mánadagur 15. desember 2014síða 7

7 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 15. desember 2014 · Nr. 143 prostata krabba nú á døgum, at kalla allurát tað sama sum tað var fyri 50 árum síðani. - Tað merkir, at hóast nógv fleiri mannfólk eru settir í við gerð fyri prostatakrabba hesi seinastu árini, doyggja akkur át líka nógv av sjúkuni nú, sum tað gjørdi fyrr. Jóan Petur Davidsen sig- ur, at hetta úrslitið verður undir bygt í fleiri kanningum. Í einari kanning vórðu menn við prostatakrabba, settir í tveir bólkar, har annar bólk- ur in rætt og slætt onga við- gerð fekk og hin bólkurin fekk viðgerð. - Úrslitið av kanningini er, at í hesum báðum bólkunum var eingin munur á, hvussu nógvir mans doyði av sjúku- ni, sama um teir høvdu fingið við gerð ella ikki. Óneyðug viðger Jóan Petur Davidsen vísir á, at heldur enn at fáa fatur á teim um, sum av álvara hava brúk fyri viðgerð, er úrslitið av screeningum tann, at øll hini, sum yvirhøvur ikki hava brúk fyri tí eisini verða sett í viðger. - Sostatt verður eitt ógvu- liga stórt tal av manna fólki við pro stata krabba viðgjørt púra óneyðugt. - Kanningar vísa, at verða 1410 mans screenaðir, verða 47 mans funnir, sum verða sett ir í viðgerð. Og av teim- um 47 monnunum, er tað bara ein einasti maður, sum bjarg ar lívinum. - Men samstundis er eisini stór ur vandi fyri at onkur doyr av sjálvari viðgerðini, so tað er ongin fyrimunur yvir høvur at screena. Í hesum sambandi hugsar Jóan Petur Davidsen eisini um hjáárinini av viðgerðini. - Hjáárinini av viðgerðini fyri prostatakrabba eru so ring, at tey vilja vit vera fyri uttan. Tað er heilt vanligt, at menn, verða impotentir av skurð viðgerðini, og fáa ikki hild ið vatninum, og sostatt mugu teir brúka blæðu rest- ina av lívinum, eisini menn í bestu árum. - Og tað er ein dýrur prísur at rinda fyri eina viðgerð, sum er teir eru lagdnir undir á heilt skeivum grundarlagi, held ur Jóan Petur Davidsen. Úrslitið er, at heilsuverkið brúk ar eina øgiligar upp- hædd upp á screeningar, utt an at fáa nakað sum helst burt ur úr. - Tá hevði peningurin ver- ið nógv betri farin til onnur enda mál, sigur Jóan Petur Davidsen. Tískil er boðskapurin er stuttur og greiður: Fær til lækna, tá ið tú følir teg sjúk- an. Hann leggur kortini afturat, at sjálvur vísir hann ikki mannfólki frá sær. - Kemur ein maður til mín og vil kanna PSA tølini, gera vit tað. Men fáa okkum fyrst eitt nágreiniligt prát um, hvat hetta inniber, hvørjar av leið ing arnar kunnu vera. - Tað haldi eg manglar av álvara í føroyska heilsu verki- num, leggur hann afturat. KRABBAMEIN Áki Bertholdsen Kanningarnar, sum mann fólk gera fyri at stað festa um teir kanska hava prostatakrabba, er ein blóðroynd sum skal vísa PSA talið. Tað var í 1992, at gransk ar ar funnu PSA tal ið og síðani er tað brúkt sum ein ábending um krab ba mein í prostata. Jóan Petur Davidsen, ser lækni í urologi, sigur, at í dag er ein annar hátt- ur mentur at kanna pro- stata krabba enn at máta PSA tølini, sum ofta verða brúkt. - Tað er gleason hátt ur- in, sum er tann mest álít- andi hátturin at kanna krabba mein í prostata. Tað er ein mikro skop- isk kanning, har hugt verð ur eftir, hvus su krabba kykn ur nar sígg ja út. Uttan at fara í smá- lutir við eini vís inda lig- ari frágreiðing, eru 50-60 pro sent av øll um til burð- um av pro stata krab ba gleason 6 og glea son 7. Gleason seks er so mikið góðkynjað krabba- mein, at tað førir aldrin til nakað. Av teimum, sum hava gleason 7, fara 97 prosent til 98 prosent aldr in at merkja nakað til krabb an. - Men so er tað gleason 8, 9 og 10, sum vit fara mið víst eftir at viðgera. Men tað eru bara eini 5 pro sent av øllum teimum, sum fáa prostatakrabba. Sum heild eru tað bara 2,5 prosent av øll- um teimum, sum fáa pro- stata krabba, sum doyggja av sjúkuni - og tað talið er ikki broytt hesi seinastu nógvu árini, heldur ikki hesi seinastu árini, tá ið nógv fleiri tilburðir eru funn ir enn fyrr. Óbrúkilig kanning Jóan Petur Davdsen vís ir í hesum sambandi til fleiri kanningar og til ser lækn- ar á økinum á Ríkis sjúkra- húsinum og á sjúkra húsi- num á Skejby í Aarhus. Í løtuni verða PSA tøl- ini brúkt sum ábendingar um ein maður hevur pro- stata krabba ella ikki. - Men tað er lagn un- ar speiðsemi, at teir heilt vanda miklu pro stata- krabbar nir, altso glea son 8 til 10, hava ofta lág PSA tøl, tí kyknurnar eru so serstakar, at tær fram- leiða ikki PSA. Í samband við PSA kann ing arnar er ásett, at er PSA- talið 4, ella hægri, skal nærri kanning fyri pro stata krabba setast í verk. Hinvegin er veruleikin tann, at eisini eini 27 pro- sent av teimum við einum PSA tali ímillum 3 og 4, hava prostatakrabba, og somu leiðis hava eini 24 pro sent av teimum, sum hava eitt PSA tal ímillum 2 og 3 prostatakrabba. - At áseta markið við eitt PSA tal á 4, byggir so- statt ikki á nakað vísinda- ligt grundarlag yvi r høv ur, sig ur Jóan Petur David- sen. - Tí er PSA kanningin óbrúki lig til at uppdaga teir sjúklingar, sum er mest umráðandi at upp- daga, sigur Jóan Petur David sen. Hann sigur, at teir sjúk ling ar nir, vit eiga at leggja alla orku í at finna og viðgera, eru teir 5 - 6 prosent av monnu num við gleason 8-10 pro stata- krabba. - Men sum støðan er í dag, hava vit ikki am- boð ini til at finna teir so skjótt, sum ynskiligt er. Herferðin fyri at fáa menn at kanna seg fyri krabbameini í prostata, er ein ódámlig herferð, sum byggir á lygnir og ræðsluna hjá fólki fyri at fáa eina herviliga sjúku, sigur ein rættiliga bersøgin Jóan Petur Davidsen, serlækni á økinum ÓDÁMLIGT Bjarga ikki manna- lívum Kanningarnar, sum skulu vísa um menn hava prostatakrabba ella ikki, eru fullkomiliga óálítandi Samanhangur ímillum prostata og aldur Á hesari talvuni sæst, at tað er neyvur samanhangur ímillum krabbamein í prostata og aldur. Hendan talvan er úrslit av eini kanning, at menn í USA, sum vóru deyðir í ferðsluvanlukku, vórðu kannaðir at vita um teir høvdu prostatakrabba. Úrslitið varð, at 40 prosent av teimum 40- 49 ára gomlu høvdu prostatakrabba. Veruleikin er, at ein stórur partur av mannfólki fáa prostatakrabba, sigur Jóan Petur Davidsen, serlækni í urologi. Men tað eru so ómetaliga fá mannfólk, sum nakrantíð verða sjúk av tí og sum tískil nakrantíð uppdaga tað