leygardagur 26. juni 2004síða 12

Sosialurin Nr. 120 - 26. juni 2004 3 2 Sosialurin Nr. 120 - 26. juni 2004 FÓLK Á LEIÐINI Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo – Eg hugsi ikki um, at eg eri sjúk. Tað, sum mær vantar lik- amliga, havi eg í staðin fingið í sinnið. Og tá sinnið er lætt, kann vinnast á øllum, sigur 42 ára gamla, Leila Solmunde. Sum blaðung genta fekk hon staðfest liðagikt, og eftir at sonurin var føddur í 1983, tók sjúkan rættiligt dik á seg, og í dag er hon bundin at koyristóli. – Tá fólk siga við meg, at tað er gott, at eg havi okkurt at tak- ast við, má eg flenna og hugsi um, at eg havi eitt nógv ríkari og fjølbroyttari lív enn tey, sigur hon. Leila sigur, at júst tað, at hon gjørdist sjúk, hevur givið henni eitt ríkt lív og avbjóðingar, hon annars ikki hevði fingið møgu- leikan at roynt. Í samfull 16 ár hevur hon verið formaður í Giktafelag Føroya, og í tí sambandi hevur hon hitt mong menniskju, bæði her heima og uttanlands. – Í mínari verð ber alt til, og mítt motto er, at har viljin er til staðar, kann alt lata seg gera. Lívið myndað meg Tað er hugnaligt og fjálgt í heim- inum hjá Leilu á Kambsdali. Tað einasta, ið vitnar um, at her býr ein rørslutarnaður persónur, er lyftan. Leila er prátingarsom, og lívsgleðin og áræðið lýsir av henni. – Eg havi verið ígjøgnum ringar tíðir, men eg hevði ikki viljað býtt mítt lív um við nakað. Tryggi uppvøksturin og bar- lastin, foreldur míni góvu mær, er mín grundvøllur. – Tá tey søgdu mær nei, tók eg tað altíð sum eitt kærleiks- svar. Eg visti, at tey bara vildu mær tað besta, sigur hon. Heilar tíggju ferðir noyddist Leila á skurðborðið at skifta lið og mjadnar. Allar kostaðu tær henni tár og pínu. Men hon fór gjøgnum alt hetta við góðum treysti. – Tá tú hevur eina slíka sjúku, sum eg, mást tú ofta taka truplar avgerðir um sjúkuviðgerðina. Ofta eru fleiri sløg av heilivági at velja ímillum, hvørt við verri hjáárinum enn annað. Tá er tað, sum at velja millum pest og kol- era. – Alt tað, sum mær hevur verið fyri, hevur myndað meg og gjørt meg til tað menniskja, eg eri í dag. – Tað er bert ein hending, eg hevði viljað sloppið undan - tað er missinum av soninum. – Allar skurðviðgerðirnar, eg noyddist ígjøgnum, gjørdust lættari at bera, tí eg hevði sonin at stríðast fyri og visti, at tær gjørdu meg betur føra fyri at taka mær av honum. – Men tá eg misti hann, gjørd- ist alt so nyttuleyst. Eg náddi enn ikki at gerast omma, og tað var, sum endaði mín framtíð við hon- um, tí eg átti bara hann. Á bróstinum hongur ein mynd av vakra og smílandi ungling- anum. Pauli var bert 18 ára gamal, tá hann tíðliga ein leygarmorgun í juli 2001 - á veg til hús úr Vest- manna - koyrdi útav vegnum og doyði á staðnum. – Tað gjørdist so tómt og frið- arligt í húsinum, og tað ber ikki til at seta orð á sorgina og saknin, tú kennir, tá tú missir títt einasta barn. – Eg haldi, at hevði eg ikki frá barni av lært at trúgva, at tað er ein, ið eg kundi fara til við øll- um, hevði eg helst verið ein beisk kvinna í dag. Hóast sorg og sjúku er Leila ein lívsjáttandi persónur at vera saman við, og við fjálga skemt- ingarlagi sínum megnar hon at skapa ein góðan stemning. – Eg hevði ein knaga, ið eg kundi heingja sorgina uppá, um eg kann siga tað so, og eg visti mær eingi onnur ráð, enn at søkja mær hjálp frá Gudi. – Eg veit, at ein dag fái eg at vita, hví tað mátti verða so. Lívsmót hóast mótgongd – Tá fólk síggja meg ella onnur, sum feila nakað, so fokusera tey beinanvegin uppá sjúkuna og tær forðingar, hon hevur við sær. Men eg havi verið so leingi sjúk, at eg kann siga, at sjúkan og eg hava silvurbrúdleyp skjótt. – Men eg siti ikki her á Kams- dali og taki synd í mær sjálvari. Tá ein hurð fer aftur, letur ein onnur seg upp. Tað einasta, eg má hugsa um, eru mínir hjálp- arar, og tí er neyðugt hjá mær at leggja mær dagin til rættis. – Fyrrverandi danski sosial- málaráðharrin, Palle Simonsen, sigur í eini áhugaverdari grein, at brekaðan er nakað, sum samfel- agið ger teg til av tí, at ov nógvar forðingar eru. – Ti er tað so umráðandi í ein- um lívi sum mínum, har forðing- ar eru ein dagligur lutur, at søkja loysnir heldur enn at stara seg blindan í forðingum. – Eg eri fødd og uppvaksin í Trongisvági, men har kundi eg ikki verða verandi, skuldi eg liva væl við sjúku mínari. Tað er trupult at ferðast heilt úr Suð- uroy, tá tú hevur so nógv brúk fyri lækna sum eg. – Tað fall mær tí lætt at fara til Fuglafjarðar aftaná systir mínari, sum býr har. Eg fall til í Fugla- firði, og seinni bygdu vit á Kambsdali. – Her er ógvuliga gott at búgva, og eg trívist væl. Vit liggja miðskeiðis í landinum, og mær nýtist sjáldan at fara í bát longur. – Tvær ferðir um árið ferðist eg til hini norðanlondini í ar- beiðsørindum, og av og á ferðist eg suðureftir í heitu londini saman við manninum. – Maður mín og øll mín fam- ilja eru mær einastandandi stuðl- ar. Tað er sjálvsagt, at teirra hjálp er við til at gera tað møgu- ligt hjá mær at fáast við míni áhugamál. Stórar avbjóðingar At vera talsmaður teirra veiku í samfelagnum er ikki nøkur løtt uppgáva, men krevur sanniliga sína kvinnu. Í formansstarvinum í MBF verða tung tøk at lyfta, men tað fer Leila undir við góð- um treysti og greiðum málum. – Nú, tá eg eri farin inn í ar- beiðið sum formaður í MBF, er tað við tí í huga, at arbeiðið fyri tey, ið bera brek, er nakað, ið krevur hugburðsbroytingar. – Sum formaður fari eg fyrst og fremst at leggja meg eftir, at tað skal verða gott at vera lima- felag í MBF. Eg ætli at syrgja fyri, at orðaskiftið innanhýsis er gott, soleiðis at tingini eru tosaði ígjøgnum, áðrenn vit alment fara út við teimum. – Vit skulu verða væl fyrireik- að við góðum grundgevingum, og ikki trína fram sum gráti- konur. – MBF skal eisini verða eitt gott stað hjá politikarum at koma til, har teir kunnu fáa ta vitan, teir hava brúk fyri í síni støðu- takan. – Eg vildi ynskt, at aðalráðini vóru sína uppgávu vaksin, hvørt á sínum øki. Tað eru alt ov mong, ið skjóta handikappmál yvir á almannamál, men tað er sanniliga ikki bara eitt mál hjá Almannamálaráðum. Innan øll øki finnast fólk við breki, og tí eigur hvørt ráðið at taka okkum í fullum álvara. Síðani Leila gjørdist formaður í MBF, hava fólk spurt hana, hvat hon kann geva felagnum. - Eg síggi ljóst uppá lívið og alt er møguligt – Eg eri væl fyri at taka mær av hesum arbeiði, tí eg kenni til at vera frísk og seinni at gerast bundin at koyristóli. Eg havi ein heilt annan vinkul at arbeiða út- frá, tí eg havi í eina fjórðings øld kent á mínum egna kroppi, hvat tað merkir at vera rørslutarnað. – Síðani havi eg í 16 ár verið formaður í Giktafelag Føroya, so eg havi eisini sitið hinumegin borðið. – Saman við dugnaligu starvs- fólkunum í MBF-húsinum fari eg í góðum treysti undir hesa stóru avbjóðing, sigur Leila Solmunde at enda. Fakta um Leilu: Fødd í Trongisvági tann 5.februar 1962 Foreldur: Palma Solmunde, fødd Mortensen úr Trongisvági og Jørleif Solmunde úr Søldarfirði Maður: Mourits Simonsen úr Fuglafirði Formaður í Giktafelag Føroya í 16 ár Vald til formann í MBF 15.maj 2004 Tók realskúlaprógv í 1979 og handilsskúlaprógv í 1981 og 82 Eisini hevur hon tikið einstakar greinar á HH og HF MBF hevur 23 limafeløg Umframt, at arbeiða í MBF- húsinum 2 dagar um vikuna, ger Leila eina rúgvu av arbeiði heima. Eisini ferðast hon kring landið og heldur fyrilestrar um eitt nú, hvussu tú kanst læra at liva við tíni sjúku. Fødd í Trongisvági tann 5.februar 1962 Foreldur: Palma Solmunde, fødd Mortensen úr Trongisvági og Jørleif Solmunde úr Søldarfirði Maður: Mourits Simonsen úr Fuglafirði Formaður í Giktafelag Føroya í 16 ár Vald til formann í MBF 15.maj 2004 Tók realskúlaprógv í 1979 og handilsskúlaprógv í 1981 og 82 Eisini hevur hon tikið einstakar greinar á HH og HF MBF hevur 23 limafeløg Umframt, at arbeiða í MBF-húsinum 2 dagar um vikuna, ger Leila eina rúgvu av arbeiði heima. Eisini ferðast hon kring landið og heldur fyrilestrar um eitt nú, hvussu tú kanst læra at liva við tíni sjúku FAKTA - Tá tað ber til at fara upp á mánan, ber eisini til at skapa møguleikar hjá teimum, ið bera brek, sigur Leila Solmunde, sum í mai mánaða varð vald til formann í MBF. Bert 18 ára gomul fekk hon liðagikt at dragast við - og hvussu náðileys deyðans kalda hond kann vera, hevur hon eisini fingið at kenna. Men hóast mótgongd, megnar hon við sínum lætta og ljósa sinni at spreiða gleði og lívsdirvi uttanum seg Fleiri ferðir um dagin fær Leila vitjan av vinmanni sínum, 8 ára gamla, Hera, sum hevur Down Syndrom. Felagið Javni er eitt av feløgunum í MBF og kemur nú undir veingjabreiði hjá Leilu – Í mínari verð ber alt til, og mítt motto er, at har viljin er til staðar, kann alt lata seg gera, sigur nýggi formaðurin í MBF, Leila Solmunde. At vera talsmaður teirra veiku í samfelagnum er ikki nøkur løtt uppgáva, men krevur sanniliga sína kvinnu. Í formansstarvinum í MBF verða tung tøk at lyfta, men tað fer hon undir við góðum treysti og greiðum málum C M Y K 23 22