mánadagur 15. desember 2014síða 8

Mánadagur 15. desember 2014 · Nr. 143 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KRABBAMEIN Áki Bertholdsen - Hetta er grov villleiðing! Tað sigur Jóan Petur David sen, serlækni í urologi um nýggja faldaran, ið fýra næm ing ar, sum lesa til sjúkra røkt ar frøði, hava gjørt um krabba mein í prostata. Í faldaranum, ”Kennir tú tín prostata” verður víst til, at hava mannfólk ávís eyð- ken ni, sum verða reksað upp, eiga tey at lata seg kanna fyri krabba meini í prostata. Kanningin tey vísa til, er at taka blóðroynd at vita, hvussu høg PSA tølini eru, tí eru tey yvir eitt ávíst, kann tað vera tekin um krabba- mein. - Men høg PSA tøl kunnu eisini vera tekin um so nógv, sum einki hevur við krabba- mein at gera, sigur Jóan Pet- ur Davidsen. Hann leggur dent á, at EIN GI av teimum eyð kenn- um, sum verða reksað upp í faldara num, hava nakað sum helst við prostata at gera. - Hetta er villeiðing so tað munar. Tær kundu akkur át tað sama sagt, at øll mann- fólk yvir 50 ár og sum hava ilt í høgru stórutá, eiga at lata seg kanna fyri krabbameini í pro stata. Í faldaranum verður eisi ni dentur lagdur á, at pro stata- krabbi er arvaligur og at tey mann fólk, sum hava havt pro stat akrabba í familjuni, eiga at lata seg kann einaferð um árið, longu eftir at tey eru fylt 40 ár. - Hetta er rætt og slætt burt u r úr vón og viti, sigur, Jóan Petur Dvidsen. Hann sigur, at tað er púra vanligt, at menn hava krabba mein í prostata. - Tað er ein púra natúrlig fylg ja av at koma upp í ár- ini. Ert tú 50 ára gamal, eru sann líkindini fyri at tú hev- ur prostatakrabba, eisini 50 pro sent. Ert tú 60 ár, eru sann lík indini 60 prosent, og so leið is fylgir tað aldrinum upp eftir. - Og verður tú bara nóg gamal, er at kalla púra vist, at tú fært prostatakrabba, sigur Jóan Petur Davidsen. Áki Bertholdsen Tá ið tosað verður um fyri mun ir og vansar við Screeningum fyri krabba- mein av ymsum slagi, verð- ur screenung fyri pro stata- krabba altíð tikin fram sum ein ræðumynd av, hvørjar av leið ingar screeningar hava við sær. Tað sigur Jóan Petur David sen, serlækni í urologi á Suður oyar Sjúkrahúsi. Í heyst var hann á eini ráðstevnu í Glasgow, har screen ingar fyri krabba- mein vórðu nógv umrøddar. - Orsøkin til at screening fyri prostatakrabba ofta tik- in fram sum eitt ræðu dømi, er, at avleiðingin av screen- ingini er, at nógv fleiri verða gjørd til sjúk ling ar, og verða sett í viðgerð, enn neyðugt. - Í dag er tøknin so ómeta liga framkomin, at sama, hvør verður kann- aður , ella screenaður, verð- ur ALTÍÐ okkurt óregluligt funn ið. - Kanningar vísa, at sama hvør verður kannaður og screen að ur, verða altíð eini trý til fimm brek funnin, sum kunnu menna seg til álvarslig sjúku seinni í lívinum. - Men sannlíkindini fyri, at tað nakrantíð mennist til nakað álvarsligt, eru ógvu- liga lítil. - Men tað kann eingin læk ni sjálvandi veita trygd fyri – og tað er nettupp hend an óttan, tey, sum vilja hava screeningar, brúka til at fáa sín vilja. - Endamálið við Screen- ing eigur at vera at bjarga manna lívi. Endamálið er ikki at finna so nógvar til- burð ir av krabbameini sum gjørligt. Men úrslitið av screeningini er nettupp tað, at fleiri tilburðir av krabba- meini verða upp dag aðir, og viðgerðir, uttan at tað bjarg- ar nøkrum mannalívi. Jóan Petur Davidsen sig- ur, at ofta verður ført fram, at prostatakrabbi er ein tann mest vanligasta slagi av krabba meini í Føroyum. - Men tað er ikki rættvíst at samanbera tilburðirnar av krabbameini við øll onn- ur sløg av krabbameini, tí tá ið tilburðirnir av prosta- krab ba verða taldir saman, verða eisini teir menninir tald ir við, sum hava pro- stata krabba, men sum aldr- in verða sjúkir av tí. Jóan Petur Davidsen stað festir, at tað er ógvuliga ymiskt, hvussu krabbamein ber seg at. - Tað byrjar við einari kyn ju, men í summun før- um kann krabbameinið menn ast og spjaðast so skjótt, at tað verða ikki upp dag að fyrrenn nokk so seint. Jóan Petur Davidsen sigur, at hesir tilburðirnir av krabba meinið vera sjáldan upp dagað ir í screeningum, tí teir taka seg upp ímillum screen ingarnar. Men so eru tað onnur sløg av krabbameini, sum menn ast so seint, at fólkini verða aldrin sjúk av tí, men doygg ja tíðansheldur av øðr um sjúkum. Hinvegin eru tað eisini ein bólkur, sum hevur pro- stata krabba, har sjúku- gongd in er soleiðis háttað, at við gerð er neyðugt. - Men tað eru so ómeta- liga fáir tilburðir, tí nógv, nógv teir fles tu til burð- un um av pro stata krabba, hátta seg soleiðis, at teir aldr in elva til sjúku. Púra vanligt at hava krabbamein Tað, sum er komið fram í seinastuni, er grov villleiðing Tey kundu akkurát tað sama sagt, at øll mannfólk yvir 50 ár og sum hava ilt í høgru stórutá, eiga at lata seg kanna fyri krabbameini í prostata Hetta er villeiðing so tað munar Verður brúkt sum ræðumynd Samanhangur ímillum kreft og PSA Screeningarnar, sum verða gjørdar fyri prostatakrabba, kunnu ikki brúkast, sigur Jóan Petur Davidsen, serlækni í urologi. Tað er ásett, at er psa-talið fýra, ella hægri, eru ábendingar um krabbamein í prostata og so skulu fleiri kanningar gerast. Men talvan vísir, at eisini tey, sum hava nógv lægri psa-tøl, kunnu saktans hava krabbamein. Og álvarsligt krabbamein sæst ofta ikki á psa-tølunum