týsdagur 16. desember 2014síða 42

Mikudagur 17. desember 2014 · Nr. 144 2 Sosialurin Ingolf S. Olsen At gerast sjúkur ella verða fyri van­ lukku er ikki tespiligt fyri nakran løn­takara, tí tá er inntøkumissurin vísur. Men serliga illa fyri eru før­ oysku fiskiskimenninir, tí hvørki vanlukkutrygging ella almenna dagpeningaskipanin taka atlit til teirra serligu arbeiðsstøðu. – Dagpeningaskipanin riggar væl til fólk á landi, ella sjófólk í farma­sigling, sum eru umborð í framm­an­undan fastløgdum tíðar­ skeiðum. Men hon riggar stak illa hjá fiskimonnum og –kvinnum, tí hon tekur yvirhøvur ikki atlit til teirra óskipaðu arbeiðstíðir, og tað ger sjúkratrygdin, sum annars er serliga ætlað sjófólki, heldur ikki, sigur Jan Højgaard, formaður í Før­ oya Fiskimannafelag. Intensivt arbeiði Ein fiskimaður arbeiðir hvønn dag, tá hann er umborð, og hevur so frí millum túrar, ella tá hann tekur ein frítúr. Arbeiðstíðin – tíðin har hann forvinnur sína inntøku – er so­statt trunkað saman í intensiv og lutfalsliga stutt tíðarskeið. Men sleppur fiskimaðurin ikki av­stað vegna sjúku, so fær hann sjúkra­ dagpening, sum um hann arbeiddi á landi, og fær tískil ikki pengar fyri heiligdagar og aðrar fastar frídagar á landi. Samstundis eru somu regl­ ur galdandi fyri fiskimenn sum fyri arbeiðsfólk á landi, at sjúkra­ meldingin og rætturin til sjúkra­ dagpengar ella sjúkratrygd endar beinanvegin, tá persónurin aftur er vorðin arbeiðsførur. Tá er tó ofta enn leingi, til skipið kemur inn­aftur, so hann kann sleppa umborð aftur. Alt hetta ger, at fiskimenn missa lutfalsliga væl meira í inntøku, tá teir eru sjúkrameldaðir, enn fólk, ið arbeiða á landi. – Á henda hátt gera skipanirnar, ið annars skulu eitast at vera ein samhaldsfastar, stóran mun á fólki, alt eftir um tey arbeiða á landi ella umborð á fiskiskipi. Hetta er eitt órættvísi, sum politikararnir mugu og skulu taka hond um og broyta, sigur Jan Højgaard. Eftirregulering Fiskimannafelagsformaðurin held­ ur, at tað er neyðugt at nýta heilt aðrar hættir at gera inntøkumissin upp hjá fiskimonnum, tá teir í eina tíð verða óarbeiðsførir vegna sjúku ella skaða. – Tað ber jú ikki til at býta ar­ beiðs­árið hjá einum fiskimanni upp í átta tímar arbeiðsdagar, sum um tað var vanligt arbeiði á landi. Ein fiskimaður vinnur kanska alla sína ársløn við at vera umborð næst­an uttan íhald eina lutfalsliga stutta fiskivertíð. Tá skal hann helst tjena væl av pengum, tí hann hevur onga inntøku hina tíðina av árinum. Tað sigur seg sjálvt, at tað tí vil vera ein fíggjarlig vanlukka fyri fiskimannin, um hann verður sjúkur ella fær skaða mitt í vertíðini og so skal dúva upp á sjúkradapening ta tíðina – tí hann fær framvegis lítla ella onga inntøku, tá vertíðin er av. Hann nevnir sum dømi eina kvinnu, sum fyri nøkrum árum síðani sigldi við táverandi svart­ kjafta­verksmiðjutrolaranum Næra­ bergi, men gjørdist sjúk, júst tá svartkjaftavertíðin var í hæddini. – Hon var sjúkrameldað so stutt, at hon bara fekk 11.000 – 12.000 Fiskimenn og teirra familjur eru ofta um ein háls, tá teir fáa skaða umborð ella gerast sjúkir, og mugu sjúkrameldast, tí hvørki vanlukkutryggingin, sjúkratrygdin ella almenna dagpeningaskipanin hóska til arbeiðsplássini umborð á fiskiskipunum. Hesi viðurskifti verða eisini partur av komandi sáttmálasamráðingum, sigur formaðurin í Fiskimannafelagnum. Samtak var stovnað fyri 7 árum síðani av Føroya Arbeiðarafelag, Føroya Fiski manna­ felag og Havnar Arbeiðsmannafelag, sum hildu, at nú var stundin komin, at fáa yvir­ skipað fakfelagsligt samstarv. Seinni komu so bæði Klaksvíkar Arbeiðsmannafelag og Klaksvíkar Arbeiðskvinnufelag við í Samtak, og umboðar felagið umleið 1/3 av løntakarunum. Orsøkin hjá feløgunum til at stovna Samtak var at fáa ein sterka savnandi rødd fyri fakfeløgini. Samtak skal kunna limirnar um rættindi teirra og arbeiðsmarknaðar viðurskifti sum heild, og at økja tilvitskuna um arbeiðsmarknaðin úr sjónarhorni løntakaranna. Viðurskifti hjá limunum í Samtak skulu hava størri rúmd í almenna rúminum. Samtak skal hjálpa fakfeløgunum at betra um korini hjá limum sínum, og ber javnan tíðindi og sjónarmið frá fakfeløgunum. Samtak fer at fylgja væl við í tí sum fyriferst í almenna rúminum, og ger tilmæli til politiska landslagi um ymiskar lógir, ið eru viðkomandi fyri limirnar. Tey fimm feløgini handan Samtak vóna við tíðini at kunna savna fleiri fakfeløg í Samtak. Um Samtak Fiskimannafelagið vil hava betri sjúkra­trygd og trygging