leygardagur 12. juni 2004síða 4

6 Nr. 110 - 12. juni 2004 Nr. 110 - 12. juni 2004 7 Sinnilig vika í Vágum Sinnisbati hevur farnu vikuna skipað fyri norðurlendskari summarlegu fyri fólk við sinnisbreki. Legan er liður í árligum til- taki, sum norður- lendska meginfelagið hjá fólki við sinnis- breki skipar fyri. Hetta er aðru ferð, slík lega er í Føroyum SUMMARLEGA Edvard Joensen Vágar: Árliga norðurlendska summarlegan fyri sinnis- veik hevur verið hildin á Hotel Vágum síðan mána- dagin. Legan endar sunnu- dagin, tá fólk fara heim- aftur. Næsta summarlegan av hesum slag verður í Nor- eg, har nirska landsfelagið í tí sambandinum fer at hava 20 ára hald. Talan er um árliga aftur- vendandi tiltak, sum »Nordisk Forening for Sosial og Mental Helse" skipar fyri. Hesin felags- skapur er norðurlendskt meginfelag hjá feløgunum í ymsu londunum. Føroyaki limurin í hesum meginfelag er felagið Sinnisbati. Soffi Egholm, formaður í Sinnisbata, letur væl at summarleguni, sum verið hevur í Vágum hesar dagar- nar. Tað eru 117 luttakarar á leguni í ár, greiðir hon frá. Av teimum eru teir níggju føroyingar. Hinir eru úr øllum Norðurlondum, íroknað Álandi. Fólk eru sera væl nøgd við leguna, sigur Soffi Eg- holm. Tey eru positiv og væl nøgd við tiltakið, hóast fleiri ferðir verður broytt í løgdu skránni, tí fólk ikki halda seg til at fara til uppsettu tiltøkini. – Hesi fólkini eru so- leiðis fyri at hóast tað kann tykjast áhugavert eina løtu at fyrireika seg til eitt nú ein gongutúr á Fjallavatn, kann tað næstu løtuna ger- ast so møtimikið, at tey set- ast aftur. Tey broyta ofta meining um hetta og hatta, greiðir Soffi Egholm frá. Og so er tað, at vit skulu hava onnur tiltøk klár at fara til, sigur hon. Ikki tí, leggur hon afturat. Tað er eingin trupulleiki her hjá okkum, tí vit eru al- tíð von við at hava ein »Plan B«, tá vit fyrireika okkurt her. Tí plagar veðrið at syrgja fyri. Í hesum døgum hevur tó onkuntíð verið brúk fyri einum »Plan C« eisini, sigur hon. Grindaboð Hetta hevur verið hending- aríkt, sigur Soffi Egholm. Gestirnir komu í Vágar mánakvøldið, har legan varð sett. Hans Pauli Strøm, landsstýrismaður við almanna- og heilsu- málum, helt ein fyrilestur um framtíðar psykiatri í Føroyum, sum luttakararnir hava tosað nógv um síðan, sigur hon. Men hæddarpunktið á leguni higartil hevur tó ver- ið týsdagurin, tá øll endaðu í grind í Bø. Dagurin byrjaði við út- ferð til Mykinesar, har upp- livilsini vóru nógv. Og so mitt í øllum vóru tey stødd í eini grind. Tey vóru við til at reka, og hetta festi seg í sinnið hjá teimum, greiðir formaðurin í Sinnisbata frá. Hon leggur dent á, at eingin teirra yvirhøvur hev- ur fingið nakað negativt upplivilsi av hesum, sum fyri mong kann tykjast ógv- usligt. Heldur hinvegin. Greitt er teimum frá, hvussu hetta við grinda- drápi í Føroyum hevur ver- ið skipað gjøgnum øldir, og tað skilja tey væl. Og sum sonnum ferða- og grindafólki sømir seg, hava tey eisini nýtt høvið at fáa sær eitt minni við. Onk- ur teirra hevur beinleiðis fingið part, so at siga. Tey hava fingið sær grind, sum goymd verður í fyrsti- boksini til at hava heim aft- ur við sær og royna, tá tey koma aftur til sín sjálvs. Eisini onnur tiltøk hava verið á skránni. Eitt nú gongutúrar í Vágum. Út- ferð í Suðurstreymoy var eisini á skránni ein av døg- unum, eins og ein flog- bóltskapping hevur verið á Giljanesi. Hann vunnu før- oyingarnir, sigur Soffi Eg- holm, og teir skuldu so fáa heiðursmerki handað á samkomu á Hotel Vágum fríggjakvøldið. Hugni og felagsskapur Stóri denturin hevur verið lagdur á at hugna sær á hesi leguni, sigur formaðurin í Sinnisbata. Náttúra, sinni og felagsskapur er slagorð- ið hjá teimum, sum skipað hava fyri. Hóast fólk hava verið aktiv allan dagin og við- hvørt eru heldur fyriløgst út á kvøldið, hava tey tó verið sera røsk at luttaka í teim- um felags tiltøkunum, sum verið hava um kvøldið. Og tað hava eisini verið positiv upplivilsi, har eru komin burturúr, sigur Soffi Eg- holm. Her eru fólk við góðum, skapandi evnum. Fólk hava millum annað lisið upp okkurt, tey sjálv hava skrivað, greiðir Soffi Egholm frá. Hóast ein arbeiðsbólkur hjá Sinnisbata hevur staðið fyri praktisku fyrireiking- unum av summarleguni í Vágum, er tað tó ein norð- urlendskur kanningarbólk- ur, sum hevur valt staðið. Tað er soleiðis, at tað er ein stevnunevnd, um so kann sigast, sum finnur fram til og góðkennir ymsu støðini, har legur verða hildnar. Og nú eitt av høv- uðsmálunum við hesi leg- uni skuldi vera náttúra, vórðu Vágar valdar út sum eitt sera vælegnað stað. Kortini er hotelkapasitet- urin í so lítil, so neyðugt hevur verið at havt fólk búgvandi í húsunum hjá Sørvágs Húsmøðrafelag og í Zarepta í Vatnsoyrum. Eisini er onkur farin til Havnar at sova, sigur Soffi Egholm. Men øll tiltøk, ið verið hava, hava tó verið skipað við Hotel Vágum sum miðstøð. Í sama viðfangi nevnir hon Atlantsflog sum ein rættiliga góðan samstarvs- felaga í hesum tiltakinum. Har hava tey skipað fyri øllum ferðum til og frá bú- staði hjá fólki, umframt at ferðatilboðini hava verið rættiliga rímilig, sigur for- maðurin í Sinnisbata, sum metir, at luttakararnir á norðurlendsku summarleg- uni fyri sinnisveik 2004 fara heim aftur við posit- ivum minnum frá leguni. Eit av høvuðsmálunum við norðurlendsku summarleguni fyri sinnisveik hevur verið hugni og samvera, sum tey eisini kundu njóta í góðveðrinum í Vágum fríggjamogunin Mynd: Edvard Joensen Norðurlendsku fløggini uttan fyri Hotel Vágar staðfesta, at her er norðurlendsk samvera Mynd: Edvard Joensen Sunda Kommuna er farin undir at byggja nýggjan dagstovn á Oyrarbakka. Frítíð- arskúli verður eisini í sama bygningi DAGSTOVNUR Edvard Joensen Oyrarbakka: Sunda Kommuna byggir nýggjan stovn, sum skal hýsa børnum frá vøggu- stovu til frítíðarskúla í sama húsi. Stovnurin ligg- ur beint sunnan fyri skúlan á Oyrarbakka. Nýggi bygningurin verð- ur í tveimum hæddum, sigur Hjalgrím Dahl, virkandi borgarstjóri í Sunda Kommunu. Í ovaru hæddini verður pláss fyri 94 børnum í vøggustovu- og barnagarðsaldri. Í kjall- aranum fer so frítíðarskúl- in at húsast, sigur hann. Í dag húsast vøggustova og barnagarður úti á Oyri, og frítíðarskúlin er á Oyrar- bakka. Men um eitt ár ella so fara øll børnini, sum verða ansað kommunalt í Sundalagnum, savnað í einum bygningi, sum er granni hjá skúlanum. So av sonnum kann tá sigast, at framtiðin er miðsavnað sunnan fyri Streym, sigur Hjalgrím Dahl. Tað er Jóan Petur Vang, byggimeistari á Oyrar- bakka, sum stendur fyri byggingini av nýggja dag- stovninum hjá Sunda Kommunu, sum væntandi fer at kosta einastaðni mill- um níggju og tíggju milliónir krónur, sigur virkandi borgarstjórin í Sunda Kommunu. Nýggjur dagstovnur á Oyrarbakka Sunda Kommuna byggir dagstovn, sum skal hýsa vøggustovu, barnagarði og frítíðarskúla í sama bygnini Mynd: Álvur Haraldsen Formaðurin í skúla- leiðarafelagnum, Hanus Joensen, sigur, at føroyski fólka- skúlin er so nógv skerdur, at illa ber til at geva næmingum við serligum tørvi røttu tilboðini SKÚLAVERK Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Játtan til føroyska fólka- skúlan er nógv skerd seinnu árini, samstundis sum krøv- ini til skúlaverkið bara vaksa. Hetta er niðurstøðan hjá formanninum í skúla- leiðarafelagnum, Hanus Joensen, ið til dagligt er skúlastjóri í einum av størstu skúlunum í land- inum, Kommunuskúlanum í Havn. Kunnu ikki blíva við at fylla stovurnar Hanus Joensen sigur, at eitt av aðalmálunum í føroysku fólkaskúlalógini er, at skúlin skal verða fyri øll. Hetta merkir, at eisini teir næmingar, ið hava serligan tørv, skulu rúmast í vanligu skúlunum. - Um so er, at vit skulu liva upp til orðingina "skúlin fyri øll", er tað altavgerandi, at vit eisini hava amboðini til tað, og tað hava vit ikki í løtuni, og vit hava heldur ongantíð havt tey, sigur Hanus Joen- sen. - Tískil klára vit ikki at liva upp til okkara endamál, og tað er ógvuliga harmi- ligt, heldur formaðurin í skúlaleiðarafelagnum. Herfyri kom fram, at skerjingin í tímatalinum hjá teimum einstøku skúlunum hevði við sær, at fleiri skúlaleiðarar kring landið noyddust at tamba lógina til tess at fáa kabaluna at ganga upp. Til hetta sigur Hanus Joensen, at tað kann ikki verða rætt, at vit noyðast at blíva við at fylla stovurnar upp við næming- um, tí at tímatalið lækkar. - Hjá miðnámsskúlunum ber til at siga, at teir taka færri næmingar inn, men vit hava skyldu til at taka øll inn. Hetta er ein ótolandi støða, og tað skerst ikki burtur, at í slíkum støðum, har næm- ingatalið í einum flokki er uppi á kanska 27 næming- um, er tað oftast teir veiku næmingarnir, ið eru við sviðið soð. Tískil kunnu vit vænta, at spjaðið millum teir góðu og teir veiku næmingarnar bara vaksur, sigur Hanus Joensen. - Hetta her við at tamba lóg- ina er ikki uttan kostnað bæði fyri undirvísingina og næmingarnar, sigur for- maðurin í skúlaleiðarafe- lagnum. – Vit hava alt ov lítið av amboðum og fíggj- arligari orku til, at vit kunnu røkka okkara enda- málið, sigur Hanus Joensen og leggur afturat, at hann veit ikki, um tað eru skúla- myndugleikarnir ella politikkarnir, ið hava ábyrgdina, tí tað eru skúla- myndugleikarnir, ið hava skyldu til at boða politikk- arunum frá, hvønn fíggjar- ligan tørv føroyski fólka- skúlin hevur. Næmingar við serligum tørvi raðfestast hægri Tað er einki dulsmál, at eitt nú næmingar við atferðar- trupulleikum hava tað trup- ult í einum vanligum skúla. Hesir næmingar hava tørv á nøkrum øðrum tilboðum enn tí, sum vit kenna úr før- oyska skúlaverkinum, og tað er júst hesi tilboð, ið Hanus Joensen eftirlýsir. - Vit hava ikki tey tilboð til hesar næmingar, ið granna- londini hjá okkum hava, og tað verður ógvuliga trupult hjá okkum at hava besta skúlan í Norðanlondum um nøkur, soleiðis sum ætlanin er, um vit ikki hava eina viftu av tilboðum til teir næmingar, ið hava serligan tørv, vísir Hanus Joensen á. – Tað er eisini ein stórur trupulleiki hjá okkum, at vit ikki hava fólk við ser- kunnleika innan hetta øki, tí tað er alneyðugt, um vit skulu hjálpa hesum børn- um. Á Sernámsdeplinum, sum hjálpir okkum í sam- bandi við børn við serligum tørvi, eru til dømis alt ov fáir sálarfrøðingar. Onkun- tíð eru teir tveir og onkun- tíð bara tann eini, og tað er undir alt lágmark, heldur Hanus Joensen. - Fyri at vit kunnu hjálpa hesum børn- um, er tað eisini umráð- andi, at tey hava eina diag- nosu, tí tað ger tað beinan vegin lættari hjá okkum at finna fram til, á hvønn hátt vit kunnu hjálpa teimum, og tískil er tað so umráð- andi, at vit hava nóg mikið av serkønum fólki, sigur hann. – Eisini haldi eg tað verða løgið, at eitt nú børn við atferðartrupulleikum hava stuðul, tá ið tey ganga í barnagarði, men tá ið tey so koma í skúla, er eingin stuðul. Har noyðist at verða eitt tættari samstarv millum ráðini, so at talan verður um eitt meiri glíðandi skifti frá barnagarði til skúla, og møguligani at stuðulin fylgir við barninum inn um skúlans gátt, heldur Hanus Joensen. Ongir pengar til eftirútbúgving Um so er, at næmingar við serligum tørvi skulu rúmast í fólkaskúlanum, er tað eisini neyðugt, at lærara- fjøldin verður skúlað til at taka sær av hesum børnum. Formaðurin í skúlaleiðara- felagnum sigur, at nú er so lítið av pengum, at flestu skúlar hava ikki ráð til at senda fólk á skúla at nema sær eftirútbúgving ella bara á eitt styttri skeið. – Herfyri høvdu vit fund í skúla- leiðarafelagnum, og har søgdu fleiri skúlaleiðarar, at teir høvdu ongar møgu- leikarar fyri at senda fólk á skeið, tí tað vóru ongir pengar til tað, greiður Han- us Joensen frá. Eisini fílist formaðurin í skúlaleiðarafelagnum á, at tað somuleiðis er ein trupulleiki, at leiðararnir á teimum ymisku skúlunum kring landið ikki hava nakrar reglur at halda seg til. – Eingin tímir at søkja leiðarastarv í føroyska skúlaverkinum, tí arbeiðs- byrðan er so ómetaliga stór, og umsitingin og náms- frøðisliga leiðsla tekur nógva tíð. Harafturat eru ongar reglur á økinum, sum lýsa arbeiðið hjá skúlaleið- arunum, sigur Hanus Joen- sen. Skúlastjórin í Kommunu- skúlanum heldur, at um vit blíva við at lata eyguni aftur fyri øllum trupulleik- unum, soleiðis sum vit leingi hava havt lyndi til, gongur tað út yvir allar næmingar í føroyska skúla- verkinum, og tí er tað alneyðugt, at okkurt hendir sum skjótast, sigur hann at enda. Støðan er hættislig í fólkaskúlanum Formaðurin í skúlaleiðarafelagnum, Hanus Joensen, heldur tað verða alneyðugt, at okkurt verður gjørt við støðuna í føroyska fólkaskúlanum sum skjótast. Mynd: Jens Kr. Vang C M Y K 7 6