mánadagur 15. desember 2014síða 6

Mánadagur 15. desember 2014 · Nr. 143 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagu Mánadagu Mánadagu KRABBAMEIN Áki Bertholdsen - Hetta er ein ræðuherferð, sum byggir á lygnir. Jóan Petur Davidsen, ser- læk ni í urologi á Suðuroyar Sjúkra húsi, er rættilig for tør- n að ur inn á miðvísa roynd- ir nar seinastu tíðina við tí enda máli at fáa føroysk mann fólk at kanna seg fyri krabba m eini í prostata. - Hetta er ein ræðuherferð, sum ikki byggir á veruleikan yvir høvur, staðfestir hann rætti liga bersøgin, og uttan at balla orðini inn. - Hetta er ein herferð, sum bygg ir á lygnir og ræðsluna hjá fólki fyri at fáa eina her- vi liga sjúku. Og hetta er ein ódám lig herðferð, sum byggir á veikleikan hjá politikarum at standa ímóti trýsti í einum álvars máli. Men krabbamein er eitt ómetaliga eymt mál, so tað er ikki at undrast á, at politikarar geva eftur fyri trýsti num, sigur serlæknin. - At tað er gagnligt at menn kanna regluliga fyri krabba mein í prostata, er ein av teimum leysu, pá stand un- um sum eru so áhaldandi, at teir at enda fara at liva sítt egna lív og sum tískil at síðst verða gjørdir til vísindaligar sann leikar, hóast tað einki hevur við veruleikan at gera. Serlæknin í urologi stað- fest ir, at størsta avbjóðingin, vit hava í heilsuverkinum, er, at heilsuverkið avmarkar seg til at viðgera tey, sum hava brúk fyri tí, og samstundis held ur fingrarnar vekk frá teimum, sum ikki hava við- gerð fyri neyðini. - Men sum støðan er nú, er gongdin fyri ein stóran part tann øvugta, tí vit við- gera ein hóp av fólki, sum als ikki eru sjúk og sum sostatt als ikki hava viðgerð fyri neyð ini, sigur hann. - Hugsa vit um pro stata- krab ba, eru nógvir mans í Føroyum viðgjørdir púra óneyðugt. Men við gerðin hevur so hervilig hjá árin, at nógvir mans siga, at teir vildu heldur havt pro stata- krabba, enn av leið ingarnar, við gerð in hevur víst seg at hava. - Tað verður onkuntíð sagt, at prostakrabbi, er ikki ein sjúka, tú doyr av, tað er ein sjúka, tú doyr við, leggur hann afturat. Uppdaga tað aldrin Jóan Petur Davidsen vísir á, at í eini amerikanskari kann ing vórðu mannfólk, sum vóru deyð í ferðsluni í Detroit, kannaðir fyri krabba mein í prostata. - Hetta vóru menn, sum ikki høvdu havt nakra sjúku, men kanningin vísti, at 9% av teimum undir 30 ár, høv- du prostatakrabba. - Í veruleikanum eru sann líkindini fyri at mið- aldr andi, og eldri menn, hava pro stata krabba, nógv størri enn at teir ikki hava tað, sigur serlæknin. - Men støðan tann, at pro- stata krabbi ber seg ikki at sum krabbi aloftast ger og veru leikin er, at tað eru bara nøk ur heilt frá mannfólk við pro statakrabba, sum nakran- tíð verða sjúk av tí. - Tey liva sítt vanliga lív og doyggja av heilt øðrum or søkum, uttan nakrantíð at varnast, at tey hava krabba- mein í prostata, sigur ser- lækn in. - Jóan Petu Davidsen sig- ur, at bara mannfólk liva nóg leingi, kunnu tey vera rættiliga vís í at fáa krabba- mein í prostata. - Og tá ið mælt verður til, at mannfólk, sum hava krabba mein í familjuni, eru í serligum vanda, og tískil eiga at kanna seg, er tað heilt burt ur við. Prostatakrabbi er nevniliga so vanligur, at hevur onki mannfólk í familju ni fingið staðfest pro- stata krabba, er tað rætt og slætt bara tí at tey ikki eru kann að fyri tað, tí næstan øll mannfólk fáa tað fyrr ella sein ni. Jóan Petur Davidsen vís- ir kortini á, at tað eru nakr- ar einstakar familjur, sum eru hart raktar av arva lig um orsøkum og har mann fólk ini hava lyndi til at fáa pro stata- krabba á ungum aldri. - Tær familjurnar eiga vit sjálv andi at hava eitt serliga vak ið eyga eftir, trupulleikin er bara at finna tær, leggur ser læknin dent á. Onki við krabba í prostata at gera Kanningin, sum mælt verður til, at mannfólk fáa gjørt í sam band við prostatakrabba, er at taka eina blóðroynd og kanna PSA-talið. Jóan Petur Davidsen sig- ur, at PSA var funnið í 1992 og síðani tá hava tað verið nakr ir urologar sum hava mælt til at brúka hetta til at bjóða mannfólki regluligar kann ingar, screeningar, fyri krabba mein í prostata. Er PSA-talið vo høgt, verð- ur maðurin sendur til fleiri kann ingar. - Men tá ið veruleikin er tann, at so øgiga stórur partur av miðaldrandi og eldri monnum hava krabba- mein í prostata, er av- leiðingin av screen ing un um, at krabba mein verð ur stað- fest hjá nógvum monn um, sum ongantíð fara at verða sjúk ir. - Hesir somu menninir verða sosatt eisini sett í við- gerð, hóast teir yvirhøvur ikki hava viðgerð fyri neyð- ini. - Við screeningum fyri pro stata, gera vit nógv fleiri mannfólk sjúk og seta tey í viðger, hóast tey ikki eru sjúk og sostatt heldur ikki hava brúk fyri nakrari við- ger. Í hesum sambandi vísir Jóan Petur Davidsen á, at tey sjúku eyð kenni, sum eru nevnd í nýggja faldarunum um prostata, hóska til at kalla hvørt ein asta mið ald- andi og eldri mann fólk. - Tilsamans eru ávar- ing ar teknini í faldaranum so umfatandi, at tað tað er neyvan eitt tað einasta mann fólk sum ikki hevur havt eitt ella fleiri av hesum eyð kennum. - Sostatt kann niður støð- an kann bara vera, at skulu vit fylgja ráðunum í faldara- num, mugu øll mann fólk lata seg kanna fyri pro stata- krabba, sigur hann. - Sostatt er hetta er ikki annað enn eitt fjalt tilmæli um at seta screening í verk fyri prostatakrabba. Men av leð ingin er altso tann, at tað verða nógvir mans sett ir í viðgerð, sum als onga við- gerð hava fyri neyðini. Í faldaranum verður tað nevnt sum ávaringartekin um krabbamein í prostata, at mann fólk noyðast upp um nátt ina at pissa, at strálan kann vera veik og at bløðran ikki verður tømd. - Hetta eru púra vanlig aldur stekin og hevur púra einki við prostatakrabba at gera, sigur Jóan Petur David- sen. - Tað er tað sama við manglandi kynshugi, bløðru- bruna og øðrum sokallaðum vanda teknum sum eru nevnd í faldaranum - Er blóð í landinum skal tað altíð kannast, men tað hevur einki ítøkilig við krabba mein í Prostata at gera, men kann vera nógv ymiskt annað. Jóan Petur Davidsen sig- ur, at eitt annað ávar ing- ar tekin, sum verður nevnt í faldaranum, eru hovin bein og pína í lendunum. Tað kann verða tekin um prostata krabba, sum kanska hev ur spjatt seg, sigur hann. - Onnur vandatekin, sum verða nevnd, eru møði og vekt tap, men tað er vanligt fyri øll sløg av krabbameini, sig ur Jóan Petur Davidsen. Deyðstalið stendur í stað Serlæknin í urologi sigur, at kanningar vísa, at síðani PSA talið varð funnið í 1992, er talið á tilburðum av pro stata- krabba munandi vaksið, tí síða ni eru nógv fleiri kannað fyri sjúkuna og sostatt verða eisini nógv fleiri tilburðir upp daga ðir. - Men samstundis er talið á monnum, sum doyggja av Miðvísa herferðin fyri at fáa føroysk mannfólk at kanna seg fyri krabbamein í prostata, byggir á lygnir, sum hava álvarsligar avleiðingar, sigur Jóan Petur Davidsen, serlækni á økinum EIN RÆÐU- HERFERÐ ÍMÓTI FØROYSKUM MANNFÓLKI