mánadagur 1. desember 2014síða 4

Mánadagur 1. desember 2014 · Nr. 137 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Danjal av Rana Fyri einum mánaði síðani var endaliga frágreiðingin hjá veðurlagsnevndini hjá ST løgd fram í Keypmannahavn. Niður støðan hjá nevndini er greið – útlátini mugu skerj- ast í sera stóran mun. - Tað hevur skund, tíð in fer frá okkum, segði aðal- skriv arin í ST, Ban Ki-Moon, tá frá greið ingin var løgd fram. Niðurstøðan hjá nevndini er, at heimurin í løtuni er læst ur í eini óafturvendandi gongd við stórum veður lags- broyt ing um, orsaka av skjótt veksandi útláti av vakstr ar- hús gass um. Og avleið inga- rnar gerast skjótt verri, um ikki heimsins tjóðir gerast samd ar um, og fremja, stórar skerj ingar í útlátinum. Málið hjá ST er tí at av- marka upphitingina av jørð- ini til tvey hitastig hægri, í mun til hitan á jørðini í tíðini inn an ídnaðarkollveltingina. Fyri at røkka hesum máli, skriv ar veðurlagsnevndin, má útlátið av koltvíiltu, CO2, skerjast við millum 40 og 70 prosentum innan 2050, með- an tað við endan av øldini má verða komið niður á null. Granskarar gerast al- samt meiri sannførdir um, at tað er útlátið frá okk um menniskjum, sum er høvuðs- orsøkin til tað upp hit ing, sum er hend síðani mi ð- skeiðis í farnu øld. Jú meiri vit lata út av CO2, jú skjót ari kunnu vit vænta, at stórar óafturvendandi og vanda- mikl ar veður lags broyt ingar fara at henda. Hóast hetta, so veks ur útláti av CO2 ár um ár. Veðurlagsnevndin ber tó tey góðu tíðindi, at vit hava neyðuga kunnleikan og tólini til at skerja útlátið skjótt. - Loysnirnar eru mang ar og geva rúm fyri áhald andi fíggjarligari og menniskja- ligari menning. Alt okkum tørvar er viljan til broyt ing, skrivar Rajendra Pachauri, for mað ur í veður lags nevnd- ini hjá ST. Aðalskrivarin hjá ST, Ban Ki-Moon, er bjartskygdur hó- ast alt. - Tá barn títt er sjúkt og hev ur fepur, nýtir tú allan tøk an heilivág fyri at linka um fepurin. Tað krevjast hørð átøk beinanvegin, um okkum skal eydnast at stegða upphitingini av jørð- ini. Men vit síggja ein vaks- andi vilja, sigur hann. Í Føroyum er tað Um- hvørvis stovan, ið hevur um sjón við føroyska vakstr- ar hús gass útlátinum. Tøl frá altjóða stovnum vísa, at før oyska CO2-útlátið var 12,8 FISKIVINNUNI VÆNTAR EINA VIRKISÆTLAN Útlátið av vakstrarhúsgassum í Føroyum er enn alt ov høgt, men okkurt bendir á, at gongdin er um at venda. Vindmyllulundin í Húsahaga og ein elektrifisering av húsarhaldunum í Føroyum fer væntandi at minka nógv um útlatið, men fiskivinnan manglar enn eina virkisætlan ø g y j , g ø y , Keldurnar til útlát av veðurlagsgassi stava í stóran mun frá brenning av olju, koli og øðrum fossilum brennievnum. Halda vit á at økja um útlátið av veðurlagsgassi, hækkar miðalhitin á jørðini og broytingar av ymiskum slagi fara at merkjast. Natúrligu veðurlagsgassini fevna um vatndamp (H2O), koldioxid (CO2), metan (CH4) og láturgass (N2O). Hesi gass gera, at miðalhitin á jørðini er á leið 15°C og ikki minus 18°C, sum hitin hevði verið, um ongi veðurlagsgass vóru. VEÐURLAG Útlát av vakstrarhúsgassi frá húsarhaldum 1990 til 2014 Samlaða útláti av vakstrarhúsgassi, 1990 til 2013 Tað má kosta at dálka Endurstovnaða Føroya Nátturu og umhvørvisfelag saknar eina virkisætlan frá myndugleikunum. - Tað manglar ein virkisætlan, ein ítøkilig ætlan fyri hvussu vit skulu røkka málinum um at skerja útlátið 20 prosent innan 2020 í mun til 2005, sigur Theresa Jákupsdóttir, nevndarlimur í FNU. Hon vísir á, at útlátið størri í dag enn í 2005, so tað gongur eyðsæð skeiva vegin. - Hóast vit ongantíð hava havt so nógva orku frá varandi orkukeldum sum nú, so dálkar SEV meiri í dag enn fyri 10 árum síðani, tí at orkunýtslan er so nógv størri í dag, sigur Theresa Jákupsdóttir, sum ynskir at myndugleikarnir innrættað samfelagið á ein slíkan hátt, at nýtslan fer niður. Ábyrgdin fyri hesum liggur bæði hjá landsmyndugleikunum og hjá kommununum, sigur hon. - Umframt at skipa so fyri, at nýtslan minkar, so er tað eisini neyðugt, at tað kostar at dálka, sigur Theresa Jákupsdóttir, nevndarlimur í FNU. Færri skip, ið nýta minni olju Í ritinum “Veðurlagspolitikkur Føroya – um at skerja útlátið av veðurlagsgassum” frá Innlendismálaráðnum í 2009 var viðmerkt, at tá nýggjur fiskivinnupolitikkur verður lagdur, eiga stig at verða tikin, fyri at minka um útláti av vakstrarhúsgassum frá skipum. Í hesum døgum situr samgongan og tingast um ein nýggjan fiskivinnupolitikk. Jacob Vestergaard, landsstýrismaður, sigur, at teir ikki hava tingast ítøkiliga um útlátspolitikk í fiskivinnusamráðingunum, men at minni útlát er ein sjálvsøgd avleiðing av eini meiri effektivari vinnu. - Vónin er at vit fáa færri, men úrslitabetri eindir, ið nýta minni orku fyri hvørt kilo av veiddum