týsdagur 11. november 2014síða 19

19 Mikudagur 12. november 2014 · Nr. 129 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Gert Brovall Søndag aften d. 26.10.2014, blev jeg akut indlagt på hjer­ teafdelingen på 8. eta­ge, med en stor blodprop i hjer­tet. Jeg vil gerne takke af hele mit hjerte, afdelingens læ­ge og sygeplejersker for meget professionel be­hand­ling. Jeg er sikker på, at jeg ellers havde været død. Behandlingen var hur­ tig og effektiv. Jeg følte mig un­der hele forløbet, tryg og i de ”bedste hænder”. Jeg mod­tog kærlig omsorg og for­ståel­se for den alvorlige si­tua­ti­on jeg befandt mig i. Tu­sind tusind tak for det. I det videre forløb blev jeg fløjet til Billund luft­havn, med ambulance trans­port til Skejby Syge­hus i Danmark. Under hele rej­sen var jeg ledsagedet af en Færørsk læge og sy­ge­ple­jerske, som igen gav mig den bedste behandling og om­sorg. På Skejby Sygehus har jeg modtaget videre be­hand­ ling. Jeg har fået 2 bal­lon­ udvidelser og venter nu på, at jeg bliver helt rask igen. Akut hos­pi­tals­ind­læggelse på Lands­sjúkrahúsi Jákup Mørk Sambært giktafelagnum, so eru vit eini 1.500 fólk her á landi, sum hava tørv á gikta­ við­gerð. Tað var eitt risastórt fram­stig, tá Pero Sore varð settur í starv sum gikta­ lækni. Síðani Elin Mørkøre gavst, var støðan í fleiri ár, at útlendskir vikarar vitj­ aðu her heima nakrar ferð­ir um árið, og tað gav ótol­andi umstøður fyri tey mongu, sum hava tørv á hesi við­gerð. Bíðilistarnir bara økt­ust, og vikarlíknandi set­un­ar­við­ ur­skiftini bóru við sær, at sjúkl­ingurin fyri tað nógva fekk ein slutur fyri ein slat­ ur, ístaðin fyri at hava ein lækna, sum hevði stundir at seta seg inn í viðurskiftini hjá einstaka sjúklinginum. Allir trupulleikar vórðu sjálv­andi ikki loyst­ir, tá gikta­lækni aftur var í føst­um starvi á Landssjúkrahús­in­ um. Ein “trupulleiki” varð, at nýggj­ur og dýrur heilivágur nú varð útskrivaður í stórum mongd­um. Fyri okkum, sum hava gikt, hevur talan verið um fram­stig, sum hevur givið eina munandi hægri lívs­góðsku. Fyri landskassan hev­ur vinningurin kanska ver­ið minni eyðsýniligur, og øktu útreiðslurnar til heili­ vág hava verið ein stór­ur trupulleiki hjá bæði sjúkra­ hús­leiðslu og lands­stýr­is­ fólk­um. Hin­vegin er eingin sum helst ivi um, at hetta eis­ini gagnar samfelagnum, tá virk­is­føra tíðarskeiðið hjá heilt nógv­um øktust við eini 20-30 árum. Men tá er talan sjálv­andi um annan kassa, og tá tosa vit um fyrimunir, sum ikki kunnu brúkast stór­veg­is í suboptimerandi hugs­un­ar­háttinum hjá ymsu lands­stýr­is­monnunum. Ein annar – og munandi størri – trupulleiki var, at tað skjótt stóð greitt, at arb­eiðs­ byrðan var nógv meira, enn tað, sum ein einsamallur ser­ lækni kundi lyfta. Ein blanding av landa­ frøði og arbeiðsbyrðu bera við sær, at Føroyar mugu rokn­ast sum heims­meist­ar­ ar, tá talan er um títt­leika av gikta­sjúkum. Og tað eru longu fleiri ár síðani, at ver­ andi gikta­lækn­in gjørdi vart við, at arb­eiðs­um­støð­ur­ nar ikki vóru nøkt­andi. Ein fyri­bils loysn varð funnin, tá Pero fekk møgu­leikan at reka privata praks­is utt­ an fyri vanliga arb­eiðs­tíð, men sjálvandi er hetta ikki nøkur nøktandi støða. Eina­ minst fyri læknan sjálv­an, sum eisini hevði fing­ið fatur á útlendskum ser­lækna, sum kundi koma aft­ur­ at á økinum. Við tveim­um serlæknum hevði tørv­ur­ in á privatari praksis ver­ið munandi minni, sjúkl­ing­ ar­nir høvdu fingið størri trygd, og arbeiðstrýstið á nú einsamalla læknan hevði ver­ið munandi minni. Karsten Hansen hevur tó eina heilt aðra loysn á trup­ ul­leik­an­um. Ikki veit eg, um sher­iffurin úr Klaksvík hev­ur serstaka læknaligar før­leikar, men eftir øllum at døma vil hann hann detail­ stýra serviðgerðum innan (ikki bara) giktasjúkur. Tað hoyrist fyri vist, at lands­stýrismaðurin hevur giv­ið boð um, at heilivágurin av tí dýrara slagnum ikki long­ur skal útskrivast. Eini boð, sum serlæknin tó ikki vil akta, tí hann sær tað tí­bet­ ur sum sína uppgávu at geva sjúkl­ingunum best møguligu við­gerðina. Og sunnudagin slapp hann so aftur at oysa eina lortaspann yvir ser­lækn­ an. Í bestu senditíð kundi upplýsast, hvussu nógv­ar hundraðtúsundtals krón­ur serlæknin fekk fyri hans­ara privatu praksis. Ikki varð eitt orð nevnt um, at Pero Sore í áravís hev­ur stríðst fyri at betra um arb­eiðs­um­støð­ur­ nar á Landssjúkrahúsinum, so tað ikki er neyðugt við priv­at­ari praksis. Ikki eitt orð um, at serviðgerðin einans er til, tí tað eru hundraðtals før­oy­ing­ar, sum annars vildu livað við eini munandi lægri lívsgóðsku. Og ikki eitt orð um, at populistiska sam­ gongu­skjalið millum annað hev­ur sum endamál at minka um bítíðina til serviðgerðir. Nei – heldur kundi lands­ stýr­is­maðurin errin siga, at hann nú hevði sett eina kann­ing í verk, har enda­ mál­ið er at geva lands­stýr­ is­manninum møgu­leika at stýra talið av ser­við­gerð­um. Heilt erligt! Hvussu man Kar­sten Hansen ætla sær at stýra hesum. Skal hann kanska gjøgnumganga sjúkl­ inga­journ­alir og soleiðis gera av, hvør hevur tørv á við­gerð, tá bíðilistin á Lands­sjúkra­ hús­inum er ov langur. Vil hann detailstýra sjálvandi við­gerðini, so hann kann medi­sinera sjúklingarnar og kanska eisini gera av, hvussu nógva tíð læknin skal brúka til einstaka sjúklingin. Ella hev­ur hann kanska onkran gud­givnan framferðarhátt, sum enn ikki er runnin til hugs hjá nøkrum av øllum heims­ins reumatologum? Ein deildarleiðari segði á sinni um Landssjúkrahúsið, at hetta var eitt sjúkt hús. Eg havi ikki førleikar at meta um rættleikan í hesi út­søgn. Men tað er í øllum før­um sjúkutekin, tá ein lands­ stýrismaður ferð eftir ferð púr­asta ósmæðin neyðtekur ta servitan og –kunnleika, sum hann er settur at tæna. Eyðfinn Magnussen Í Sosialinum 3. november hev­ur Áki Bertholsen ein for­vitn­is­liga grein um haru­veiðu. Greinin byggir á ein fyri­ lest­ur, sum eg havi havt um hetta evnið og á eina tele­fon­sam­røðu, sum Áki Berth­ol­sen hevði við meg aft­aná á fyrilesturin. Tíðan verri hevur ein keði­lig villa sníkt seg inn í grein­ina, har eg verið siter­ að­ur fyri at siga: “....Lívfrøðingurin held­ ur, at tað hevði verið for­ svar­ligt at skotið harur í janu­ar, februar og kanska í mars eisini”. Men hetta haldi eg ikki. Eg haldi, at veiðitíðin, har loyvt er at skjóta haru, skal vera verandi, sum hon er nú, t.v.s. frá 2. november til 31. des­ember, sum er einar 60 dagar um árið. Veiðitíðin verið skiftandi gjøgnum tíðirnar Haran kom til Føroyar í 1855. Síðani tá hevur tíð­ ar­skeið, har loyvt hevur ver­ið at skjóta haru ver­ið eitt sindur ymiskt. Fyrsta lógarásetingin um haru­ skjót­ing í Før­oy­um er frá 1881. Tá var loyvt at skjóta haru í tíð­ar­skeið­in­um frá 1. oktober til 14. febru­ar; til­ sam­ans 136 dagar um árið. Í 1928 varð tíðarskeiðið stytt til 91 dagar; frá 1. november til 31 januar. Í 1945 varð lóg­ in aftur broytt, so tú kundi skjóta 60 dagar um ár­ið, og hetta er tað, sum hev­ur verið galdandi síðani, und­ an­tik­ið árið 1969, tú skjót­ast kundi 30 dagar um árið; frá 3. november til 3. desember, men hetta var bert galdandi hetta eina ár­ið. Kanska tolir haran størri veiðitrýst Tað kann vera, at føroyski harustovnurin hevði tolað, at veiðitíðin varð longd eitt sindur, kanska einar tvær vikur, uttan hetta hevði skatt stovnin. Men trup­ul­ leik­in í dag er, at vit vita so lít­ið um føroysku har­una. Eing­in almenn skráseting hev­ur verið av, hvussu nógv hara verður skotin Í Føroyum. Teir, ið skjóta haru, hava ikki skyldu at boða frá, hvussu nógv teir hava fingið, hvussu ofta teir hava skotið ella hvussu nógvir mans hava ver­ið við. Tí vita vit heldur ikki, hvussu nógvar harur ár­liga hava verið skotnar Før­oy­ um gjøgnum tíðina, ella hvussu stór royndin hevur ver­ið. Tað hevur tí heldur ikki verið møguligt, at gjørt eina nágreinilig kanning av, hvussu stórur føroyski haru­stovnurin er. Øll hendan vitanin um før­oysku haruna er neyðug, um vit ætla at leingja um veiði­tíð­ina eftir haru. So leingi sum vit ikki hava hesa vitanina, haldi eg, at veiði­tíð­in skal vera verandi, sum hon er nú, t.v.s. frá 2. nov­ember til 31. desember. Vit kunnu bara (ill)gita um motivið, nú landsstýrismaðurin vil oysa lortaspannir yvir serlæknan innan giktasjúkur. Mest av øllum líkist hetta eini óhugnaligari valdsgreði, har landsstýrismaðurin vil detailstýra serviðgerðum innan sjúkrahúsverkið Lortaspann frá Karsten Best er, at veiðitíðin eftir haru verður sum hon er kjak Tíðarskeiðið, har loyvt hevur verið at skjóta harur í Føroyum okt nov des jan feb sep 1881 1928 1945 1954 1969 1970 1972 1988 1. okt - 14. feb 136 dagar 1. nov - 31. jan 1. nov - 31. des 3 nov. - 31. des 3. nov - 3. des 3. nov - 20. des 3. nov - 31. des 2. nov - 31. des 59 dagar 58 dagar 47 dagar 30 dagar 58 dagar 60 dagar 91 dagar © Eyðfinn Magnussen