. 100 ár aftur í tíðina pFólkalívsmyndir vóru fyrstu ferð á skránni í 1960, og hava tær javnan verið síðani tað Mynd: Jan Müller Fólkalívsmyndirnar komu við í skrúðgonguna úr Klaksvíksgarðinum heim í Vágstún norðoyastevnudag Mynd: Jan Müller Fjallmenn og enntá seyða- hundar luttóku á fram- sýningini Mynd: Jan Müller Hugtakandi var tað at síggja hesi framsýningina, og frágreiðingin hjá Jógvani Ravnsfjall var eisini sera áhugaverd Mynd: Jan Müller Í Fuglafirði eru tey ikki bangin fyri at flyta seg út um ment- anarlig mørk og bróta upp úr nýggjum. Í løtuni leggja tey sein- astu hond á fyrireik- ingarnar til stóra norðurlendska sam- takið "Menniskja í søgn og søgu", sum fer av bakkastokki á Varmakeldu fríggja- dagin 2. juli, tá bygdin samstundis hátíðar- heldur 35 ára dagin hjá Varmakeldufram- sýningini og Fugla- fjarðar hornorkestri MENNISKJA Í SØGN OG SØGU Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo – Tá vit fyrstu ferð hoyrdu hugskotið fyri tveimum árum síðani, var tað neyvan nakar av okkum, sum rætti- liga trúði uppá, at hetta fór at bera til, viðgongur Øssur Mohr, listamaður og ein av fyrireikarnum til stóra mentanarsamtakið "Menn- iskja í søgn og søgu" á Varmakeldu. Tað sigur seg næstan sjálvt, at tað var eldsálin úr Fuglafirði, Frits Jóhanne- sen, sum kom við hugskot- inum. Og hjá Frits ber alt til – eisini eitt tiltak sum hetta, ið frá byrjan hevur sprongt øll tíðar-, staðar- og listar- lig mørk. Men tað bar til. Og á ytra armi í bátahylinum í Fugla- firði standa longu nú nakrir stabbar, sum tekin um, at tiltakið er við at gerast veruleiki. Havið og ævintýrið Um eina lítla viku byrja fólk úr danska listabólkin- um 7:9:13 at seta 5 stand- myndir upp á stabbarnar. Standmyndirnar eru úr jarni, tann minsta verður 2 metur og tann hægsta 6 metur høg. Íblásturin er úr listabókini hjá Williami Heinesen, Filsni og Hampafólk, og við havin- um í baksýni verða myndir- nar standandi sum ganda- kendar áminningar um, at heimurin ongantíð rættiliga er, sum hann sær út til at vera. Havið og ævintýrið er eisini karmur um hæddar- punktið á tiltakinum 2. juli kl. 19.00, tá fyrstu tónarnir úr stóru ljóðmyndini "Hav- ljóð" hoyrast úr einum 10. mannafari, sum kemur rógvandi inn eftir vágni. Frammi í skutinum stendur ein kópakona, og í landi standa blásarar úr Fugla- fjarðar hornorkestri ímill- um trøll og hampafólk (standmyndirnar) á landi og lokka hana nærri við sínum ljóðførum. Songur til Mentanarhúsið Tá kópakonan stígur á land á bátabrúnni, koma fleiri dansarar upp í leikin, og fara øll síðani dansandi gjøgnum ein vatnmúr inn eftir bátabrúnni. Til tónar- nar úr ljóðmyndini dansa tey inn í Mentanarhúsið, har trý kór fara at syngja kantanuna "Songur til Mentanarhúsið", sum Alex- andur Kristiansen, skald úr Fuglafirði, hevur skrivað til júst hetta høvið. Jazzbrøð- urnir Michael, Nicolaj og Emil Hess hava skrivað tónleikin til kantantuna, sum saman við kontrabass- ini hjá Edvardi N. Debess, hornorkestrinum og kórun- um gera Menniskja í søgu og søgn livandi í einum brúsi av ljóði, sangi og tón- leiki. Nógvar fyrireikingar Tað skulu nógvar fyrreik- ingar til eitt so stórt tiltak, og tað er rættiliga kostnað- armikið. Ikki minst, tí ein stórur partur av listafólk- unum, tónleikarnum um- framt standmyndirnar koma úr øðrum Norður- londum. – Við tað at hetta er eitt norðurlendskt samtak, hev- ur tað gingið væl at fáa stuðul úr ymsum norður- lendskum grunnum. Sum er, kostar samlaða tiltakið á leið 600.000 kr, men við stuðli og nógvari vælvild allastaðni frá sær tað í løtuni út til, at tiltakið fer at bera seg, sigur ein sera spentur Øssur Mohr. Á Varmakeldu verða sjálvsagt hópin av øðrum tiltøkum á skránni. Hesi frætta vit meir um seinni. Fuglafjørður ímillum trøll og hampafólk Løgtings- og fólka- tingslimurin Lisbeth L. Petersen heldur tað vera órímiligt og skeivt, at ein før- oyskur fólkatings- og løgtingslimur fær tvær tinglønir, hóast hann fer í farloyvi í øðrum sessinum FRÁVERA Heini í Skorini heini@sosialurin.fo 25. mai hugdi Sosialurin nærri at fráveruni hjá ting- monnum, síðani ABC-sam- gongan tók við, og 8. juni úttalaði løgtingsformaðurin Edmund Joensen seg um fráveruskipanina, sum hann ikki helt vera nøktandi. Somuleiðis helt fólkatings- og løgtingslimurin Høgni Hoydal, at onnur mánaðar- lønin, hann og Lisbeth L. Petersen fáa, skuldi verðið tikin burtur, um fólkatings- limirnir ikki megna at røkja báðar sessir og tí velja at fara í farloyvi. Fær bert eina løn Lisbeth L. Petersen er sam- an við Høgna Hoydal før- oyski fólkatingslimurin, sum eisini er í føroyska løgtinginum, og hon heldur somuleiðis, at tað er órími- ligt, at ein fólkatingslimur fær sína fólkatingsløn um- framt løgtingslønina, hóast hann fer í farloyvi í øðrum tinginum. Í áðurnevndu grein varð sagt, at ting- menn fáa fulla mánaðarløn, hóast teir fara í farloyvi, men hetta er ikki heilt rætt sambært Lisbeth. L. Peter- sen. – Ein tingmaður fær bert í løn í farloyvi, um hann fer í fólkatingsfarloyvi, og um orsøkirnar eru aðrar, fær hann ikki løn, sigur fyrrver- andi formaður Sambands- floksins. Sjálv hevur hon sostatt møguleikan at fáa tvær lønir, um hon fer í far- loyvi vegna fólkatings- ørindi, men hetta metir hon verða órímiligt. – Tí biði eg altíð um van- ligt farloyvi uttan løn, tá eg fari í farloyvi, og umframt hesi motivini er tað alt ov kostnaðarmikið fyri løg- tingið, um bæði tingmaður í farloyvi og eykamaður skulu hava mánaðarløn, sigur Lisbeth. L. Petersen. Spurd, hví hon ikki hevur latið eykamann koma inn, tá hon sambært talvuni hev- ur verið triðmest fráverandi føroyski tinglimurin, sigur hon, at tað higartil ikki hev- ur verið neyðugt, og at tað er gjørligt at røkja tveir tingsessir, hóast ein so onkuntíð forsømir. – Eg havi higartil ikki forsømt nakað samanhang- andi tíðarskeið, men talan hevur bert verið um ein- stakar dagar her og har, og tí hevur farloyvi ikki verið neyðugt, sigur Lisbeth L. Petersen. Óneyv skráseting Viðvíkjandi uppmøtingar- skrásetingini í tinginum sigur Lisbeth, at hon als ikki er eftirfarandi. – Tað kemur meiri enn so fyri, at tingmenn skráseta seg við korti klokkan 10, og so eru teir horvnir aftur fimm minuttir seinni, með- an aðrir sita ein heilan dag, so skrásetingarskipanin er ikki serliga eftirfarandi, tá uppmøtingin í tinginum skal kannast, sigur Lisbeth L. Petersen. Í løtuni skal farloyvi vera minst 10 dagar, og meðan løgtingsformaðurin Ed- mund Joensen heldur, at hetta tíðarskeið skal minka, so farloyvi oftari verður tikið í nýtslu, er Lisbeth ósamd. – Minimum 10 daga far- loyvi er hóskandi eftir mín- um tykki. Í Grønlandi kann ein tingmaður fara í far- loyvi ein dag og lata eyka- mann koma inn, og tá er skjótt, at hetta verður mis- brúkt, sigur løgtings- og fólkatingslimurin. Hon sigur, at tá óbehagilig og umstrídd mál eru á skránni, renna fleiri tingmenn í Grønlandi frá ábyrgdini og lata eykamann koma inn, so 10 dagar er eftir hennara tykki hóskandi. Tvær tinglønir er órímiligt Tríggir av fyrireikarnum til stóra mentanarsamtakið "Menniskja í søgn og søgu": Suffía við Stein, Øssur Mohr og Malan Kjærbo. Tað er Suffía, sum hevur teknað plakatina til samtakið. - Tað er órímiligt at fáa tvær tinglønir, tá man er í farloyvi í øðrum sessinum, og umframt hetta er tað alt ov kostnaðar- mikið fyri løgtingið, um bæði tingmaður í farloyvi og eykamaður skulu hava mánaðarløn á góðar 30.000 krónur, sigur Lisbeth. L. Petersen C M Y K 7 6