hósdagur 13. november 2014síða 9

9 Fríggjadagur 14. november 2014 · Nr. 130 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Bárður Nielsen, Sam­ bands­flokk­ur­in, og for­ mað­ur í fíggj­ar­nevnd­ini gjøgn­um­gekk ein part av broyt­ing­un­um, sum alt er rík­is­lóg­ar­til­mæli. Før­ oysk­ir bank­ar eru und­ir donsk­um eft­ir­liti, með­an trygg­ing­ar­fe­løg og pen­ sjóns­fe­løg eru undir før­ oysk­um eft­ir­lit­i. Jákup Mikkelsen, Fólka­flokk­ur­in, segði, at hetta eru við­ur­skifti, sum dan­ir í stór­an mun stýra, og helt tí, at tað er skila­ gott, at vit fylgja til­mæl­ un­um. Kristina Háfoss, Tjóð­ veldi, vísti eisini á, at donsku broytingarnar eru gjørd­ar eftir ES-regl­ um, so vit halta ikki bert eft­ir dønum, men eru eis­ini væl aftanfyri ES. Hon vísti á, at ein partur av broyt­ing­un­um er, at størri javn­støða mill­ um kyn­ini eig­ur at vera í stjórn og nevnd­um. Í løt­uni eru 28 stjór­ar og nevnd­ar­lim­ir í før­oysku pen­inga­stovn­un­um. Av teim­um eru fýra kvinnur. Aksel Johannesen, Javn­að­ar­flokk­ur­in, gjørdi vart við, at eft­ir broyt­ing­ un­um, so kunnu upp­lýs­ ing­ar nú latast føroyskum eft­ir­lits­mynd­ug­leik­um, men hann iv­að­ist í, um nak­að før­oyskt eft­ir­lit er yv­ir­høv­ur. Meðan Aksel V. Jo­ hanne­sen helt, at vit áttu at havt fólk í starvi í Før­ oy­um, sum kundu arb­eitt saman við danska fíggj­ar­ eft­ir­lit­in­um, so held­ur Bill Justinussen, Mið­flokk­ur­ in, at rættast hevði ver­ ið, um vit sjálvi yv­ir­taka fíggj­ar­eft­ir­lit­ið. – Um ikki í hesi sam­ gong­uni so haldi eg, vit eiga at um­hugsa at yv­ir­ taka fíggj­ar­eft­ir­litið, segði Bill Justinussen. Fleiri nevndu und­ir við­gerð­ini, at vit fram­ veg­is hava eina sam­an­ bland­ing av fleiri stórum fe­løg­um. Tingfólk hugsa fyrst og fremst um ogn­ ar­við­ur­skift­ini millum Trygg­ing­ar­fe­lag­ið og Eik. Tey hildu, at hetta er nak­ að, sum eigur at verða eft­ ir­hugt. Hanna Jensen, Fram­ sókn, tók sum heild eis­ini und­ir við teimum broyt­ ing­um, sum lagt verður upp til. Hon nevndi eis­ ini, at í einum uppskoti stend­ur nakað um før­ leika­menn­ing, serliga av grann­skoð­ar­um, sum skulu grann­skoða rokn­ skap­ir hjá fíggj­ar­stovn­ um. Vinnu­mála­ráð­ið arb­eið­ir við hesum, men Hanna Jensen vísti á, at lóg­ar­broyt­ing­ar­nar, sum eru til við­gerð­ar í dag, koma í gildi longu 1. febr­ u­ar næsta ár. Kári P. Højgaard, Sjálv­ stýr­is­flokk­ur­in, nevndi í sín­i røðu, at bon­us­skip­ an sum partur av løn til banka­stjórar var ein av or­søk­un­um til banka­ krakk­ini. Hann spurdi lands­stýr­is­mann­in við fíggj­ar­mál­um, hví tað ikki er ein part­ur av hesum lóg­ar­upp­skot­un­um. Jørgen Nicl­as­sen, lands­stýr­is­mað­ur við fíggj­ar­mál­um, segði, at upp­skot­ini hava ver­ið til hoyr­ing­ar hjá føroysku pen­inga­stovn­un­um og teir hava onga við­merk­ ing. Hann segði eisini, at hetta er ein for­treyt fyri, at før­oysku pen­inga­ stovn­ar­nir – trígg­ir av teim­um – skulu kunnu ger­ast SIFI-bankar – alt­ so bank­ar, sum hava so stór­an sam­fe­lags­týdn­ing, at teir ikki kunnu fara av knór­an­um. Stóra fíggjarkreppan, sum rakti allan heim fyri sjey ár­ um síðani, var so ógvuslig, at flestu lond hava sett og seta til­tøk í verk, so hetta ikki skal henda aftur. Ikki bert rakti kreppan priv­ata búskapin, men hon gjørdi eisini, at ríkis- og lands­mynd­ug­leik­ar noydd­ ust at brúka risa­upp­hædd­ir at bjarga bank­um og fíggj­ar­ stovn­um, so øll fíggj­ar­skip­ an­in ikki fór fyri bakka. Í danska kongaríkinum er hetta gjørt í fleiri stig­um. Banka­pakki eftir banka­ pakka eru sam­tyktir fyri at sleppa und­an ógv­us­lig­astu av­leið­ing­un­um, men kort­ini eru fleiri bank­ar og pen­inga­ stovn­ar komnir so illa fyri, at teir ikki hava orkað at halda fram. Í Danmark eru 12 pen­inga­ stovnar komnir í hesa støð­ una, og í Føroyum klár­aði Eik ikki skerini. Trygg­ing­ar­ fe­lag­ið yvirtók bankan frá Fíggj­ar­lig­um Støðufesti, sum loft­aði bankanum. Tá hetta hendi í 2010 vóru onkrir av banka­pakk­un­um longu sett­ ir í verk. Stórt lógarverk Alt lógarverkið kring banka- og fíggj­ar­verk­ið hjá okk­um er danskt. 438 lógir stýra saml­aða verk­in­um. Í mong­ um før­um er tað soleiðis, at hetta lóg­ar­verk stýr­ir heilt nið­ur í smá­lut­ir. Eftir fíggjarkreppuna stóru eru so nógvar lógir og regl­ur gjørdar, at tað krev­ur bæði orku og dugna­semi av pen­inga­stovn­un­um yv­ir­høv­ ur at fylgja við og yv­ir­halda alt. Har­um­framt hava pen­ inga­stovn­ar­nir sjálv­ir gold­ið stór­ar pen­inga­upp­hædd­ir inn til banka­pakk­ar­nar. Nú skulu átta broytingar ger­ast í hesum mongu lógum í Før­oy­um. Lógirnar hava ver­ið galdandi í Danmark síð­ani 1. januar. – Tað vil siga, at vit eru aft­an­fyri Dan­mark í hesum máli, men vit eru eisini aft­ an­fyri ES, tí har er hetta kom­ið, áðr­enn tað kom til Dan­mark­ar, segði Kristina Há­foss, Tjóð­veldi. Landsstýrismaðurin við fíggj­ar­mál­um, Jørgen Nicl­as­ sen, Fólka­flokk­ur­in, segði, at lands­stýr­ið hev­ur havt sam­ ráð­ing­ar við donsku fíggj­ar­ mynd­ug­leik­ar­nar. – Teir siga, at tey í Dan­ mark hava valt at seta allar hes­ar broytingar í verk, so hvørt tær eru klárar, men vit hava valt at gera hetta í pakk­um. Og tað halda donsku mynd­ug­leik­ar­nir er skila­gott, segði Jørgen Nicl­ as­sen. Innihald Bara broytingarnar í fyrsta lóg­ar­upp­skot­inum eru ómeta­liga um­fat­andi. Hon snýr seg nógv um al­tjóða hand­il, men hon fer eisini inn á, hvussu peningastovnar skulu gera, um teir velja at læna pening ella seta trygd fyri feløg, sum nevndarlimir í pen­inga­stovn­inum eru part­ar av ella eiga. Lógin áleggur eisini bank­ um og fíggj­ar­stovn­um eina mun­andi skerp­aða frá­boð­ an­ar­skyldu til mynd­ug­leik­ ar­nar. IT-fyritøkur, sum pen­ inga­stovn­ar­nir eiga ella sum arb­eiða fyri peningastovnar, skulu eftir broytingunum al­tíð lata fíggjareftirlitinum upp­lýsingar, sum eftirlitið krev­ur. Hetta verður gjørt, so eft­ir­lit­ið kann gerast skjótt og rætt verður sagt. Við øðrum orðum verður ikki long­ur neyð­ugt hjá fíggj­ ar­eft­ir­lit­in­um at fara via ein dóm­ara fyri at fáa hesar upp­ lýs­ing­ar. Lógin er so um­fat­andi, at hon gev­ur fíggj­ar­eft­ir­lit­in­ um rætt at fara inn í bank­ar og fíggj­ar­stovnar uttan at taka atlit til grein 72 í grund­ lógini um “boligens ukræn­ ke­lighed”. Upplýsingar til før­ oyskar myndugleikar Bæði í kreppuni í 1992 og nú Eik fór hev­ur ver­ið funn­ ist hvass­liga at, at før­oysk­ir mynd­ug­leik­ar ikki hava fing­ ið upp­lýs­ing­ar frá donsku eft­ir­lits­mynd­ug­leik­un­um um, hvussu støð­an er hjá før­oysku fíggj­ar­stovnunum. Hetta verður nú broytt. Nú kunnu donsku mynd­ ug­leik­ar­nir lata upplýs­ing­ar til før­oysku eft­ir­lit­ini, um okk­urt kem­ur fram, sum rak­ ar før­oysku stovn­arnar. Í løtuni er bert Trygg­ ing­ar­eft­ir­lit­ið í Før­oy­um. Trygg­ing­ar­eft­ir­lit­ið hev­ur eft­ir­lit við trygg­ing­ar­fe­løg­ un­um, men eis­ini við Real­ in­um, sum veit­ir lán til skip. Lóg­in er tó so­leið­is orð­að, at hon eis­ini fevn­ir um møgu­lig onn­ur eft­ir­lit, sum verða sett á stovn á hes­um øki. Fleiri aðrar broyt­ing­ar eru. Mill­um ann­að skal alt sam­skifti nú verða tal­gilt og í ávís­um før­um verð­ur kravt, at fyri­tøk­ur­nar skulu ansa eftir, at kyns­javn­støða er í leiðsl­uni. Hetta er galdandi, tó við undantøkum. Ein onnur broyting er, at før­oyska brúk­ara­um­boð­ið nú eis­ini kann arb­eiða við mál­um, sum hava sín upp­ runa hjá fíggjarstovnum. Tal­an er tó bert um mál, sum kunnu hava revsing við sær. Lógin sigur eisini, at fíggjareftirlitið og brúk­ara­ um­boðs­maðurin skulu lata hvønn ann­an vita, hvørji mál verða kann­að. Grannskoðan Grannskoðanin av pen­inga­ stovn­um verður eisini sett und­ir skerpað eftirlit. Nú verður tað soleiðis, at grann­skoð­ar­ar skulu góð­ kenn­ast til at grannskoða fíggj­ar­stovn­ar­nar av fíggjar­ eft­ir­lit­in­um. Fíggjareftirlitið fær eisini heimild at taka slík­ar góð­kenn­ing­ar aft­ur frá grann­skoð­ar­un­um. Eis­ ini verð­ur eitt krav til eft­ir­ út­búgv­ing. Fleiri aðrar broytingar eru eis­ini við í lóg­ar­pakk­an­ um. Saml­að er talan um tær lóg­ar­broyt­ing­ar, sum eru gjørd­ar í Dan­mark áðr­enn 1. jan­u­ar í ár. Nú hava broytingarnar fing­ið 1. viðgerð í tinginum og mál­ið er beint í fíggj­ar­ nevnd­ina. Nevnd­in fer so at arb­eiða víð­ari við lóg­ar­pakk­ an­um, áðr­e­nn hann kemur aft­ur í Løg­ting­ið. Átta lógaruppskot um fíggjarligt virksemi skulu forða fyri, at peningastovnarnir aftur enda í óføri Framsøgufólk tóku undir við pakkanum Stórur lógarpakki um fíggjar­ligt virksemi sendur í fíggjarnevndina