hósdagur 6. november 2014síða 38

Sosialurin nr. 127 · 7. november 2014 14 VIKUSKIFTI Siðsøga við Óla Jacobsen Vanlukkan í Dímun í 1924 Stóra Dímun hevur verið rakt av mongum vanlukkum gjøgnum tíðirnar. Tann mest kenda man vera tann í 1924, tá ið bóndin, Óla Jákup, fekk ein stein í høvdið og doyði. Tað var um reppið, at Kristian ikki fekk somu lagnu Í sínum endurminningum hevur Kristi­an Djurhuus eina neyva frásøgn frá hesi van­lukku, sum eins væl kundi rakt hann sjálvan. Í 2010 hevði Miðvikan eina longri greina­røð í 12 pørtum um Dímun, grundað á sam­røðu við gamla bóndan Janus. Hon finst á heima­síð­una www.storadimun.fo undir Savn. Her er henda vanlukkan eisini umrødd í høv­uðs­heit­um. Men frásøgnin hjá Kristian man vera tann mest fullfíggjaða, sum higartil er kom­in fram alment. Her er upplýsingar, sum ikki hava verið frammi fyrr. Eisini er okk­urt um dímunarsøgu, sum var umrøtt í hesi greinarøð, og sum tí ikki verður end­ur­ tik­ið. Men her verður frásøgnin hjá Kristian end­ur­givin: Skakandi uppliving Margretha og eg høvdu 1.juni 1924 eina skak­ andi uppliving. Hetta var fyrsti sunnudagur í juni mánaði. Veðrið var gott. Eg hevði verið utt­an­dura og hitti nakrar menn, sum eg kendi. Hes­ir skutu upp, at vit skuldu fara eina útferð til Dímunar, og vit skuldu hava konurnar við. Eg var áhugaður og fór heim at tosa við Mar­ grethu. Hon hevði ongan hug at koma við, hon helt ikki, at vit bæði kundu vera so leingi burt­ur frá børnunum. Men eg fekk tó sannført hana. Báðar arbeiðsgenturnar vóru jú heima. Hinir menninir høvdu lænt ein motorbát frá Niels J. Mortensen. Vit vóru eini 20 í tali, sum fóru, tey flestu mannfólk. Veðrið var sum sagt tað besta, og vit løgd at við Gjónna. Men at koma upp á oynna var ein avbjóðing. At fara upp gjøgn­um Kleyvina er kent fyri at vera vanda­mikið. Men vandamikið er tað tó ikki, um tað ikki ørar hjá einum. Tað, sum ræð­ur um, er, at hildið verður fast í keturnar og veir­ar­nar, sum eru festir í bergið. Vit komu upp í øllum góðum og fingu eina hjarta­liga vælkomu. Borðreitt var við besta mati, sum kundi hugsast. Vit fingu skerpikjøt og róma­stamp og alt, sum garðurin kundi bjóða. Tann ungi bóndin, Óla Jákup Jensen, og hans­ara unga kona, Hansina, ættað úr Skúvoy, høvdu bara verið gift í eitt ár. Tey høvdu ein lítl­an fittan son, sum lá í vøgguni. Hann var knapp­liga hálvt ára gamal. Drongurin var upp­kall­að­ur eftir abba sínum, Janusi, sum hó­ast hann var blindur, hevði stýrt garðinum við undrunarsomum dugnaskapi. Hann hevði eis­ini gjørt nógv fyri at bøta um bygningarnar á oynni. Hann segðist at vera ein vælhavandi mað­ur, tá ið hann doyði. Vit vórðu boðin inn til Hansinu og Óla Ják­up. Tey flestu av okkum kendu Óla Ják­up frá hansara vitjanum í Klubbanum á Tvør­oyri. Óla Jákup vísti okkum runt í øllum bygn­ing­ um á garðinum. Í reiðskapshúsinum sóu vit mill­um annað øll bjargatogini og veiðu­reið­ skap til fugl. Vit vóru heilt uppi á oynni og høvdu fragd av tí stórsligna útsýninum. Her uppi var eisini ein stór grasfløta, har mong ymisk fuglasløg halda til. Vanlukku ræningin Tað var út á seinnapartin, at komið var aftur til húsa, og aftur vórðu vit boðin til borðs. Tá var eisini komin manning úr Skúvoy, sum skuldi vera við til at fara eftir lomvigaeggum dag­in eftir. Hetta var nakað, sum var púra ókent fyri okkum av Tvøroyri, so vit søgdu Óla Jákupi frá okkara áhuga fyri at síggja, hvussu ræning gekk fyri seg. Hetta vildi hann feg­in sum tann góði vertur, hann var. Hann orð­aði hetta við menninar, sum vóru komnir úr Skúvoy. Hesir høvdu tó ongan hug til at fara undir hetta ein sunnudag. Men hinvegin varð ført fram, at hetta skuldi ikki vera nøkur bein­leiðis ræning, men skuldi bert lýsa gest­ un­um, hvussu hetta gekk fyri seg. Filippus, pápi Hansinu, var eisini staddur í Dímun henda dagin. Óla Jákup og nakrar aðrir á oynni bjóðaðu seg fram til hesa lýsing, og teir fóru so út á egg­ina. Her bleiv ein maður, Johan Hendrik, íbun­din. Hann varð sigin oman á eina rók við lomvigaeggum. Her kundu vit síggja, hvussu Johan Hendrik gekk fram eftir rókini og fylti egg í eggjaposan, sum skjótt varð full­ ur. Síðan gav Johan Hendrik boð um at verða sigin niður á helluna, har hann loysti línuna av sær. Vit onnur fóru tá sam­an við Óla Jákup, Han­sinu og nakrar av skúv­oy­ing­un­um oman á helluna sama veg, sum vit vóru komnir upp. Tá vit so komu niður á helluna segði Óla Jákup, at nú skuldu vit fara at hyggja at eggjaposanum. Men hann vildi tó flyta pos­an eitt sindur framvið ein klett, so hann ikki kom at standa beint undir línuni. Tað kundi jú loysna ein steinur úr berginum, sum kundi raka okkum. Eg og Margretha fylgdu Óla Jákupi fram at eggjaposanum. Og so hendi vanlukkan...... Vit stóðu og hugdu at eggjaposanum, tá hoyrd­ist eitt merkiligt suð, og samstundis merkti eg, at tað var okkurt, sum streyk fram við rygginum á mær. Samstundis hoyrdi eg eitt suff og eitt andskræmiligt róp frá Margrethu. Eg vendi mær og sá Óla Jákup liggja bløð­andi á klettinum. Tað tyktist, sum at hann royndi at reisa seg upp á albogan, men so datt hann niður aftur. Hetta hendi alt í brots­pørt­um av sekundum. Eg helt meg hoyra Han­sinu spyrja onkran, sum stóð har, um Óla Ják­up var deyður. Margretha var fullkomiliga for­stein­að. Men tó fataði eg, at hon segði við meg: “Tak hatta burtur, Kristian”. Seinni fataði eg, at hon meinti við parti av heilanum á Óla Ják­upi, sum var komin á ryggin á mær. Tað, ein ger í slíkari støðu, man vera úrslit av refleksum. Eg tók í Óla Jákup og royndi at reisa hann upp, hóast eg innast inni visti, at tað hevði onga meining. Maðurin var deyður á staðnum, høvdið var í sori. Øll vóru meira ella minni lamsligin. Onkur fylgdi Hansinu niðan til húsa. Margretha bleiv fylgd oman í fjøruna, har hon setti seg á ein stein. Eg haldi meg minnast, at tá ið tað gekk upp fyri mær, hvussu stór vanlukkan var, at eg las Faðirvár yvir tann deyða. Vit fóru í neystið, har báturin hjá Óla Ják­upi stóð. Haðani tóku vit nakrar árar og gjørdu úr teimum eina børu, har vit løgdu lík­ið og surraðu tað fast. Aðrir fóru upp á oynna at hála líkið upp. Bør­an við líkinum varð nú fest í hesa van­ lukku línu, og varð so hálað upp. Kristian sigur í handritinum: Der var nu bleven tusmørke – det korte tids­ rum hvor al fuglelarm og skrig forstummer, men nu da liget kom op gennem bjærget våg­nede fuglene og sendte deres klagende Kristian Djurhuus 32. partur Garðurin á Stóru Dímun við útsýni móti Lítlu Dímun