týsdagur 11. november 2014síða 11

11 Mikudagur 12. februar 2014 · Nr. 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 12. november 2014 · Nr. 129 sum hava ábyrgdina av mis­tøkum ella vanstýring sleppa snikkaleys og flyta ábyrgd­ina oman á onkran longri niðri í skipanini – sum eitt nú ein landsstýrismaður kann isolera ein stovn, í hes­ um førinum SSL – og seta ábyrgd­ina á leiðsluna har. Eftir viðferðina, sum Hans Petur kennir seg hava fingið frá Vinnumálaráðnum, vildi hann mett, at ein var­ skógvara­skipan ikki hevði virkað fyri arbeiðs­takaran, um hon lá undir embætis­ verkinum. Álitið á, at embætis­verkið tænir fólk­ inum og kann virka óheft frá sínum landsstýrismanni er horvið hjá Hans Peturi. – Embætisverkið hevur í hesum førinum treytaleyst vart sín landsstýrismann. Tað tykist eins og tað hevði havt ov stórar fylgjur fyri embætis­verkið, um lands­ stýris­maðurin hevði átikið sær ábyrgdina fyri fíggjar­ liga óskilið í Strand­ferðsluni. So høvdu bæði lands­stýris­ maður og aðalstjóri heft fyri málið og kanska onnur við. Tá er tað lættari, fyri ikki at siga kostnaðarminni, at flyta ábyrgdina og próvbyrðuna longur oman í skipanina. Varskógvaraskipan neyðug – Um tey, sum hava ábyrgd­ ina sleppa snikkaleys, meðan onnur verða ofra, so riggar skipanin ikki. Tí má ein varskógvaraskipan loysast frá embætisverkinum, tí tað kann koma fyri, at tey verja seg sjálvi. Sum nú er, so sleppa tey máttmiklu onkurs­vegna at pallseta veru­leikan í fjølmiðlunum í nógv størri mun enn tann einstaki hevur resursir til. Tað verður skaptur ein politiskt-fjølmiðlaskaptur »veru­leiki«, sum sleppur at standa uttan mótsvar, tí al­ mennu starvsfólkini tora ikki at geva eitt mótsvar og siga sann­leikan. Hóast nógvan mótgang í seinastuni, hevur hann eisini merkt nógvan stuðul frá fólki og politikarum fyri at hava átalað Vinnumálaráðið. Hann metir føroyingar vera ógvu­liga solidariskir. Men vanbýti millum rættindini hjá arbeiðstakara og -gevara, setir, sambært Hans Petur Joensen, føroyska fólka­ ræðið og talufrælsið í vanda. Hann hevði ikki talað at, um hann var komin í støðuna aftur, uttan at hann hevði lógartryggjaða vernd. – Mínar royndir við Whistle­blow vísa, at onki rættvísi er til, um tað er myndug­leikin, sum hevur gjørt nakað skeivt. Eg bleiv sjálvur ofraður og gjørdur til synda­bukk og útspiltur við navns nevni av landsins hægstu frá Løgtingsins røðara­palli. Tað vil eg ikki ynskja nøkrum øðrum al­ ment settum, tí hesi eru vil­ korini í Føroyum í dag. – Um eg visti hvørja við­ ferð og hvørjar avleiðingar mín varskógvan fekk, so hevði eg ikki boðað frá. Men var ein slík var­skógvara­ skipan, so hevði eg avgjørt gjørt tað aftur. Veruleikin er, at alt ov nógv aftra seg við at úttala seg, og kanska eis­ ini hava fingið munn­kurvar frá sínum arbeiðs­gev­arum, sigur Hans Petur og vísir til málið um spar­ingar­nar á Eysturoyar Ellis- og Røktar­ heimi, har starvs­fólk­ini fingu áminning, at ein­ans stjórin kundi úttala seg vegna stovnin, tó at einki varð nevnt um teirra grund­ lógar­tryggjaða rætt at úttala seg um stovnin. mortan@sosialurin.fo varskógvaraskipan Føroysk varskógvara-mál Hvat er 'whistle-blowing'? Søla av ótollaðum vørum Í grannskoðarayrki sínum kom Sveinur Tróndarson í 1992 fram á sølu av ótollaðum vørum í S/Pf N. Niclasen, sum Jørgen Niclasen tá var stjóri á. Fleiri enn 20 ár seinni starvaðist Sveinur sum tíðindaleiðari á portal.fo og hevði fingið innlit í gamla málið. Trupulleikin var, at Sveinur hevði tagnarskyldu um teir upp­lýsingarnar, sum hann ikki hevði fingið innlit í. Tá ið høvuðs­ persónurin í søguni um sølu av ótollaðum vørum var sitandi fíggjar­málaráðharrin, Jørgen Niclasen, fekk málið sjálvsagt drúgva umrøðu í fjøl­miðlunum. Nú eru starvsfólk úr Kring­varpinum og Sveinur Tróndarson sjálvur stevnd av fíggjar­málaráðharranum. Tunnilsmálið Løgtingið hevði givið Landsstýrismanninum í Innlendismálum, Kára P. Højgaard, fulla heimild at fara undir kostnaðarmestu verkætlanina í Føroya søgu – Skálafjarðartunnilin. Við síni heimild, gjørdi Innlendismálaráðharrin eina loyniliga avtalu við Copenhagen Infrastructure Partners – CIP. Tá ið almenningurin varð kunnaður um avtaluna, varð sett fram krav, at hon skuldi viðgerast í Løgtinginum. Trupul­leikin her var, at avtalan var loynilig – tingfólkini skuldu altso undirskriva ein sáttmála, uttan at kenna inni­haldið, fyri kostnaðarmestu verk­ætlanina í føroyskari søgu. Ein dulnevnd fráboðan úr Inn­lendis­málaráðnum varð í hesum sambandi send fjøl­miðlunum; landsstýrismaðurin varð koyrdur frá og avtalan varð strikað. Sparitiltøk á Eysturoyar Ellis- og Røktarheimi Fíggjarlógin fyri 2013 hevði ásett nógvar sparingar, sum komu at raka almannaverki. Á Eysturoyar Ellis- og Røktarheimi raktu sparingar so meint, at skuldi játtanin halda, so noyddist búfólki at klára seg við at liggja longri í seingini, bíða longri eftir at sleppa á vesi og í bað umframt at fáa verri mat. Tað fekk starvs­fólkini á stovninum at lata fjølmiðlunum skrivi, við ásettu spariætlanunum. Stovnsleiðararnir fingu síðani at vita frá leiðsluni í almannaverkinum, at tey høvdu ikki rætt at úttala seg vegna stovnin – við øðrum orðum fingu tey eina munnkurv. Tá ið fjølmiðlarnir róðu fram uppundir máli, endaði tað við, at Landsstýriskvinnan í Almannamálum, Annika Olsen, bað um eykajáttan til almannaverki. Harafturat vórðu stjórin í Almanna­ verkinum og leiðarin á Eldradeplinum søgd úr starvi. Strandferðslumálið Í 2012 vórðu settar 147 milliónir krónur av til raksturin av Strand­ faraskipum Landsins. Í 2013 varð avgjørt, at játtanin skuldi minkað niður í 139 milliónir krónur, í tráð við lækkandi oljuprísir. Sambært fyrrverandi fíggjarstjóranum í SSL, Hans Petur Joensen, var hetta ein ov ógvuslig sparing, sum merkti, at játtanin ikki fór at halda. Tá ið leiðslan í Vinnumálaráðnum, sum varðar av SSL, ikki vildi lurta, fór Hans Petur uttanum leiðsluna og boðaði frá fíggjarliga óskilinum. Í kjalarvørrinum av hesum, vórðu stjórin og Hans Petur Joensen sjálvur sagdir úr starvi. Í farnu viku fall misálitið, sum and­ støðan reisti móti landsstýrismannium í Vinnumálum, Johan Dahl. Amerikanski borgararættindaaktivisturin, Ralph Nader, verður roknaður sum tann fyrsti at nýta hugtaki 'whistle-blowing' í dagsins merking. Honum dámdi einki orð sum 'informantur', 'njósnari' ella 'smettari' vegna neiliga tónan á teimum. Sostatt kom hann fram á 'whistle-blower', ella, á føroyskum ein 'varskógvari'. Ein varskógvari í dagsins týdningi, skal í stuttum skiljast sum ein einstaklingur, sum boðar frá óreglusemi á einum starvsplássi. Tá ið ein persónur merkir til, at okkurt ikki ruggar rætt á einum starvsplássi, og boðar frá hesum, kann viðkomandi ikki altíð vera fullvís/ur í, at leiðslan ella avvarðandi myndugleiki taka frá­boðanina til eftirtektar. Í summum førum, kann tað enntá føra persón­ligar avleiðingar við sær. Sostatt hevur kjak tikið seg upp, hvørt ein verndarskipan skal setast í verk. Aðalmálið hjá einari slíkar varskógvara­ verndar­skipan, hevði verið at tryggja starvsfólkum dulnevni og løgfrøðiliga vernd fyri persónligum avleiðingum. Meir á síðu 12 Tilgjørd mynd Sum nú er, er eingin ítøkiligur myngugleiki, sum tann einstaki, ið verður tilvitaður um óreglusemi, kann trygt venda sær til. Tískil er tað upp til ein sjálvan, hvørt ein setir seg sjálvan í vanda fyri persónligum avleiðingum, sum ein varskógvan kann hava Tilvitan Her ruggar ikki rætt. Eg átti at gjørt okkurt. megi Kann eg broyta støðuna? trygd Skal eg vera tann sum fráboðar? stuðul Frá hvørjum kann eg leita mær stuðul? Hvønn vendi eg mær til? Eg sigi okkurt. Eg tigi.