hósdagur 13. november 2014síða 14

Fríggjadagur 14. november 2014 · Nr. 130 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 G óði Eirikur Lindenskov. Í tínari oddagrein í Sosialinum nr. 123 ”Útbúgving í evstu leiðslu” setur tú spurningin, um ”vit eiga at seta landsstýrisfólki krøv um út­búgving.” Tú sigur, at tað er ”ná­ túr­ligt at seta hægri krøv til fólka­ um­boðandi politikarar,” og at ”í Dan­mark kemur tað ikki fyri, at ein ráð­harri ikki hevur hægri út­ búgv­ing.” Hetta seinra er ikki heilt satt, tí síðan 1942, tá ið Stauning legði frá sær, hava 6 statsministarar verið í Danmark uttan ”hægri útbúgving.” Ein var goymslumaður, ein var typo­grafur os.fr. Tú sigur, ”at tað er ein suksé [?], at øll í Føroyum kunnu gerast ting­ limir ella landsstýrisfólk.” Álvaratos, nær gjørdist tað ein succes, at vit kunnu ger­ast løg­ tings­limir ella fáa lands­stýris­sess? Var tað 1. apríl 1948? Men so sigur tú, at ”okkum tørv­ ar vælútbúgvið fólk í hægstu polit­ isku størvum, meðan fólk við lægru út­búgving eisini skulu hava ein møguleika.” Hvussu høga prioritering skal vanligt vit og skil fáa? Í einum demokratii má tað altíð vera fólk við vanligum viti og skili og við góðum menniskjaligum egin­ leikum, sum verða vald til ta polit­ isku brápannuna, meðan hon eigur at verða fyrisitin av dugna­lig­um, væl lærdum við hægstu em­bætis­ útbúgving, loyalum embætisfólki uttan mun til kyn og politiskan lit. Í so máta er fólkaræðið í Danmark væl fyri við embætisstætti á høgum støði. Tíverri er tað so, at toppembætini í landsfyrisitingini í ávísan mun verða sett av óroyndum fólki við beint loknari universitetsútbúgving. Tað er ikki nóg gott. Vit áttu at lært av tí danska em­bætisverkinum og ”sett við” ung­ar cand. jurar og cand.politar, ið ætla sær embætisvegin, í eina eitt- til tveyára starvstíð á donsk­ um ráðharrastovum, meðan sess­ir bíða eftir teimum í okkara lands­ fyrisiting. Ummæli frá avvarðandi ráðharrastovum er sjálvsagt krav. Minnist meg rætt, høvdu tveir jurist­ ar í tí nýklakta heimastýrinumi verið fulltrúar á ráðharrastovum í Keyp­mannahavn, áðrenn teir komu í hægstu embætini í Tinganesi. Landsstýrið átti at fingið skipaða avtalu við ta donsku stjórnina um eitt slíkt samstarv. S um kunnugt kom heima­stýris­ lógin í gildi 1. apríl 1948. Tað fyrsta lands­stýr­i­ð varð mannað við tveim­um roynd­um sýslumonnum, ein­um roynd­um verk­frøðingi og einum skila­manni av Sandi. (Sam­ bands­flokk­urin, Sjálv­stýris­flokk­ urin og Javn­aðar­flokk­ur­in.) Tænastu- og skrivstovufólk við drúgvum royndum á amts­ kon­tórinum, fútakontórinum, dóm­ara­kontórinum og aðrastaðni frá mannaðu ta nýggju landsfyri­ sitingina. Tey vóru øll føroyingar. Heimastýrislógin gav okkum ein nýggjan politiskan identitet. Lóg­ gevandi løgting og eitt landsstýri. Frá fyrsta degi varð farið undir at menna eina politiska, fíggjarliga, mentanarliga og sosiala fyrisiting. Sera stórar avbjóðingar lógu framm­ an fyri stavn. Hóast sera vánaligar tíðir í 50-árunum við stórum arbeiðis­ loysi, og fólk í túsundatali rýmdu av landinum, ber til at siga, at tey fyrstu 20 árini við ”sveina­stykk­ inum heimastýrið” var ein epoka við politiskum tryggleika í Før­ oyum. Í fyrsta lagi tí í hesum tíðar­ skeiði kom tann sosiali tryggleikin – politiskt og fíggjarliga – í góða legu. Í øðrum lagi er tað eingin loyna, at okkara samfelag var niður­undir­komið og kravdi stórar íløgur til endurnýggjan av fiski­ skipa­flotanum og til landsvegir, havnir, berghol, flogvøll, SEV o.a.m. Løgtingið gjørdi nógvar lógir til menn­ing av skipaflotanum og út­ vegaði fígging til SEV. Í 1964 játtaði fólkatingið milli­ ónir í stórum tali yvir fleiri fylgj­ andi ár til ein nýggjan grunn: Investeringsfonden for Færø­ erne/Íleggingargrunnurin fyri Før­oyar. Hetta skilagóða til­takið varð veruleiki, meðan sjálv­stýris­ lands­stýrið (Fólkaflokkurin, Tjóð­ veldisflokkurin og Sjálv­stýris­ flokk­urin) ráddi fyri borgum í 1963-1966. Seinasta stóríløga úr hesum grunni var, tá ið fólkatingið fyri nøkrum árum síðani broytti lógina til grunnin soleiðis, at hann kundi fíggja neyðugan studning [ann­ars veitti grunnurin lán og ikki studn­ing, soleiðis gjørdist hann við rentutilskrivingum milliarda sterkur] til leingjan av flogvøllinum og dagføring av terminalinum til flogvøllin. Her kunnu vit av sonnum siga, at heimastýrislógin og umrøddi grunnur var stór succes. T ú sigur, at tað er ”nátúrligt at seta hægri krøv til fólka­ umboðandi politik­arar.” Her hugs­ ar tú ætlandi um løgtings- og bý­ ráðslimir. Júmen, Eirikur, hvussu skulu slík krøv for­mulerast og setast í gildi? Í norðanlondum tosa tey við stúr­ an um ”akademiskt prole­tari­at” orsakað av, at fleiri akadem­ik­ar­ar verða framleiddir, enn arbeiðs­ marknaðurin hevur brúk fyri. Til hetta er fyrst at siga, at nakað proletariat í vanligum týdningi hava vit ongantíð havt í Føroyum. Okkara forfedrar vóru fátøk fólk, men proletarar vóru tey als ikki. Sum tú veitst, uppstóð fyribrigdið proletariat í tí gamla Romaríkinum og so aftur við industrialiseringini í Europa (Onglandi) fyri eini 200 árum síðani. Okkara politikarar mugu sjálv­ andi ansa væl eftir, at akademiskt proletariat ikki uppstendir í Føroy­ um. E g havi í skrift og talu áhald­andi roynt at greiða frá, hvussu landsstýrið 1998-2001 (Tjóð­veldis­ flokkurin, Fólka­flokkurin og Sjálv­ stýrisflokkurin) við ósann­indum, ørvitistosi, indoktrineringum billaði fólki inn, at ríkiskassablokkurin als ikki varð brúktur til lógbundin málsøki. Ja, tað gekk so langt, at landsstýrið við propagandariti segði Føroya fólki, at vit als ikki høvdu brúk fyri blokkinum. Upp­ aftur verri var tað kanska, at tey, ið løgdu navn til hetta, trúðu upp á tað, tí, sum tú veitst, tveittu tey 366 milliónir av blokkinum á bláman í 2001. N økur av hesum somu fólka­ valdu frá 2001 rópa seg hás í dag frá ting­sins røðarapalli um politikarar, ið lúgva! Í einum brævi úr Italia skrivaði Georg Brandes um kvinnurnar har suðuri við teirra vøkru eygum o.s.fr. Í brævinum spyr hann: ”Er der kvind­er af sådant malm andensteds end her?” Vit kunnu ósmæðið svara: jú, í Føroyum, í løgtinginum. Men tíverri kemur tað fyri, at vakurleikin fær sprungur, meðan tær eru á pallinum ein heitan dag í løgtinginum. S tutt síðani fekk Granskingar­ stovn­urin eina stóra millióna­ upphædd frá løgtinginum. Upp­hæddin var fíggj­að av ríkis­ kassa­blokkinum upp­runaliga oyra­merkt til sjúkra­kassa­grunn­ in, sum var 100% fíggj­aður av ríkis­kassablokkinum + limagjøld. Tað hevði ikki verið meira enn sjálvsagt, at fjølmiðlarnir greiddu Í einum demokratii má tað altíð vera fólk við vanligum viti og skili og við góðum menniskjaligum eginleikum, sum verða vald til ta politisku brápannuna, meðan hon eigur at verða fyrisitin av dugnaligum, væl lærdum við hægstu embætisútbúgving, loyalum embætisfólki uttan mun til kyn og politiskan lit, skrivar Heri Mohr í viðmerking til eina oddagrein í Sosialinum um krøv til politikarar Heri Mohr Viðmerking til eina oddagrein: Hvussu høga prioritering skal vanligt vit og skil fáa? tíðargrein Eg havi í skrift og talu áhald­ andi roynt at greiða frá, hvussu landsstýrið 1998- 2001 (Tjóðveldisflokkurin, Fólkaflokkurin og Sjálv­stýris­ flokkurin) við ósannindum, ørvitistosi, indoktrineringum billaði fólki inn, at ríkis­ kassa­blokkurin als ikki varð brúktur til lógbundin málsøki Heri Mohr