mánadagur 15. desember 2014síða 35

19 Vinnublaðið hjá Miðlahúsinum nr. 8 I 15. desember 2014 fellur, heldur undrar tað, at tað ikki er hent nógv fyrr, tá so nógv nýggj framleiðsla er komin inn á marknaðin, sigur Magni Laksáfoss. Kvala framleiðslu Hvussu leingi hetta prískríggið fer at vara, er óvist, men at prísirnir hækka aftur innan alt ov leingi, er hann vísur í. – Primera málið hjá arabisku olju­lond­ unum er, sambært altjóða greinarum, at kvala oljuframleiðsluna úr tjørusandi og úr skifer. Henda framleiðslan er so kostnaðartung, at hon krevur ein ráoljuprís á millum 80 og 100 dollarar fyri tunnuna, um hon skal klára at kappast. Nú er tunnuprísurin á veg móti 65 dollarum, so tað sigur seg sjálvt, at tað bara er ein spurningur um tíð, áðrenn framleiðslan úr tjøru­sandi og skifer fer at minka. – Higartil hava tað serliga verið lutfalsliga smá og harvið fíggjarliga veik oljufeløg, ið hava lagt seg eftir hesi framleiðslu og tað kann tí gerast sera trupult hjá teimum at yvir­ liva eitt prískríggj – Um prískríggið fær nakrar framleiðarar at gevast, vil útboðið á marknaðinum minka aftur, og tískil vil prísurin av somu orsøk hækka aftur, sigur Magni Laksáfoss. Leitifepur burtur Eitt annað mál við prískrígnum er, at arábisku londini vóru vorðin ørkymlað av sanna leitifeprinum, ið hevur valdað nú í nógv ár. Høgi oljuprísurin hevur gjørt, at áhugin at leita djúpt og har møgulig fram­leiðsla annars er kostnaðartung, hevur verið stórur. Og tess meira ágangandi tað verður leitað eftir olju kring allan heimin, tess størri eru sann­ líkindini fyri, at olja verður funnin. Avleið­ ingin av tí er økt kapping hjá seljar­unum á ráolju­marknaðinum. Eisini hetta síggja arábisku londini sum eina hóttan ímóti teirra ráð­andi marknaðarstøðu. – Leitihugurin var longu minkaður nakað seinastu tíðina undan prísfallinum, og prís­ fallið fær væntandi hugin at minka enn meira. Tað síggja vit jú eisini á føroyska land­grunn­ inum, har leitiloyvi verða latin inn, og ongin nýggj leiting er stungin út í kortið. – Minkandi leitihugur í nøkur ár kann fáa ávirkan á framleiðsluna um nøkur ár við tað, at tess minni olja verður funnin, tess minni nýggj fram­leiðsla kemur inn á marknaðin, sigur Magni Laksafoss. Dýrur marginalur Men spurningurin er, hví vit skulu vænta okkum ein ráoljuprís á fleiri hundrað dollarar fyri tunnuna um nøkur ár, tá pínugáttin fyri fram­leiðslu úr tjørusandi og skifer er 80-100 dollarar fyri tunnuna. – Tað er altíð hin seinasta tunnan, dýrasti marginalurin, sum setir prísin, tá vit hava við ein vinnubúskap sum olju at gera. Í dag eru marginalframleiðslurnar tjørusandurin og skifer­oljan, og tí liggur ein javnvágsprísur nøku­lunda har sum kostnaðurin av hesum fram­leiðslum liggur – tað er um 80-100 dollarar fyri tunnuna. Um prísurin í eitt tíðar­skeið fer niður um hetta prísstøðið, vil henda framleiðslan minka. Tískil vil samlaða útboðið á marknaðinum minka, og hetta vil trýsta prísin upp aftur, soleiðis at fram­ leiðslur­nar koma inn aftur á marknaðin. – Bæði IMF og IEA siga í teirra frá­greið­ ingum, at fyri at nøkta eftirspurningin á marknað­inum tey komandi árini, mugu støðugt nýggjar framleiðslur setast í gongd og at hetta krevur ein alsamt hægri oljuprís. Fyri nøkrum árum síðani var ein prísur á 30 dollarar nóg mikið til at fáa neyðugu framleiðsluna framda, nú má prísurin liggja mun­andi hægri enn tað, og í komandi árum má hann vera uppaftur hægri aftur, sigur Magni Laksafoss. Sperdar fíggjarlógir Men umframt eitt prískríggj eru tað sambært búskaparfrøðinginum eisini heilt onnur stór­ politisk viðurskifti, ið kunnu hugsast at tvinga prísin uppaftur nokkso skjótt. Nógv lond hava brúk fyri einum høgum olju­prísi fyri at fáa teirra búskapir at hanga saman. Bretska tíðindavikublaðið The Economist hevur gjørt eitt yvirlit yvir ymisk lond, ið vísir, at lond sum Iran, Venesuela, Nigeria, Irak, Libya, Russland og Saudi Arabia øll hava tørv á einum oljuprísi á omanfyri 90 dollarar fyri tunnuna fyri at fáa teirra fíggjar­ lógir at hanga saman. Tí er tað sambært Magna Laksáfoss onki, ið talar fyri, at núverandi støðan við fallandi prísum verður varandi. Tvørturímóti. – Nógv av hesum londunum hava olju­feløg, sum staturin eigur og stýrir. Hetta merkir, at stjórnirnar í hesum londunum hava ein áhuga at trýsta prísin upp aftur og kunnu eisini aktivt við­virka til at hetta kann henda, stað­festir hann. Hægri prísir í duopoli Fleiri orsøkir eru til, at prísirnir á brennievni í Føroyum ikki neyvt fylgja prísgongdini á evropeiska meginlandinum, men kortini er tað ein sannroynd, at ein beinleiðis duopol- effekt er hægri prísir samanborið við sølu í veruligari kapping, sigur Magni Laksáfoss, búskaparfrøðingur Ingolf S. Olsen – PRESS ambært Magna Laksáfoss, búskapar­frøðingi við ser­ ligum áhuga fyri orku­ búskapi, er tað ikki so løgið, at føroysku útsølu­prísirnir á bensini og disel ikki hátta sær sum teir donsku í mun til ráolju­prísin. Tað er serliga teir donsku prísirnar, ið føroysku brúkararnir samanbera við. – Tað eru nógvar orsøkir til, at prís­ gongdin er ymisk. Føroysku feløgini keypa fyri tað fyrsta ikki ráolju, men ymiskar olju­úrdráttir, og brennievni verður keypt við støði í langtíðar sáttmálum. Tað merkir støðugari prísir, tí prísføll og prís­hækkingar á spottmarknaðinum, har prísir­nir alla tíðina broytast, sláa ikki so skjótt ígjøgnum her heima. – Men tá tað er sagt, so haldi eg kanska, at prísføllini her heima orsakað av ógvusliga fallandi ráoljuprísinum í seinastuni eru rættiliga spøk. Tað virkar, sum at oljufeløgini eru í so seiglig at skrúva prísin niður, tá ráoljuprísurin fellur, meðan tað gongur heldur lættari hinvegin. Allar umberingarnar, sum vit eru von at hoyra frá oljufeløgunum, til dømis um lítlu søluna í okkara lítla samfelag og dýra flutningin, er tó ikki allur sannleikin, tí eitt duopol hevur júst hasa effektina, at prísir­nir eru trekir at flyta seg til gagns fyri brúkaran. Tí undrar henda gongdin meg heldur ikki, sigur Magni Laksáfoss. S – Tað kemur ikki óvart á meg, at hetta hendir, heldur undrar tað, at tað ikki er hent nógv fyrr, sigur Magni Laksáfoss, orkubúskparfrøðingur, um íkomnu støðuna, har arábisku londini trýsta ráoljuprísin niður fyri at steðga øktari kapping frá oljuframleiðslu úr tjørusandi og skifterfláum. Men hann væntar, at fløvin frá bíligari olju verður stokkutur hjá brúkarunum.