hósdagur 16. oktober 2014síða 14

Fríggjadagur 17. oktober 2014 · Nr. 118 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 O fta hoyra vit, at tey sum arbeiða í tí privata skapa virðini, meðan tað almenna er bara ein útreiðsla. Hetta er í roynd og veru ein løgin hugburður í einum landi, sum í heimshøpi skarar framúr í vælferð, tryggleika, javna, friði og eydnusemi, júst tí tað privata og almenna ganga hond í hond og byggja land. Skal vinnan standa seg í kapp­ ing­ini, skal hon hava atgongd til skikkaða arbeiðsmegi, sum hevur fingið dygdargóða skúlagongd og út­búgving. Skal vinnan standa seg í kapp­ ingini, skal onkur taka sær av børn­ um, gomlum og sjúkum, meðan fólk eru til arbeiðis. Skal vinnan standa seg í kapp­ ingini, skulu fólk hava atgongd til heilsuhjálp, um tey gerast sjúk, so tey sleppa til arbeiðis aftur. Skal vinnan standa seg í kapp­ ingini, hevur hon brúk fyri ein­ um støðugum og trygg­um und­ irstøðukervi, flutnings­tæn­astum, reinum vatni, el-veiting og væl útbúnum ráðgevum, løgfrøðingum, verkfrøðingum, maskinmonnum, leiðarum og handverkarum. Alt økir, sum so ella so eru millum útreiðslurnar á fíggjarlógini, antin beinleiðis ella óbeinleiðis. Norðurlond hava kappingarfyrimun Tað privata hevur brúk fyri, at arbeiðsmegin, bæði kvinnur og menn, er topp-tunað og hava tíð at vera til arbeiðis í arbeiðstíðini, so samfelagshjólini kunnu mæla smidliga og lætt. Hetta er uppgávan hjá tí almenna og privata at røkja hond í hond. Fremsti fyrimunurin á norður­ lendska arbeiðsmarknað­inum eru starvsfólkini, sum eru frísk (heilsu­ verk), úthvíld (rætt til feriu og frí­ tíð), upplýst og útbúgvin (skúli og mentan). Vit liva ikki í ævigum ótta fyri at gerast sjúk, gomul, óhjálpin, við barn ella arbeiðsleys, tí vit vita, at felagsskapurin tekur um endan, um vit av onkrari orsøk gerast óvirk­in á arbeiðsmarknaðinum. Vit kunnu kenna okkum trygg í arbeiðs­tíðini, tí børn og eldri eru í góð­um hondum, og so fáa vit and­ ligar og mennandi avbjóðingar í frí­ tíðini gjøgnum miðlar, list, frítíðar- og mentanartilboð. Í øðrum londum eru hesar tæn­ astur lagdar yvir á tann einstaka, á arbeiðsgevaran ella á privat trygg­ ingarfeløg, og ger hetta vinnulívið stirvið og ófleksibult, meðan sam­ feløgini eru ótrygg, ójøvn og óupp­ lýst – alt slíkt, sum skalar kapp­ ingarføri hjá landinum, og minkar um møguleikan hjá tí einstaka at skapa sær eydnuna og harvið eisini hjá samfelagnum at gagnnýta tað fulla menniskjaliga potentialið. Hinvegin skapar trivnaður, trygg­leiki, fleksibilitetur og høgt útbúgvingarstøði júst tann dyna­ mikk og kappingarfyrimun, sum eyð­k­ennir vinnulívið í norður­ lond­um, her ein og hvør hevur møgu­leika at smíða sær eydnuna. Hesi sam­feløg, sum júst eru úrslit av hundrað­ára­gomlum samstarvi millum fakfeløg, politisku skipanina og arbeiðsgevarar – millum alment og privat. Almenn happing Her í Føroyum tykist ofta sum, at almenn starvsfólk eru friðleys – tað er púra legalt at happa al­menn starvsfólk. Hendan primi­tiva happ­ ing er kanska ætlað »mappu­dýrum« sum »ganga og mala millum húsini í kontórshavn« og »eru til arbeiðis í inniskóm« meðan »tey bara skeiðast, meðan onnur skapa« osv. – also einum bólki, sum ongin kennir seg aftur í. Og tí rakar og nívir hendan happingin í roynd og veru øll tey mongu, sum fara til verka hvønn morgun í fólksins tænastu. Tey, sum eru á fólksins lønarlista. Læraran, námsfrøðingin, røktarstarvsfólkið, apoteksfólkið, kavaruddaran hjá Landsverki, verkfrøðingin hjá Sev, hand­verkaran hjá kommununi, lækn­askrivaran, brandmannin, bóka­vørðin, politistin, læknan, vaski­konuna í barnagarðinum, málsvið­gerðan og portørin. Fólk, sum fara frá húsum hvønn dag fyri at tæna fólki og vinnu í Føroy­ um. Alt funktiónir, sum vit ikki kunnu vera fyri uttan, um vit vilja standa okkum í kappingini við onnur lond, og um vit vilja styrkja savningarmegi landins. Tí summir starvsbólkar eru ikki betri enn aðrir. Øll hava vit eina ávísa uppgávu at røkja í sam­ felagnum. Hvør einasta menniskja, bæði innan privat og alment, brúka sínar avmarkaðu livitímar upp á at tæna heildini. Og tí hava øll eisini krav upp á virðiliga viðferð og sakliga umtalu. Alment og privat ganga hond í hond tíðargrein Rigmor Dam tinglimur fyri Javnaðarflokkin Tað privata skapar virðini í samfelagnum, meðan tað almenna er bara ein útreiðsla. Hetta hoyra vit javnan í almenna kjakinum. Men fortreytin fyri einum sterkum og kappingarførum vinnulívi er ein væl rikin almennur geiri við væl skikkaðum starvsfólki og fyrstafloks vælferðartænastum Summir starvsbólkar eru ikki betri enn aðrir. Øll hava vit eina ávísa uppgávu at røkja í samfelagnum. Hvør einasta menniskja, bæði innan privat og alment, brúka sínar avmarkaðu livitímar uppá at tæna heildini Rigmor Dam