fríggjadagur 11. juni 2004síða 5

8 Nr. 109 - 11. juni 2004 Nr. 109 - 11. juni 2004 9 sita saman, eins Kristiligu flokkarnir sita saman o.s.fr. Politisku bólkarnar eru, umframt leysgangarar, sjey í tali. Mett verður, at einir 100 flokkar úr øllum Evr- opa eru umboðaðir í teim- um ymisku bólkunum í Evropa Parlamentinum. Keldur: www. information.dk, www. tv2.dk og www.eu.com Evropa Parlamentið fær størri og størri heimildir, men kort- ini økist líkasælan og mistrúgvin á Evropa Samveldið. Um viku- skiftið er val til parla- mentið, og eftir øllum at døma fer bert helmingurin av evropearum á val ES-VAL Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Um vikuskiftið stendur val- ið til Evropa Parlamentið fyri durum. Um 350 mió. evropearar hava møguleik- an at fara á val at velja tey í alt 732 umboðini í Evropa Parlamentinum. Borgarar í ES-limalondunum hava síðan 1979 verið á vali til Evropa Parlamentið. Nógv vatn er runnið í ánni síðan 1979, og Evropa Samveldið hevur staðið fyri eini rívandi menning gjøgnum áttati- og nítiárini. Við Maastricht-sáttmálan- um frá 1992 og Amster- dam- sáttmálanum frá 1997 avráddu ES-limalondini at lata týðandi partar av nationala sjálvræðinum til Evropa Samveldið. Økta samstarvið millum limalondini í ES seinastu 20 árini hevur eisini økt munandi um ávirkanin hjá Evropa Parlamentinum. Í dag verður mett, at Evropa Parlamentið hevur ein týð- andi leiklut á einum 40 økj- um, og verður ES-grund- lógin samtykt, fær Parla- mentið enn størri heimildir. Hóast ávirkanin hjá Evropa Parlamentinum er økt al- samt, tykist áhugin fyri parlamentsvalinum at dala. Henda andsøgn hevur hig- artil verið eitt av høvuðs- málunum í valdystinum til Evropa Parlamentið um vikuskiftið. Líkasælan og mistrúgv á ES eyðkennir veljaraskaran. Big Brother betri umtøkt Millum økini, sum Evropa Parlamentið hevur stóra ávirkan á, eru umhvørvið, ferðsla og heilsa. Verður ES-grundlógin samtykt, fer Parlamentið eisini at fáa stóra ávirkan á fiskivinnu- og landbúnaðarpolitikkin hjá limalondunum í ES. Evropa Parlamentið var fyrr í størri mun ein ráð- gevandi felagsskapur, með- an flestu lóggevandi heim- ildirnar í ES hava ligið í ES-ráðharraráðnum. Men gongdin er nú, at Parla- mentið fær størri og størri lóggevandi heimildir. Á fleiri økjum vísir tað seg, at Evropa Parlamentið hevur størri vald enn ein- støku ráðharrarnir í stjórn- artingunum í ES-limalond- unum. Ein kanning vísir, at farna tingskeið vóru 400 mál, har Parlamentið hevði størri ávirkan á málsvið- gerðina enn ráðharrin. Hóast rákið er, at Evropa Parlamentið fær størri og størri vald, økist líkasælan hjá veljaranum. Á seinasta parlamentsvalið í 1999 komu onglendingar í ta margháttligu støðu, at væl umtókta reality-sendingin Big Brother var betri um- tøkt í Onglandi enn parla- mentsvalið. Við øðrum orð- um valdu fleiri onglending- ar at atkvøða í enska útgáv- uni av Big Brother enn at fara á val til Evropa Parla- mentið. Nógvir serfrøð- ingar standa spyrjandi um hesa líkasælu, tí økið sum umhvørvið, ferðsla og heilsa rakar allar borgarar, og tí átti áhugin fyri valin- um at verið størri. Bæði í Danmark og fleiri av hinum ES-limalondun- um vænta serfrøðingar ikki, at vallluttøkan verður hægri enn 50%. Hjá teimum 10 nýggju limalondunum verður talan um fyrsta valið í ES-høpi, men kortini ræð- ur sama líkasæla í hesum londunum eystanfyri. Fleiri orsøkir Fleiri orsøkir eru til øktu líkasæluna og mistrúnna til Evropa Samveldið og Evropa Parlamentið. Evropearar fýlast á, at Evropa Samveldið er ein ov torskildur felagsskapur, og teir hava ilt við at fata, hvørji økið Parlamentið ítøkiliga kann ávirka. Eisini verður funnist at, at tað er ov torført at skilja, hvussu tær ymisku avgerðirnar verða tiknar í ES. Valserfrøðingar vilja eis- ini vera við, at valevnini hjá teimum ymisku flokkunum eru ikki nóg áhugaverd. Antin eru valevnini pensi- óneraðir politikkarar ella politikkar við ongum sum helst royndum. Í Danmark eru fleiri dømið um valevni til Evropa Parlamentið, ið hava drúgvar royndir úr Fólkatinginum. Eftir Tamil-málið royndi Poul Schluter seg í Evropa Parlamentinum , og til valið um vikuskiftið roynir ein annar fyrrverandi forsætis- ráðharri seg. Poul Nyrup Rasmussen er millum val- evnini hjá Danska Javnað- arflokkinum til valið um vikuskiftið. Feskastu meiningarkann- ingarnar siga, at í fleiri av ES-londunum fara flokkar- nir, ið finnast at ES, at fáa stóra framgongd. Serfrøð- ingar vænta, at serliga í Kekkia, Onglandi og Pól- landi fara hesir flokkar at ganga nógv fram. Í teimum størru ES-lond- unum, Onglandi, Týsk- landi, Fraklandi og Italia, vænta serfrøðingar, at velj- ararnir, ið fara á val, fara at nýta Parlamentsvalið til at vísa sína ónøgd við sitandi stjórnir. Býtið í parlamentinum Valið til Evropa Parlamen- tið um vikuskiftið verður hitt sætta í røðini síðani 1979. Á fimta hvørjum ári hava ES-borgarar møgu- leika at gera sína ávirkan galdandi í ES-høpi. Tað er rættiliga ymiskt, hvussu nógv umboð hvørt ES- limalandið velur. Danir hava í mong ár valt 16 um- boð, meðan teir hesa ferð skulu velja 14. Størru lond- ini í ES hava fleiri umboð. Týskland hevur 99 umboð í Evropa Parlamentinum, meðan Ongland og Italia hava í fleiri ár hava havt hvør síni 87. Víðkanin við ES-londun- um eystanfyri hevur við sær, at býtið í Parlament- inum verður øðrvísi, tí 10 nýggj limalond eisini skulu hava umboð í Parlament- inum. Samlaða talið í Parlamentinum minkar úr 786 til 732 umboð. Í bólkum Eitt av aðalmálunum í ES hevur altíð verið, at lima- londini skulu leggja nógv fyri at samstarva tvørtur um landamørk. Hetta aðal- mál sæst eisini aftur í Evropa Parlamentinum. Tað er ikki so, at donsku ella týsku umboðini sita fyri seg, men heldur hin- vegin, at umboðini sita í politiskum bólkum, ið ikki eru merktir av tjóðskapi. Hetta merkir, at øll um- boðini, sum eitt nú umboða Javnaðarflokkar í Evropa, Líkasælan eyðkennir ES-valið Donsku umboðini 1999-2004 Jens Peter Bonde Ole Krarup Mogens Camre Freddy Blak Niels Busk Ole Andreasen Bent Hindrup Andersen Lone Dybkjær Pernille Frahm Anne Elisabet Jensen Torben Lund Karin Riis Jørgensen Christian Foldberg Rovsing Ulla Margrethe Sandbæk Ole B. Sørensen Helle Thorning-Schmidt FAKTA Limir í Evropa Parlamentinum: Galdandi frá 1999-2004 Belgia 25 Kekkia 24 Danmark 16 Týskland 99 Estland 6 Grikkaland 25 Spania 64 Frakland 86 Írland 15 Italia 87 Kypern 6 Lettland 9 Litava 13 Luksemburg 6 Ungarn 24 Malta 4 Holland 31 Eysturríki 21 Pólland 54 Portugal Slovenia 7 Slovakia 14 Finnland 16 Svøríki 22 Ongland 87 Í alt 786 umboð FAKTA Politisku bólkarnir í Evropa Parlamentinum PPE-DE Bólkurin fyri Tann Evropeiska Fólkaflokkin og Evropeisku Demokratarnar PSE Bólkurin hjá teimum Evropeisku Sosialistunum ELDR Bólkurin fyri teimum Liberalu í Evropa og Demokratiska flokkinum Verts/ALE Bólkurin hjá Teimum Grønu/Fría samgongan í Evropa GUE/NGL Tann Evropeiski Vinstravongurin og teimum Venstregrønu í Norðanlondunum UEN Bólkurin fyri Tjóðarrinnar Evropa EDD Bólkurin fyri Demokratii og einum fjøltáttaðum Evropa NI Leysagangarar FAKTA Inni í ES-parlamentsbygninginum ES-parlamentsbygningurin í Brüssel Í morgin verður fokus sett á komandi ES-grundlógina, sum skal samtykkjast 17.-18. juni. Longu nú tykist ES- grundlógin elva til grundleggjandi og framvegis ósvaraðar spurningar fyri ríkisfelagsskapin og Føroyar, og vit seta avleiðingarnar av eini komandi ES-grundlóg undir sjóneyku í næstu útgávu C M Y K 9 8