mánadagur 1. desember 2014síða 5

5 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 1. desember 2014 · Nr. 137 tons fyri hvønn føroying í 1992. Gongdin síðani aldar- skift ið hevur verið ein støðug ur vøkstur í útlátinum fyri hvønn føroying, og í 2011 var útlátið fyri hvønn før- oy ing voksið til 15,7 tons. Til saman bering kann nevn ast at miðal útlátið í Evropa er 7,1, í Danmark 8,2, í Finnlandi 9,8, í Grønlandi 10,7, í Íslandi 11,5, í Noregi 8,9, í Svøríki 5,9. Føroyar liggja við øðr- um orðum væl omanfyri granna lond okkara og hava fimt hægsta útlát fyri hvønn íbúgva í Evropa, aftanfyri Gibralt ar, Montenegro, Luksem burg og Malta. Almenni føroyski veður- lags politikkurin er at skerja út lát ið við 20 prosentum inn an 2020 í mun til útlátið í 2005. Sambært um hvørvis- stovu ni er stóri syndarin inn an føroyska dálking oljan. Í 2013 stavaðu 94 prosent av samlaða útlátinum av vakstr a r húsgassi í Før oy um frá brenning av olju. Fýra pro sent stavaðu frá land- bún aði, serliga neyta haldi, og tvey prosent frá útláti av so kall að um sterkum vakstr- ar hús gassum. Tað er tí eyðsæð, at skulu før oy ingar minka um útlátið, er tað innan orkunýtsluna, at broyt ing skal fara fram, og lykl a orðið í hesum saman- han gi er at minka um nýtslu- na av olju. Um málið hjá at minka um útlátið við 20 pro- sent um í 2020 í mun til 2005 skal røkkast, má nýtslan av olju minkað úr 226.000 tons- um í 2005 til 190.000 tons í 2020. Jarðfeingi hevur seinastu tíð ina tosað nógv um elektri- fi s er ing av upphiting og ferðslu. Hetta merkir at nýta elorku heldur enn olju til at hita hús og bygningar við, umframt at nýta el- og hybrid bilar í størri mun enn higa r til. Nýggja vind- myllu lundin í Húsahaga, er eitt stórt framstig á hesi kós ini. Umframt at spara SEV umleið 10.000 tons av olju árliga, sum svarar til 30.000 tons í CO2-útláti, fer elektrifis er ingin av upp- hiting og ferðslu at minka um nýtsluna av olju til upp- hit ing í húsarhaldum og stovn um enn meiri. Skal má l ið um lækking innan 2020 røkkast, má nýtstlan av olju til upphiting fara niður í eina helvt í mun til 2005. Góðu tíðindini eru, at útlátið av vakstrarhúsgassum frá húsar haldum er nógv mink- að síðani 1990 og er í støðug- ari mink ing. Umhvørvisstovan hevur lagt upp til, at í 2020 skulu 75 pro sent av elframleiðsluni vera frá varandi orkukeldum. SEV hevur havt sum mál, at í 2015 skulu 55 prosent vera frá var andi orkukeldum. Við vind myllulundini í Húsa haga, stava nú um 60 pro sent av elframleiðsluni hjá SEV frá varandi orku- keld um. Tó vísa tøl frá Um- hvørvis stovu ni, at útlátið frá el fram leiðslu ni er økt við 22 pro sent um í mun til 2005. Nógv tann størsti slúk- arin av olju í Føroyum eru føroysku skipini. Gott og væl 42 prosent av allari olju- nýtslu ni í føroyska sam- felag num stava frá fiski skip- unum. So seint sum í 2013 segði Umhvørvisstovan, at fiskiskipini fóru at vera altavgerandi, um Før oy- ar skuldu røkka máli num at skerja vakstr ar hús gass- út lát ið við 20 prosentum inn an 2020 í mun til útlátið í 2005. Umhvørvisstovan heit ir tí á reiðararnar, um at seta sær sum mál at fremja orku opti mer ing og at brúka orku sparandi loysnir fyri at tryggja kappingarføri í fiski vinnuni. Í løtuni sær stak væl út, tí útlátið í 2013 er 18 prosent minni enn í 2005. Sannleikin er tó, at tøl- ini fyri fiskivinnuna er sera sveiggjandi, og tað tyk ist, sum at tað er tilvild held- ur enn tilvitan, ið av gerð, hvussu útlátið frá fiski skip- unum er frá ári til ár. Tað er oljunýtslan, ið avgerð út lát- ini, men ilt er at síggja, um reiðarar hava tikið nøkur ítøki lig stig til at minka um útlát ið. Veðurlagsnevndin hjá ST kemur eisini við nøkrum heilt greiðum boðum til tey ríku londini í heiminum. Nýtsl an má lækka við fleiri prosentum komandi ártíggj- u ni. Brúksmentanin í ríku londu num er skaðilig fyri jørð ina, og tann einstaki brúk ar in má gerast meiri til- vit aður um, hvørja ávirk an hansara val hava á náttúru- na. Veðurlagsnevndin hevur eisini eina áheitan til tey olju framleiðandi londini og teirra, ið vóna at fara und ir oljuframleiðslu, sum Føroyar. Latið oljuna ligg- ja! Veðurlagsnevndin metir, at um vit skulu røkka máli num, um at skerja út- lát ið við millum 40 og 70 pro sent um innan 2030, so kunnu einans millum 14 og 27 prosent av longu funnu orku goymslunum, tað er olja, kol og gass, gagnnýtast. Og sjálvt um vit lata allar kol- goymsl ur nar liggja í frið, so kunnu vit einans gagn nýta umleið helvtina av olju- og gass goymslunum í undir- grund ini. Skulu vit fylgja til mæl- unum frá veðurlagsnevndini, sær tað tí út til at tað spøk- ir fyri føroyska olju ævin- týrinum. Mannaskapt útlát av CO2, CH4, N2O og sokallaðu F-gassunum, elva til eina enn størri upphiting av jørðini. Orsakað av mannaskaptu útlátunum av veðurlagsgassi, er miðalhitin á jørðini síðstu 100 árini øktur við umleið 0,7°C. Góð 750.000 tons av CO2 vórðu leidd út í Føroyum í 2008. At brenna olju er størsta keldan til útlát av veðurlagsgassi í Føroyum. Heili 93% av útlátinum stava beinleiðis frá orku nýtsluni í samfelagnum. Føroyska útlátið av veður- lagsgassi er tí í stóran mun tengt at oljunýtsluni. VEÐURLAG Útlát av vakstrarhúsgassi frá fiskiskipum 1990 til 2014 Útlát av vakstrarhúsgassi, skipað eftir brúkarabólkum, 2013 Kemur ikki upp á tal at lata oljuna liggja Sum nevnt í greinini, mælir veðurlagsnevndin hjá ST til, at tríggir fjórðingar av ógagnnýttu oljugoymslunum verða liggjandi í undirgrundini, fyri at avmarka um útlátið av vakstrarhúsgassum. Johan Dahl, landsstýrismaður í oljumálum, sigur, at tað ikki kemur upp á tal at lata oljuna liggja í føroysku undirgrundini. - inntil vit finna eina aðra varandi orkukeldu, og tað vita vit fer at taka mong ár, so verður oljan verandi ein týdningarmikil partur av øllum samfelagsvirksemi. Vit fara at taka øll neyðug atlit at náttúru og umhvørvi í okkara oljuvirksemi, meðan vit útvinna oljuna fyri samfelagsins besta. Men tað kemur ikki upp á tal at lata hana liggja í frið, sigur hann. Johan Dahl vísir eisini á, at tøknin og trygdin er ment nógv seinastu árini, so vandin fyri einum størri oljuleka, tó at hann altíð er til staðar, er nógv minkaður seinastu árini. - Á øllum oljuleiðum í okkara parti av heiminum eru sera strong trygdarkrøv til oljuvinnuna, og vit tryggja okkum sjálvandi, at hesi eisini eru galdandi á føroyskum øki, sigur Johan Dahl, landsstýrismaður í oljumálum. fiski. Hetta vil í sjálvum sær føra til eitt minni útlát, sigur hann. - Gongda leiðin er at hava færri skip í vinnuni ella nýta somu skip til fleiri ting. Harumframt vóna vit, at trýstið eftir úrslitabetri veiðu leiðir til eina endurnýggjan av fiskiflotanum, so vit fáa fleiri nýggj skip, ið vanliga nýta minni orku enn eldri skip, sigur Jacob Vestergaard, landsstýrismaður í fiskivinnu- og umhvørvismálum.