mánadagur 3. november 2014síða 15

15 Mánadagur 3. november 2014 · Nr. 125 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Jógvan Páll Lassen At brot verður framt á stýr­ isskipanarlógina § 43, stk. 2, er einki óvanligt, og í yvirlitinum frá lands­stýr­ is­mála­nevnd­ini 20. januar 2010, har Jóannes Eidesgaard varð kærdur inn fyri lands­ stýr­is­mála­nevndina, er í fylgi­skrivi upplýst, at uml. 600 ferðir - í tíðarskeiðnum 2003-2008 - varð brot framt á stýrisskipanarlógina og sæst eisini m.a., at SSL fyri ár­ini 2005, 2006, 2007 og 2008, hevði eina meirnýtslu – og harvið framdi lands­stýr­is­ mað­ur­in brot á stýrisskipan­ ar­lógina – uppá ávikavist kr. 14,7 mió., kr. 10,6 mió., kr. 0,1 mió. og kr. 6,9 mió. Hetta vísir greitt, at brot á stýrisskipanarlógina og nú játt­an­arlógina, er eitt vanligt fyri­brygdi og er sostatt ikki nakað, sum núverandi løg­ mað­ur hevur funnið uppá ella bjóðað inn til. Hyggja vit eftir tøl­un­um annars fyri lands­kassa­rokn­ skap­ir­nar, so sæst: at Karsten Hansen sum heilsumálaráðharri í 2013 hevði eina samlaða meir­ nýtslu á sínum øki, spjadda yv­ir 15 konti uppá gott kr. 7 mió., harav tann størsta ein­ staka var kr. 4,1 mió. at Aksel V. Johannesen sum heilsumálaráðharri í 2009 soleiðis breyt stýr­is­ skip­an­ar­lóg­ina 9 ferðir við til­sam­ans einari meirnýtslu við tilsamans kr. 9 mió. at Høgni Hoydal í tíð­ar­ skeið­num 1998-2002 framdi fleiri brot á stýr­is­skip­an­ar­ lóg­ina, hóast tølini vóru væl minni enn omanfyri. at Páll á Reynatúgvu, tá hann hevði ábyrgd av Al­ manna­ráð­num í 2002, framdi 6 brot á stýr­is­skip­an­ar­lóg­ina við einari meirnýtslu uppá kr. 1,7 mió. og meðan Bjørn á Heyg­ um sat sum løg­tings­lim­ur í 1997, var fyri al­manna­mál ein meir­nýtsla uppá kr. 32 mió. Alt hetta er farið fram, utt­an at nakað er hent. Hetta vísir eisini, at eing­in automatikkur er ímill­um tað, at bróta stýr­is­skip­an­ar­lóg­ ina, og brot á lóg um ábyrgd landsstýrismanna. At øll hesi brot eru framd og einki er hent, má eg sum borgari tí skilja soleiðis, at løgingið ikki hevur mett, at brot er framt á lóg um ábyrgd lands­stýr­is­ ins. Ábyrgdarlógin § 4 nevnir “med­virkni” sum í revsilógini § 23 definerað sum “alle der ved tilskyndelse, råd eller dåd har medvirket til hand­ lin­gen“. Málið, sum í løtuni er til umrøðu í Føroyum – meir­ nýtsla á SSL – er tí ikki ein spurningur, hvørt lands­ stýrismaðurin hevur brotið stýr­is­skipanarlógina ella ikki – tað hevur hann eins og allir teir omanfyri - men um hann hev­ur brotið lóg um ábyrgd lands­stýrismanna. Viðgerðin hjá nevndini eftir hetta snýr seg tí um: • Hvørt brotið á stýr­is­skip­ an­ar­lógina, eisini er brot á § 5 og § 4 í løg­tings­lóg um ábyrgd lands­stýr­is­ manna. • At tað er lands­stýr­is­mað­ ur­in og bert lands­stýr­ is­mað­urin, sum kann áleggj­ast ábyrgd eftir løg­tings­lóg um ábyrgd lands­stýr­isins. • At landsstýris­mála­ nevnd­in í síni kanning – hó­ast tað er átaluvert, at landsstýrismaðurin ikki bað um eykajáttan og syrgdi fyri at fáa við­ur­skiftini í rættlag í fíggj­ar­árinum 2013 – kem­ur til, at tað ikki ber til at staðfesta, at lands­ stýrismaðurin hevur brot­ið løgtingslógina um ábyrgd lands­stýr­is­ manna. Landsstýrismálanevndin met­ir sostatt, at lands­stýr­ is­mað­urin ikki í medvirkni hev­ur framt brot á lógina. At talan er um ein minni­ luta í tí einu avgerðini, broyt­ ir ikki hesa støðu, tí talan var eis­ini um ein meiriluta og minni­luta, tá ið kanningin um Kára P. Højgaard og Kaj Leo Holm Johannesen varð sett í gongd, tá Skála­fjarð­ar­ tunn­il­in skuldi kannast. Fyri at bróta lógina um ábyrgd landsstýrismanna, skulu tey vanligu revsi­ rætt­ar­ligu hugtøkini vera upp­fylt, men má eg her stað­festa, at nógv samskifti hev­ur verið millum stovnin og landsstýrismannin, at stjór­in misti starvið, at utt­ an­hýsis kanning varð sett í verk fyri at finna útav hvørji røttu tølini vóru, og kom tá fram, at rættiligt óskil hevði ver­ið á stovninum. Longu av hesum grund­ um eru tey subjektivu revsi­ rætt­ar­ligu kriteriini fyri at brot skal vera framt á lóg um ábyrgd landsstýrismanna, ikki uppfylt, og er tí avgerðin hjá meirilutanum í nevndini røtt. Omanfyri nevndu stað­ fest­ing­ar um hvussu ofta stýr­is­skipanarlógin hevur ver­ið brotin gjøgnum seinru árini staðfestir, at yv­ir­skrift­ ir sum: “Løgmaður bjóðar okkum at bróta lógina” “Anerki á hægsta stigi: Innbjóðing til lógarbrot” einki hava við veruleikan at gera. Tórshavn 3. november 2014 Tóra við Keldu forkvinna í MBF - Meginfelag teirra brekaðu í Føroyum Kjakið og ynskið um in­ klusjón seinastu tíðina eiga at síggjast aftur í, at vit alsamt nærkast sam­fe­ lag­num, har øll hava sama rætt og møguleika, og har føroyingar síggja til­feingi í hvør øðrum - uttan und­ an­tak. Lætt er at seta orð á inni­liga ynski um inklusjón, meira avbjóðandi er at síggja ynsk­ið aftur í gerð. Øll hava rætt til útbúgving Í grein 24 í ST sáttmálanum um rættindi teirra, ið bera brek, viðurkenna lima­lond­ ini rættin til útbúgving í eini inkluderandi út­búgv­ing­ar­ skip­an á øllum stigum og lær­ing fyri lívið. Hesi rættindi síggjast aft­ur fólkaskúlalógini og í ávísan mun eisini í gerandisdegnum í fólka­ skúl­un­um, har skúl­in skal taka atlit at ein­staka næminginum. Í fólka­skúla­ lógini § 4, stk. 5, er ásett, at ser­námsfrøðilig ráðgeving verð­ur veitt skúlum, for­eldr­ um og øðrum, ið varða av næm­ing­um í fólkaskúlanum. Næm­ing­ar, ið hava tørv á ser­lig­um tiltøkum, ella sum ikki fáa nøktandi úrslit í van­liga undirvísingartilboði skúl­ans, fáa serundirvísing og/ella sernáms-frøðiligan stuð­ul. Í juni 2014 fekk MMR handað tilmælið frá arbeiðsbólki um ser­ náms­frøði­liga økið inn­an fólkaskúlaøkið. Í til­mæl­in­ um verður m.a. staðfest, at lutfalsliga nógvir næm­ing­ar ganga í tí vanligu skúla­skip­ an­ini, og at bert 0,72% av næm­ingunum ganga í ser­ skúla. Hetta setur sjálv­sagt ótrúliga stór krøv til ser­ náms­frøðiliga økið í fólka­ skúl­anum. Tá ið vit út frá hesum tosa um inklusjón, so eru næmingarnir í fólka­skúl­ an­um longu í stóran mun á sama stað, men at vera sam­ an er ikki inklusjón í sjálv­um sær. Heldur er stóra av­bjóð­ ingin at tryggja menn­andi og tillagaða und­ir­vís­ing í teimum und­ir­vís­ing­ar­til­boð­ um, sum eru. Hóast ætlað er, at Ser­ nám, førleikastovurnar, ser­ flokk­ar, serstovur og Skúlin á Trøðni skulu røkka hesum máli, so er tørvur á, eins og til­mæl­ið til MMR vísir, at ser­náms­frøðiliga økið verður skip­að neyvari. Lærarar grundin undir góðari frálæru Í endaligu niðurstøðunum til Føroya landsstýri frá ST nevnd­ini í september verður víst á tørvandi greiðu á, í hvønn mun næmingar, ið bera brek, kunnu fáa nøkt­ andi stuðul og tilvenjing fyri at lætta um útbúgving teirra, og mismunin í úrsliti hjá næmingum, ið bera brek, og teimum, ið ikki bera brek. ST nevndin mælir til, at Før­oya landsstýri bøtir um lóg­gáv­una fyri at tryggja, at øll børn, ið bera brek, í fólka­ skúl­an­um, verða inkluderað somu­leiðis, at nøktandi stuð­ ul og tilvenjingar, serliga ígjøgn­um hóskandi (eftir) út­búgv­ing fyri lærarar og onnur, ið starvast í skúl­an­ um, tryggja mennandi und­ ir­vís­ing fyri næmingar, ið bera brek. Ein skipan er altíð treyt­ að av teimum, sum starv­ast har. Fyrr nevnda til­mæl­ ið til MMR vísir eisini á, at tað hevur stóran týdn­ing at vera tilvitaður um, at krum­ tapp­urin í eini væl­virk­andi ser­náms­frøði­lig­ari skip­an eru fakfólkini og tað menn­ iskjaliga tilfeingið. ST sáttmálin sigur nevni­ liga, at fyri at tryggja nøkt­ andi skúlatilboð í verki, skulu lima­lond­ini taka hóskandi stig til at seta lærarar í starv og at útbúgva serfrøðingar og starvsfólk, sum arbeiða á øll­um skúlastigum. Slík út­búgving skal eisini gera starvs­fólkini tilvitandi um brek og læra tey at brúka hósk­andi hjálpartól og alterna­tiv­an arbeiðshátt, miðl­ar og snið í samskifti, frá­lær­ing­arhátti og tilfari sum stuð­ul til fólk, ið bera brek. Fólk, ið bera brek, á miðnámi Grund fyri víðari útbúgving er ein mennandi fólkaskúli, og kær­komin er løgtingslóg frá mai í 2012 um gymnasialar mið­námsútbúgvingar, sum í § 2, stk. 3 sigur: At leiðari útbúgvingarstovnsins kann við góðkenning lands­stýr­is­ mans­ins stovna og bjóða út aðr­ar breytir og serliga skip­ að skúlatilboð til næmingar við serligum tørvi. Við hesi broyting, kunnu næm­ingar, við serligum tørvi, nú fáa møguleika at fáa miðnámsskúlaprógv. Hetta eru nýggir møguleikar í Før­ oyum. Í londunum utt­an um okkum er hetta sett í verk, og fáa ung eitt mið­náms­skúla­ til­boð, sum er lagað til ein­ staklingin. Endaliga prógv­ið er eisini tillagað, so at tað eisini vísir førleikar og evni, sum geva møguleika at fara víð­ari í arbeiðið ella í við­ komandi útbúgving. ST sáttmálin sigur, at lima­londini skulu tryggja, at fólk, ið bera brek, fáa høvi til at stunda hægri lest­ur, vinnuútbúgving, vaksnamannaútbúgving og læring fyri lívið uttan mis­ mun og á jøvnum føti við onn­ur. Til at røkka hesum enda­máli skulu limalondini tryggja, at rímiligar um­støð­ ur verða veittar fólki, ið bera brek. Á fundi, sum Ráðið fyri brek­að skipaði fyri, kom fram, at tørvur veruliga er á slík­um tilboði í Føroyum. Tekn­isku skúlarnir hava roynd­ir við næmingunum, sum tørva stuðul og nevn­ ast kann eisini t.d. aut­ista­ flokk­urin í Hoydølum. Hetta er rætta leiðin at ganga, tí ódám­ligt er, at allir føroyskir ung­dómar ikki hava møgu­ leika fyri mennandi skúla­til­ boði eftir 10. flokk. Grundleggjandi mannarættindi Lætt er at seta orð á inniliga ynsk­ið um inklusjón, meira avbjóðandi er at síggja ynskið aftur í gerð. Av­bjóð­ ing­in er stór, men vit eru á veg, og hóast vegurin stund­ um tykist langur, so er einasti møguleiki at halda fram, áhald­andi at finna loysnir og gera tað, sum skal til fyri at fáa útbúgving fyri børn og ung, ið bera brek, at virka. Tí mennandi skúlatilboð til øll er grundleggjandi manna­ rætt­indi. Í sambandi við meirnýtsluna hjá SSL í fjør, eru fjølmiðlar, politikkarar og onkur advokatur farin fullkomiliga í sjálvsving og alt verður blandað saman til ein stóran skilaleysan peruvelling. Meirnýtsla-anarki-bananrepublikk Mennandi skúlatilboð grundleggjandi mannarættindi