hósdagur 23. oktober 2014síða 12

Fríggjadagur 24. oktober 2014 · Nr. 121 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tíðargrein Ætlanin var ikki at skriva fleiri greinar í røðini um ferðslutrygd, men tá nakrar misskiljingar eru í svarinum frá RFF, er neyðugt at taka pennin einaferð enn. Ætlanin við fyrru greinini var at vísa á, at vísindin inn­an ferðslu­ trygd tekur við sann­lík­ind­ini fyri ein­um óhappi ikki bert vavið á skað­anum við eina ávísa ferð. Mink­ar váðin nógv við at broyta ferð­ina, má hettar takast við í met­ ing­ina fyri ferðslutrygdini. Ætlanin við greinini var soleiðis at hækka støði á kjakinum um ferðslutrygd. Tað er ein misskiljing, tá RFF vís­ir til at skrivað er líkt og ólíkt, ósak­ligt, á sosialu miðlinum. Und­ ir­rit­aði hevur bert borið fram, hvat vís­ind­in sigur, umframt hvat prakt­ isk­ar royndir vísa, tá talan er um at broyta hámarksferðina. Talan hevur soleiðis ikki verið um ósak­ lig, nirð­andi lýsingarorð um onnur, sum koyra seinri enn 80 km/tíman. Ein fatan tú kanst koma til, um tú bert les­ur greinina hjá RFF, ikki fyrru greinina hjá undirritaða. Royndirnar, ið fyrra greinin vísir til, eru ikki bert royndir frá at broyta há­marks­ferðina á motor­ vegi, talan er eisini um royndir, tá ið bilar møta mót­gang­andi ferðslu. Tvs. royndir, har hámarksferðin verð­ur broytt frá 80 km/tíman til 90 km/tíman. Talan er heldur ikki bert um royndir frá beinum vegum í California ella Jyllandi. Royndir eru eisini gjørdar aðrastaðni. Í fyrru greinini hjá undirritaða verð­ur víst á, at vandin veksur, jú longri vit eru frá tí miðalferð, bilar halda á einum vegastrekki. Hettar er bæði lýst í teksti og myndum, so ikki skulu vit endurtaka alt á hesum stað. Lat okkum tó taka í niðurstøðuna. Niðurstøðan er, at vandin gerst størri jú longri ein er frá miðalferðini – bæði skjótari og spakuligari! Hví halda tit (eitt nú), at traktorar ikki sleppa at koyra á motor­vegi? Tvær kanningar av mong­um, Solomon og Cirillo. Solomon (1964) og Cirillo (1968) hava víst samanhangin háttaðan sum eitt U (Solomon Curve). Reyða strikan vísir vandin fyri at vera við í einum óhappi. Á vatn­ røttu ásini hava vit mið­al­ferð­ina (rætta hugtakið er medianferðin) og frávik frá henni, meðan tann lodd­rætti ásin vísir sannlíkindini fyri at vera við í einum óhappi. Myndin vísir, at jú longri tú ert frá mið­al­ferðini, jú størri er sannlíkindi fyri at verða við í einum óhappi og øv­ugt. Tey, ið koyra spakuliga, hava held­ur størri sann­lík­ind­ini fyri at verða við í einum óhappi enn tey, sum koyra lutfalsliga skjótt. Vert er at geva gætur, at kann­ing­in hjá Solomon byggir á meira enn 10.000 óhapp. Tá RFF vís­ir til, at ov nógv ferð er ein stór­ur “drep­ ari”, so samsvarar hettar við tað, sum vísindin sigur. RFF gloymir at nevna, at vísindin eisini sigur, at tað er vandamikið at koyra 60 km/ tím­an, har tað er loyvt at koyra 80 km/tím­an. Vísindin vísir á, at á einum vegastrekki, har mið­al­ferð­ in er 80 km/tíman, er meira vanda­ mik­ið at koyra 60 km/tíman enn 100 km/tíman. Orsøkin er, at javna gongdin í ferðsluni verður brot­in, tá tú koyrir 60 km/tíman og vanda­ støða stendst av, tá bilir yvirhála hvønn annan. RFF vísir á, at fyrra greinin hjá undirritaða viðger royndir og eina kanning frá California, sum eru 20 ára gamlar. Hartil kem­ur RFF inná, at ikki ber til at sam­an­bera vega­kervið í California við tað før­ oyska. Í fyrru greinini hjá und­ir­ rit­aða, verður ikki víst á ein­staka roynd, men til seks, ja seks kann­ ing­ar, ið allar vísa, at tað er minst líka vandamikið, at bilar koyra spakuligt, sum skjótt. Tað, at ein niðurstøða er 20 ára gomul, er ann­ ars í sjálvum sær ikki nakar trup­ ulleiki. Vitanin um, at tað er skaði­ ligt at roykja, er meira enn 20 ára gomul og vælsaktans líka við­kom­ andi í dag, sum tá hon koma fram. RFF kemur inná góðskina á vega­kervinum. Vegakervið í ymisk­ um londum hevur ymiska góðsku, tað er rætt. Spurningurin, hvønn vit kunna samanbera vegakervið í Før­oy­um við, stendur tó opin. RFF vís­ir ofta til Norra, tá talan er um til­mæli. Egnar royndir vísa, at vega­ kerv­ið í Føroyum ikki stendur aft­ an­fyri vegakervið í Norra, heldur tvørt­ur ímóti. Havi verið á ferð við bili í Norra oftari enn 10 ferðir og nið­ur­støðan hjá undirritaða er hon, at tey, sum klára at koyra so skjótt, ið há­marks­ferðin á 80 km/tíman loyv­ir tær, hava betur førleika at koyra bil enn tey flestu. Harafturat verða tey, sum sita í bilinum væl og virði­liga rist. Vega­kerv­ið í Norra er ikki so gott, at til ber at koyra 80 km/tíman alla­staðni, har hámarksferðin er 80 km/tíman. Vit kunna hinvegin hyggja at grann­an­ um fyri vestan, Íslandi. Eftir mínari, sub­jektivu, meting er vegakervið í Ís­landi áleið á sama støði, sum tað før­oyska. Munurin er tó, at tað er loyvt at koyra 90 km/tíman millum bygdir, og tað hoyra vit ikki nakað um her at klettinum. RFF førir í svari sínum fram, at tað ikki ber til at broyta há­marks­ ferð­ina til 90 km/tíman uttan mið­ auto­verju. Sum nevnt er loyvt at koyra 90 km/tíman í Íslandi. Skal við­merkjast, at hettar er á van­lig­ um landavegi, har ein møtir mót­ koyrandi ferðslu. Her heima til­skil­ ar RFF, at skulu vit koyra 90 km/ tíman, má vegurin skiljast í tvey soleiðis, at ein ikki møtir mót­koyr­ andi ferðslu, tvs. hava mið­auto­ verju. Í Íslandi meta tey ikki, at neyð­ugt er at skilja vegin í tvey fyri at loyva ferðsluni at koyra 90 km/ tím­an. Soleiðis eru øll ikki komin til somu niðurstøðu, sum RFF. RFF vísir á, at lastbilar eru forð­ ing­in fyri at broyta ferðina og kem­ ur við einari tekniskar frá­greið­ing, hví so er. RFF kemur inná brems­ ur­nar á lastbilum. Í fyrru grein­ ini hjá undirritaða varð til­skil­að, at ætlanin var ikki at koma inná lastbilar. Tá tað nú verður kom­ið inná evnið “lastbilar”, kann nevn­ ast, at lastbilar aðrastaðni eisini verða góðkendir at koyra skjótari enn 70 km/tíman, tvs. tøknin røkk­ur til meira enn 70km/tíman. Í apríl 2013 álegði Fólkatingið donsku stjórnini at hækka há­ marks­ferð­ina hjá lastbilum – tað áhuga­verda er próvførslan fyri, hví. Endurgeving: “Lastbiler, bus­ ser og mobilhomes tillades i by­ mæs­sig bebyggelse at måtte køre med samme hastighed som per­ son­biler, såfremt strækningen er skil­tet med en højere hastighed end de normalt tilladte 50 km/t. – dog ej højere end lastbilens nor­ malt højeste tilladte hastighed. Her­ved undgås overhalinger fra per­son­bi­ler, som ønsker at køre den til­ladte opskiltede hastighed....”. Upp­skot­ið viðgjørdi eisini há­ marks­ferð­ina á motorvegunum, og har var próvgrundin, tann sama “give et mere ensrettet flow og der­med øge trafiksikkerheden og fremkommeligheden på mo­tor­ vejs­nettet”. Í onkrum landi hava last­bilar loyvi at koyra heilt uppí 100 km/tíma, ikki tí, at hettar til ráði­ligt her hjá okkum, men hettar vís­ir greitt, at tað ikki er nøkur nátt­ úru­lóg, ið forðar lastbilum at koyra skjót­ari enn 70km/tíman. Lastbilar kundu eitt nú fingið loyvi at koyra 80 km/tíman, um teir lúka ávísar treyt­ir. Treytir sum allir nýggir last­bilar lúka. Samanumtikið er langt frá sjón­ ar­mið­inum, ið greinarnar hjá und­ir­ rit­aða byggja á og tað, sum RFF ber fram. Somikið langt, at full semja neyvan er beint fyri framm­an. Tí verður neyvan lagt meira aft­ur­ at hesum evni á hesum sinni frá hesari síðuni. Hevði RFF, um ikki annað, tikið teir bilarnar, ið koyra 60 km/tíman millum bygdir og har­við forða ferðsluni, í størri álv­ ara, so kanska vit komu nærri null hug­sjónini. Nevnast kann, at leiðarin í Sosi­ al­inum hevur viðgjørt evnið nakr­ar ferðir og tikið undir við RFF. Loyvi at viðmerkja, at henda skriv­ing um hámarksferðina ikki hev­ur til endamál at “at spara nøk­ur sek­ und”, sum leiðarin í Sosi­al­inum vil vera við, men at fáa meiri vís­ inda­liga vitan, ið higartil ikki hev­ ur fing­ið rásarúm, við í kjak­ið um ferðslu­trygd. Koyri ikki dag­liga mill­um bygda, og tí er ikki nak­að at spara. Samanumtikið eru sjón­ ar­mið­ini hjá leiðaranum í Sosi­al­in­ um meinlík teimum hjá RFF, so tað mesta er longu svarað. Restin kem­ ur at liggja, og tíðin røkkur ikki til meira á hesum sinni. Niðurstøðan verður sostatt: Bil­ ar, ið halda eina ferð á 60 km/tím­ an, har loyvt er at koyra 80 km/ tím­an, eru ein bági fyri trygdina í ferðsluni, líkamikið um RFF og blað­ið endurtaka nakað annað. Skal ein brúka myndatalu, kann ein siga, at góðskan á bilunum og vega­kervinum hevur yvirhálað hug­burð­in hjá fleiri, ið varða av øk­ in­um. Fróði Magnussen 2. partur Hækkið hámarks­ ferðina og vit fáa størri ferðslutrygd