hósdagur 13. november 2014síða 18

Fríggjadagur 14. november 2014 · Nr. 130 18 Sosialurin Siðsøga við Óla Jacobsen Byrjaði í kommunu- politikki Kristian Djurhuus gjørdist ein av okkara kendastu landspolitikkarum. Men hann byrjaði í kommunupolitikki á Tvøroyri sama ár, sum sonurin Ejler varð føddur Í 1926 varð Margretha aftur við barn, og hesa ferð hugsaðu vit, at tað kanska fór at gerast ein genta. Mamma, sum plagdi at vera hjálparfólk hjá jarðarmóðrini í Havn, bjóðaði Margrethu, at hon kundi koma til Tvøroyrar at hjálpa til, tá tíðin kom. Tað var Margretha takksom fyri. Hon fekk at vita, nær Margretha var sett at eiga, og hon kom nakrar dagar frammanundan. Her vísti mamma ein góðan vilja, tí hon var bangin fyri at sigla, og hon var eisini ógvu­liga ring av sjóverki. Tá ið tað vóru gingnir tveir dagar yvir tíð­ ina, helt mamma, at Margretha hevði mis­tik­ ið seg, og at kanska einki fór at henda fyrr enn mánaðin eftir. So leingi kundi hon ikki lata pápa vera einsamallan heima. Men skil hevur kortini verið í Margrethu, tí triðja dag­ in vórðu boð send eftir jarðarmóðrini. Dag­in eftir kom barnið í verðina. Eg var á skriv­ stov­uni, tá kom mamma kom niður til mín og segði, at nú hevði eg fingið fjórða sonin, og so legði hon afturat: “Nú kunnu tit líka so gott halda uppat, tí hvussu nógv børn tit fáa, so blíva tað bara dreingir!” Eg fór beinanvegin upp at ynskja Mar­ grethu til­lukku og at síggja mín lítla son. Hann hugdi so gløggur at mær, sum um hann var ársgamal. Hann var ikki so stórur sum Erling, vigaði “bert” 9 pund. Erling var tá í Porkeri hjá Lars, mammubeiggja. Honum longd­ist illa at sleppa heim, men Lars hevði “mutr­að” hann við einum 25 oyra. Hetta man vera fallið í góða jørð. Tá hann seinni var spurd­ur, hvat hann hevði fingið, svaraði hann “eitt 25 oyra”. Beskytteren lá tá á fjørðinum. Skiparin og nakr­ir yvirmenn koma á vitjan, og teir vildu fegn­ir heilsa uppá Margrethu. Hetta var nóg so tíð­liga, men Margretha helt tað kortini vera í lagi. Ein champagnufløska varð opnað, men mammu dámdi sera illa, at eg hevði útsett Mar­grethu fyri slíkt. Mamma fór aftur til Havn­ar tveir dagar eftir føðingina. Vit bæði fóru nú at tosa um, hvat drong­ ur­in skuldi eita. Ommurnar og abbarnir vóru longu uppkallað, so nú stóðu vit meira frítt. Vit hildu Ejler vera eitt fitt navn. Vit gjørdu av at hava b a r n a ­d ó p sein­ast í nov­ emb­er. Vit bóðu umframt æ t t ­a ­r ­f ó l k næst­ovasta á Be­skytteren, Wod­schow, og Benned­ sen, læraran, og Paula Dahl, lækna, um at vera gubbar. Barna­dóp­ ur­in var sett­ ur at vera ein leyg­ar­dag. Eg hevði av­tal­að við prestin, Gulak Jac­ob­sen, at øll ljós í kirkj­uni skuldu vera tendrað. Tað skuldi eis­ini vera orgulspæl. Presturin skuldi búgva hjá organistinum Matildu Mort­en­sen. Hann av­tal­aði orgulspælið við hana. Tá ið vit komu í kirkjuna, gjørdust vit bils­in av at síggja marinarar standa upp­still­að­ir undir leiðslu av einum yvirmanni í for­kirkj­uni. Vit vistu einki um tað frammanundan, men hetta var ein vælvild, sum sjefurin á Be­skyt­teren vildi sýna okkum. Men hetta fall ikki í góða jørð hjá Matildu, sum helt hetta vera “sikke nakað forbannað snobbarí”, og hon nokt­aði í fyrsta umfari at spæla. Men Gulak, prestur, fekk kortini tosað hana uppí lag. Ejler varð doyptur í øllum góðum, og aft­ aná høvdu vit døgurða fyri so mongum gest­ um, sum pláss var fyri. Uppí kommunupolitikk Í 1926 kom eg eisini upp í kommunupolitikk. Lær­ar­in Bennedsen, hevði fleiri ferðir sagt, at hann helt, at tað kundi vera tiltrongt við nýggjum kreftum í komm­unu­stýrinum. Hann spurdi, um eg vildi lata meg stilla upp. Sum sýslumaður hevði eg eisini eitt ávíst eft­ir­lit við komm­ unu­stýr­ini í sýsluni. Eg hevði eisini rætt at vera hjá­staddur á fundunum. Tað hevði eg eisini gjørt nakr­ar ferðir, tí hevði eg inn­ lit í kommunustýrið á Tvøroyri. Tey fyrstu tvey árini hjá mær á Tvøroyri sótu stór­ keyp­menninir Petur og Niels Juel Mortensen í komm­unustýrinum. Har var eisini post­ av­greiðslu­maðurin Nolsøe, polit­isturin Martin Christi­an­sen og Johanna Mort­en­sen, sum fyrr er umrødd í greinini um kvinn­ur í kommunupolitikki. Petur Mortensen var formaður og leiddi komm­un­una alfaðirliga. Av limunum vóru tað bara tveir, sum tordu at vera í andstøðu, og tey vóru Martin og Johanna. Eg hevði ta fatan, at kommunustýrið eins og alt annað í sóknini var roknað fyri at vera ein privat fyritøka hjá keypmonnunum. Við ár­ligu skattaálíkningini býttu teir eft­ir egnu met­ing skattabyrðuna millum skatta­borg­ar­ ar­nar og eisini til sín sjálvar. Víst var fíggj­ar­ ætl­an­in lítil, men tað tyktist mær, at her var ov nógv av tilvild uppi í. Hetta var heldur ikki ókent í øðrum kommunum. Í 1922 var kommunuval, og onkur nýggj fólk komu inn, sum H.C. Hansen, Hans hjá Karo­linu. Hann kom við nakað av nýhugsan, men hetta munaði bara ov lítið. Í 1926 var aftur val, og eg lat meg stilla upp. Tað var Bennedsen sum saman við monn­um í Froðba sum skipaði uppstillingina av list­anum, eg var á. Ein av stillarunum var poli­tist­ur­in Martin Christiansen. Tað hevði altíð verið lítil undirtøka til komm­unu­val. Orsøkin var serliga tann, at vóru fólk í skattaeftirstøðu, mistu tey val­ rætt­in. Serstakt kommunuval At hetta var eitt serligt kommunuval sást í Før­oya­tíðindi, sum skrivaði: Sjældent eller aldrig har vistnok her paa Trang­isvaag et Forstanderskabsvalg i den Grad sat Sindene i Bevægelse, som Tilfældet var med Valget i Onsdags. At Kampen vilde blive usædvanlig livlig, var allerede flere Dage i forvejen klart, og selve Dagen var Af­holds­huset – hvor Valget fandt Sted – og hvad der var at finde af Stakit i Nærheden, pry­det med et utal Plakater, hvorpaa de for­ skel­lige Listers Tilhængere – i Vers og paa Pro­sa – talte ildnende til Borgerne; det var næs­ten som et af de store politiske Valgslag! I iv­rigt diskuterende Klynger saas Grupper af Bor­gere overalt paa Gader og Stræder, men hen­ad Aften, da Valget var vel overstaaet, gik na­tur­lig­vis Medgang som Modgang op i den hø­je­re Enhed som en – solidt underbygget – Fest­stemning alene er i Stand til at skabe. Tað vóru 248 atkvøður givnar á valinum. Listi C fekk 68 atkvøður, valdir vóru Richard B. Thomsen og Daniel J. Enni. Listi B fekk 62 at­kvøður, valdir vóru Hans Jacob Lindberg og Peter M. Dam. Listi B fekk 60 atkvøður, vald­ir vóru Kristian Djurhuus og Daniel Joh. Lava. Listi E fekk 32 atkvøður og Johan Mort­ en­sen, keypmann, valdan. Listi D fekk 26 at­ kvøð­ur og ongan valdan, sjálvt um sjálvur Gud­mundur Mortensen var stillari. Gjørdist formaður Á fyrsta fundi varð eg valdur til formann, og Johan Mortensen gjørdist næstformaður. Eg hevði annars skotið upp fyri Petur Mohr Dam, at listarnir hjá okkum báðum skuldu skipa ein bólk. Men hesum var hann ikki hugaður fyri, um hann ikki sjálvur gjørd­ ist formaður. Eg hevði frammanundan boðað frá, at eg vildi leiða kommunustýrið sakliga og utt­an at fara í part við stríðandi partarnar á arbeiðsmarknaðinum. Men her var Petur Mohr Dam einsíðugt í parti við arbeiðararnar. Her vóru eisini flestar atkvøður at heinta. Petur Mohr Dam fekk seinni sín stóra møgu­leika, tá ið Mortensen fyritøkan fór Kristian Djurhuus 33. partur Ejler, yngsti sonur Margrethu og Kristian Djurhuus