leygardagur 12. juni 2004síða 6

10 Nr. 110 - 12. juni 2004 Nr. 110 - 12. juni 2004 11 Í Degi og Viku mánakvøld- ið og týskvøldið gjørdi Sjónvarp Føroya nógv burt- ur úr ráðstevnuni hjá Norð- uratlantsbólkinum á Christ- iansborg og leiklutinum hjá Hermanni Oskarsson, sum er formaður í Búskaparráð- num. Innslagið gav hyggjarun- um ta fatan, at Sosialurin nýtti fleiri síður í blaðnum, forsíðuna og »matarlepan« til kritikk móti Hermanni Oskarsson, tí hann skuldi havt sagt, at blokkstuðulin úr Danmark er skaðiligur. Dramatiskt vísti tíðinda- maðurin á forsíðuna á Sosialinum, har tað stóð: Øsir danir upp móti føroy- ingum«. Eisini sóu vit »matarlepan« hjá Sosialin- um á hurðini hjá P. A. Restorff í Havn við somu yvirskrivt, sum tíðinda- maðurin eisini segði vera »svarið til Her- mann Oskarsson«. Síðani vórðu víst- ar myndir av tveim- um blaðsíðum í Sosialinum, har blaðið prátaði við løgmann, vara- løgmann og fíggjar- m á l a r á ð h a r r a n . Eisini varð víst mynd av blaðhúsin- um hjá Sosialinum á Argjum, meðan dramatikkurin um »álopið« á Hermann Oskarsson helt fram. Í einum hjásetningi varð víst á eitt bræv frá Óla Jacobsen, sum eisini varð prentað í sama blað. Hetta var ein kæra, sum Óli Jacobsen, formaður Fiski- mannafelagsins, hevði sent løgmanni. Hetta snúðið seg um Hermann Oskarsson! Sum blaðstjóri á Sosial- inum hvakk eg við! Eg mátti lesa greinarnar um- aftur, fyri at vita, um tað var eg ella sjónvarpsmað- urin, ið fullkomiliga hevði misskilt tað, sum stóð í Sosialinum hendan dagin. Eg gjørdi mær tann ómak at tosa við sjónvarpsmann- in dagin eftir, og hann »noteraði kritikkin«. Kort- ini tók hann afturíaftur »álopið« í Sosialinum í Degi og Viku týskvøldið og vísti á skíggjanum aftur forsíðuna við »álopinum á Hermann Oskarsson«. Innihaldið í øllum trim- um samrøðunum var um ráðstevnuna hjá Norðurat- lantsbólkinum, har løg- maður, varaløgmaður og fíggjarmálaráðharrin vístu á, at teir hildu tað vera skeivt av Tjóðveldisflokk- inum at draga føroyskan politikk til viðgerðar í Danmark. Einki varð nevnt um Hermann Oskarsson, uttan í einum setningi í samrøðuni við Bjarna Djur- holm. Í forsíðuávísingini var ikki eitt orð nevnt um Her- mann Oskarsson, og tað var heldur ikki tikið við í met- ingina, tá forsíðan var gjørd, tí høvuðsyvirskriftin snúði eina og aleina um tað, at landsstýrismenninir halda, at Tjóðveldisflokk- urin øsir danir upp ímóti føroyingum. Hinvegin so valdu vit hendan dagin at tosa við Hermann Oskarsson og spyrja hann, hvat hann segði til skuldsetingarnar frá Óla Jacobsen. Hetta kom eisini á forsíðuna, har Hermann Oskarsson segði seg hava »alt upp á tað reina«. Maðurin var álopin í einum opnum brævi til løgmann, og hann slapp at verja seg í Sosialinum. Tað var søgan um Her- mann Oskarsson í Sosialin- um hendan dagin. Tað harmar okkum ómetaliga nógv, at Sosialurin skal verða misbrúktur á ein so ósømiligan hátt av Sjón- varpi Føroya í hesum máli. Eirikur Lindenskov, blaðstjóri Í orðaskiftinum í seinastuni um hvør segði hvat og ikki, í samband við ráðstevnuna hjá Norðuratlantbólkinum, er ymiskt, ið átti at verið ósagt. Spell at nógv er vorðið mis- brúkt, misskilt og mistulkað og m.a. hevur ført til, at navn- givnir persónar sum eitt nú formaðurin í Búskapar- ráðnum, hava verið fyri ov hvøssum og í summum førum beinleiðis órímuligum atfinningum. Lat okkum koma víðari. Og ikki steðga her við kegli og ósemjum, ið onga leiða føra. Vit ivast ikki í, at her í Føroyum eru nógv, ið kundu hugsað sær at sagt sína hugsan um, hvørja ávirkan blokkurin hevur á føroyska samfelagið. Sum í næstan øllum málum viðvíkjandi búskapi, so er serfrøðin so langt frá á einum máli viðvíkj- andi hesum, og tí er týdningarmikið, at vit stimbra kjakið her í Føroyum fyrst og fremst.Og lat tað vera sligið fast, at sjálvandi skal ein serfrøðingur sum formaðurin í Búskaparráðnum ongantíð vera bangin fyri at trína fram við sínum sjónarmiðjum, tí annars gerst almenna tjakið alt ov fátæksligt. Tvørturímóti tørvar okkum, at serfrøð- ingar av alskyns slag í nógv størri mun geva sítt íkast til samfelagskjakið. Tað er eisini teirra skylda. Í nýggja debatforum okkara, Tinghelluni, bjóða vit til eitt slíkt orðaskifti. Tá nú hetta tiltak, ið Norðuratlantsbólkurin skipaði fyri og tað mesta av eftirspælinum er farið framvið borðinum, latið okkum líta frameftir og royna at lýsa málið um blokkstuðulin og búskapin út í æsir her í Føroyum við á eini ráðstevnu. Hetta mátti havt áhuga hjá øllum polit- iskum flokkum og ikki minst millum føroyingar, ið kanska hava gloymt søguna hjá blokkstuðulinum. Tað eru bert 16 ár síðani blokkstuðulsskipanin bleiv inn- førd av táverandi samgongu millum Javnaðar-, Tjóð- veldis-, Sjálvstýris- og Framsóknarflokkin. Skipanin avloysti refusiónsskipanina og var hildin at verða eitt stórt framstig í føroyskum sjálvræði. Tað kundi verið áhugavert at hoyrt, hvørjar tær politisku grundgevingarnar ´vóru fyri hesi skipan. Søgan er sera týdningarmikil at kenna, tí annars gerst kjakið rótleyst óansæð hvat fakøki talan er um. Eitt búskaparligt orðaskifti um blokkin, skal sjálvandi verða á einari slíkari ráðstevnu, ið vit skjóta upp, við luttøku frá serfrøðingum úr tí privata eins væl og frá tí almenna. Viðhvørt kunnu munir verða á, í hvørjum perspektivi samfelagið verður sæð frá, hjá hesum báðum bólkum. Tað kundi verið gott at fingið eitt breitt orðaskifti, ið kanska kundi ført okkum eitt sindur framá. Konsensus fer man sjálvandi ongantíð at fáa, so leingi talan er um búskapar- frøði, ið so langt frá er ein eksakt vísund. Tað skal verða okkara áheitan á politikarar og eitt nú føroyskar búskaparfrøðingar at royna at fáa í lag eina slíka ráðstevnu um blokkin og búskapin her í Føroyum. Tað er eftir øllum at døma ein stórur tørvur á at varpa ljós á og skifta orð um, hvørja ávirkan blokkstuðulin hevur á føroyska samfelagið og hvønn leiklut hesin skal hava í framtíðini. Hetta er komið sjónliga til sjóndar í seinastuni og eru meiningarnar sera ymiskar – eisini millum fakfólk. Men latið okkum fáa eitt opið og sakligt orðaskifti. DAGSINS MEINING Sosialurin Ráðstevna í Føroyum um blokk og búskap VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. Til: VirVar T. Dalsgaard Sum gvaggandi dunna, tú larmar sum tunna. Við orðum tú sleingir, og føroyingar heingir. Betur tú tagdi, og legði úr lagdi. Breyt upp um armar, at byggja upp karmar. Tá blívur tú fegin, tí lívið er gleðin. Ringt er at fara, og frá foldini snara. Ongantíð glaður, bert súrur maður. Farin frá fold, gákur fullur í mold. Mourits Mohr Joensen Skeiv endurgeving í Sjónvarpi Føroya Kári P. Højgaard Løgtingsmaður Seinastu árini hevur heima- útróðurin havt góðar dagar við methøgum prísum og góðari veiði. Nú er nógv sum bendir á, at tey góðu árini eru av og at fiskiskap- ur og prísir koma aftur í eina meira vanliga legu. Undir valstríðnum sein- ast, høvdu politisku flokk- arnir ymisk vallyftir. Tveir teirra Fólkaflokkurin og Javnaðarflokkurin lovaðu m. a. at bátar undir eina ávísa stødd skuldu fiska frítt, uttan fiskiloyvi. Fyri stuttum boðaði løg- maður frá, at arbeitt verður við broytingum. Tað kann tykjast løgið, at tað er løg- maður og ikki landstýris- maðurin í fiskivinnumál- um, ið kemur við fráboðan- ini. Eg fari inniliga at heita á landstýrismannin í fiski- vinnumálum, um at um- hugsa gjølla tær ætlaðu fráboðaðu broytingarnar, so tær ikki taka grundarlagið undan fult - og partvísu riknu útróðrarbátunum. Vinnan hevur í nøkur ár tillaga seg skipanina við A og B loyvum. Nú størru útróðrarbátarnir og skipini hava fingið fráboðanarút- gerð, sum greitt sigur frá, hvar bátarnir eru staddir, er neyvt eftirlit við, at fiski- skapurin fer fram eftir galdandi lógum og reglum. Umframt nógv lækkaðar fiskaprísir, er agnprísurin hækkaður almikið, so at í dag kostar eitt kg. av høgguslokki áleið 16 kr., og makrelur 9,- kg. Tað man tátta í tvey hundrað krónur at fáa ein stamp engdan, so fiskiskapurin skal verða væl omanfyri tey hundra pundini/stampin, fyri at fáa brúkiliga inntøku til far og manning. Sjálvstýrisflokkurin hev- ur fyrr víst á tann týdning- armikla leiklut, "lokalu universitetini", egningar- skúrarnir hava. Hesir standa niðri í fjøruni ella á havnalagnum í hvørjari útróðrarbygd, og hava uttan politiskan stuðul ment børn okkara til at møta komandi lívsins avbjóðingum á skipsdekki, so ungdómar frá fyrsta degi kunnu ar- beiða sum rættir fiskimenn. Ongin er føddur við kynstr- inum og nógvar fløkjur við hartil hoyrandi útreiðslum og stríði skulu til, áðrenn ein hevur lært kynstrið at egna og kunna rópa seg fyri royndan línumann. Hetta undirvísingararbeiði hevur landformaðurin og hinir egnararnir lært frá sær ókeypis. Næmingarnir fáa løn fyri arbeiðið eftir av- riki, og gevur hetta ein sunnan kappingarhug. Eg fari her at heita á Bjørn Kalsø landstýris- mann um at taka hesar við- merkingarnar við í samlaðu ætlaninar. 1. Hvørjar avleiðingar fær tað fyri útróðrarflotan um skipanin við fiski- loyvum fyri smærri før verður avtikið ? 2. Set eina kanning í verk sum útgreinar, hvussu stór tilgongd hevur verið til sjóvinnuna árliga, tey seinastu 10 árini. 3. Hví fingu fólk hug til sjógvin. Hava hesi í upp- vøkstrinum regluliga havt sína gongd í einum egningarskúri og er um- hvørvi viðvirkandi til, at havið dregur ? 4. Arbeiðast má fram móti eini skipan, sum kann geva eitt førleikaprógv innan allar praktiskar vinnugreinar á sjógv og landi, tað veri seg trol, línu, nót, flakavinnu etc. Fiskivinnan er primervinna okkara og eigur eisini at viðgerast við tí álvara sum liggur í hesum. Um ætlanir eru at gera tíðandi broyt- ingar v.v. fiskiloyvum, mugu hesar sjálvsagt gerast í samráð við avarandi yrkis- feløg og teir sum verða ávirkaði av hesum. Ein liðiligari skipan eigur at vera, so bátar sum bert hava eini 75 fiskidagar, ikki verða trektir fyri eyka fiski- dag, um streymviðurskifti, slit ella aðrar orsøkir gera, at tú verður ein til tveir timar seinkaður, so fari verður út um eitt fiskidøgn. Tað er alneyðugt, at ein støðug framhaldandi til- gongd av ungfólki er til sjógvin, sum er, og í nógv ár framyvir, verður lívs- grundarlag føroyinga. Ps. Ein fólkafloksmaður norðanfjørðs Jákup Mikk- elsen, hevur reist spurning- in um at fáa trol og nóta- arbeiði góðkent sum læru- grein. Heimaútróður við húki hevur verið álitið hjá norðoyingum, og løgtings - eins væl landstýrismaðurin eru uppvaksnir í hesum umhvørvi. Tí er vón mín, at allar góðar kreftir verða settar inn at geva eisini hesum parti av vinnuni bestu sømdir. Ólavur Rasmussen Leirar, 10. juni 2004 At føroyingar eru trong- skygdir og skoða heimin gjøgnum eitt lyklarhol er ein sannroynd, sum ikki nýtist nakra vísindaliga dokumentatión. Tað er ivaleyst at lesa bløðini fyri at fáa hetta staðfest. Men tað eru glottar, sum tora at seta seg í veð fyri øllum tí erkvisni og smá- ligum kegli, hetta inni- ber, til frama fyri eina frameftirlítandi debatt og tí fyriliti vit altíð muga taka í einum heimi, sum broytist so skjótt sum ongantíð áður. Nú um dagarnar bar tó av, tá ið keglið og smáligheitirnar fingu so stórar dimen- siónir, at ein setti sær sjálvum álvarsaman spurning við, um tað er av tilvild, at dreparasnig- ilin hevur leitað sær til Føroyar fyri at fáa rása- rúm, gróðrarlíkindi og luft! Tí lætnaði tað um hjartað, tá ið Jørn Astrup Hansen, bankastjóri, í Degi og Viku týskvøldið 8. juni setti øllum skila- leysum vrøvli knívin á strúpan. Fyri neyðini at onkur torir at tala at og seta tað minstamark fyri kritikki, at hann fyriheld- ur seg til tað, sum veru- liga verður ført fram og ikki til tað, sum vit nú einaferð meina um hvønn annan, tí so verður eingin endi á runubløk- um og illgitingum. Takk fyri, Jørn Astrup, tíni orð gjørdu tað eitt sindur hugaligari at vera føroyingur undir tí toku- kleimi, sum hongur yvir okkara landi. Her meini eg við veðrið, fyri at sissa teir erkvisnu - sum vónandi eina aðru ferð ikki glaðbeintir fara í sjálvbodna andaliga likvidatión um slíkt, sum teir bara illgita um. Tí hetta land hevur veruliga brúk fyri, at mál av al- skyns slag verða sett undir álvarsaman, saklig- an debatt. Alfred Olsen løgtingsmaður Staddur á ráðstevnu, sum Útnorðurráðið skipar fyri í Reykjavík, har allir flokkar í Føroyum, uttan Tjóð- veldisflokkurin eru møttir, havi eg fingið at vita, at formaðurin í Tjóðveldis- flokkinum er misnøgdur við eitt lesarabræv, sum eg hevði í bløðunum um skattafrádráttin hjá sjó- monnum, og sum varð skrivað í kjalarvørrinum av ráðstevnu, sum Tjóðveldis- flokkurin var við til at halda á Kristiansborg. Tað er ein óreingiligur veruleiki - at ráðstevnan var hildin á Kristiansborg - at Kristian Thulesen Dahl boðaði frá eftir ráðstevn- una, at blokkstuðulin til Føroya átti at minka, tí at føroyskir sjómenn skúm- aðu fløtan og livdu í ein- um skattaparadísi. - at umboð fyri Tjóðveld- isflokkin á løgtingsins røðarapalli hevur boðað frá, at stuðulin til sjó- menn eigur at vera tikin burtur. - at formaðurin í Tjóðveld- isflokkin var endurgivin í Berlingske Tidende tann 4. juni fyri at siga, at tað er skeivt at ein bólkur í Føroyum hevur serrætt- indi á skattaøkinum. - og at ráðstevnan hevur skapt eina øsing, sum ikki hevur verið til gagns fyri føroyska samfelagið. Um nakar hevur krav uppá umbering, so eru tað Før- oya fólk, sum hevur krav uppá eina umbering frá Tjóðveldisflokkinum fyri ráðstevnuna á Kristians- borg. Tað er ikki Tjóðveld- isflokkurin, ið skal hava umbering frá teimum, sum vilja vísa á, hvørjar skaði- ligar fylgjur ráðstevnan kann fáa fyri føroyska sam- felagið. Sambandsflokkurin Kaj Leo Johannesen »Danir skilja boðskapin« var ein av yvirskriftunum í Dimmalætting leygardagin 29. mai. Undir hesi yvir- skriftini greiddi formaðurin í búskaparráðnum frá tí, sum hann hevði sagt á nógv umtalaðu ráðstevnuni hjá Norðuratlantsbólkinum á Kristiansborg. Men trupulleikin er, at meðan danir sambært for- manninum í búskaparráð- num skilja boðskapin, so er einki sum bendir á, at før- oyingar skilja hann, og tað er hóast alt føroyingum, bú- skaparráðið skal veita ráðgeving. Hvar liggur so trupulleik- in? Eru tað føroyingar, sum ikki skilja ein einklan boð- skap, ella er tað búskapar- ráðið, sum ikki dugir at gera boðskapin fatiligan? Ella er trupulleikin kanska tann, at boðskapurin als ikki samsvarar við ta vitan, sum føroyingar framman- undan hava á økinum? Tað hevur stóran týdning, at búskaparráðið og før- oyskir politikarar samskifta væl sínámillum, men fyri at hetta skal lata seg gera, er neyðugt at báðir partar »senda á sama frekvensi«. Tað eru nú tvær vikur síðani Sambandsflokkurin spurdi búskaparráðið ein spurning í sambandi við úttalilsini, sum formaðurin í búskaparráðnum hevði í eini tíðindasending hjá Danmarks Radio, sama dag sum nógv umrødda ráð- stevnan var á Kristians- borg, men framvegis er einki svar komið. Onkrar viðmerkingar hava verið um, at tey sum hava luttikið í kjakinum um ráðstevnuna vóru ikki hjá- stødd, tá ráðstevnan varð hildin, og at tey tí ikki áttu at luttikið í kjakinum. Men okkara spurningur hevur einki við ráðstevnuna at gera. Hann bygdi einans á tað, sum formaðurin í bú- skaparráðnum segði í við- talu við Danmarks Radio. Sum áður sagt, so átekur Sambandsflokkurin sær ongan rætt til at ávirka bú- skaparráðið politiskt, men flokkurin stendur spyrjandi yvir fyri úttalilsunum, sum formaðurin í búskaparráð- num hevði í Danmarks Radio tann 25. mai, og vil tí enn einaferð spyrja, um búskaparráðið og tess limir veruliga halda, at ein milli- ard, sum ikki verður brúkt, kemur inn í føroyska sam- felagið, og at vit onga nyttu fáa burturúr hesi milliardini áðrenn hon verður send av landinum aftur? Føroyingar skilja ikki boðskapin hjá Búskaparráðnum VIÐMERKINGAR Opin tøkk til Jørn Astrup Tjóðveldisflokkurin má koma við eini umbering Heimaútróður C M Y K 11 10