mánadagur 22. desember 2014síða 16

Sosialurin nr. 146 · 22. desember 2014 12 Í Føroyum merkir fólkaheilsa likamlig heilsa. Vit tosa um at eta sunt, um at renna og aðrar kropsliga ávirkan á okkara heilsu. Vit mugu ásanna, at sálarligar heilsan er undirmett, tá ið tosa Verður um fólkaheilsu. Fleiri aV okkara ungu mistrívast, hetta er ein stórur trupulleiki. tíðin er komin til, at sálarliga heilsan Verður sett á breddan Sálarlig heilSa er fólkaheilSa Sum partur av sjúkrarøktarfrøðiútbúgvingini á Fróðskaparsetri Føroya verður skrivað grein innan heilsufremjan og fyribyrging. Tey lesandi eru tá komin um hálva leið í útbúgvingini. Hesar greinar viðgera sjúkrarøktarfakligan spurdóm innan heilsuframa og/ella fyribyrging í samfelagsligum høpi. Komandi vikurnar prentar Vikuskifti nakrar av hesum greinum O kkara sálarliga heilsa hevur tað ikki nóg gott. Tíggjundi hvør næmingur í 8. flokki, hevur roynt at tikið lívið av sær, vísur kanning hjá Tóru Petersen, sálar frøðingi. Harumframt sigur triði hvør miðnámsskúlanæmingur seg, hava verið í sera ringum lag og depri­ meraðan tað seinasta árið. Í okkara grannalondum er vanligt at hugsa um sálarliga heilsu, sum ein part av tí yvirskipaða hugtakinum fólka­ heilsa. Men hetta ger seg tíverri ikki galdandi í Føroyum. Tað er umráðandi, at vit síggja menniskja sum eina heild, har ið tann sálarliga heilsan hevur líka stóran týdning sum tað kropsliga, sosiala og andaliga. Donsk tøl vísa, at fimti hvør fær sálarligar trupulleikar. Hesi tøl, eru eisini galdandi tá talan er um børn og ung. Fyri at gera nakað við henda trupulleikan, mugu onnur stig takast, annað enn bert hugsað fyri­ byrging og viðgerð av sjúku. Heilsu­ fremjandi tiltøk skulu setast í verk, sum røkja ta sálarligu heilsuna. Eingin heilsa uttan sálarliga heilsu Hyggja vit á heimasíða hjá Heilsu­ málaráðnum, verður skilt ímillum sálarligu heilsu og fólkaheilsu. Tí kann tykjast, at hesi hugtøk ikki hoyra saman. Tað er ørkymlandi, at vit einki finna um, hvat sálarlig heilsa er í hesum sambandinum. Leitar ein undir »sálar lig heilsa« á heimasíðuni, er sjúka í mið depl inum. Har finna vit ta nýggju Psykiatrilógina, kunning um Psykiatriski depilin og heildarætlan fyri demens. Fólka heilsuráðið, sum er eitt ráð undir Heilsu málráðnum, hevur heldur ikki raðfest sálarligu heilsuna. Tað er so nógv ung, sum ikki trívast og hava stórar trupulleikar í ger andis­ degnum. Hetta vísur, hvussu um ráð­ andi tað er, at sálarliga heilsan verður rað fest sum ein sentralur partur av fólka heilsuni – bæði av tí einstaka, sam felagnum og myndugleikunum. Fleiri av okkara grannalondum hava sett sálarligu heilsuna á breddan og lagt dent á týdningin av, hvørjir faktorar hava ávirkan á, at vit eru frísk. Nevnast kann, at í Danmark hevur Sundhedsstyrelsen gjørt eina fyri byrgjandi ætlan, ið er løgd út til kommunur nar. Ætlanin verður nevnd »Forebyggelsepakke – Mental sundhed« og er endamálið at fremja trivna og ta sálarligu heilsuna hjá borgar unum. Eisini í altjóða høpi, hevur hug takið sálarlig heilsa, fingið alsamt meiri ans. Heilsumálaráðið, saman við Fólka­ heilsuráðnum, hava sett nógv góð heilsu átøk í verk. Nevnast kunnu heilsu renning, rørsluár og MARK­ heilsu kanning, men einki heilsuátak hevur verið, har sálarliga heilsan er í mið depl inum. Sostatt er eingin ætlan um nøkur heilsufremjandi og fyri byrgj­ andi tiltøk hesum viðvíkur. Tey ungu stríðast Sum nevnt hevur tíggjundi hvør næm­ ingur í 8. flokki royndir við sjálvmorð, vísur kanning frá 2014 hjá Tóru Petersen, sálarfrøðingi. Víðari vísur hon á, at tað eru fleiri gentur enn dreingir, sum hava roynt sjálvmorð, og kunnu tað vera ymisk viðurskifti, sum gera seg gald andi tá tey taka hesa avgerð. Tað er bæði umstøður frá barnaárinum og hvussu tey trívast og hava tað í løtuni. Tað eru tunglyndiseyðkenni, ið økja um vandan hjá gentum. Hinvegin, er tað kenslan av tryggleika og at hava onkran at verða saman við, sum minkar um vandan hjá dreingjunum. Eisini hevur verið frammi, at fleiri av miðnámsskúlanæmingum hava tað trupult sálarliga. Nevnast kann, at triði hvør miðnámsskúlanæmingur sigur seg hava verið í sera ring um lag og depimeraðan tað sein asta árið. Hetta vísur kanning frá 2004, gjørd av arbeiðsbólki við um boð um frá starvs fólki í miðnáms skúl unum, ser­ náms deplinum og menta mála ráð num. Arbeiðsbólkurin er komin fram til, at næm ingarnir mugu hava møguleika fyri, at fáa hjálp frá sálarfrøðingi. Tað er ikki bert í Føroyum, at tørvur er á sálar frøðingum á miðnámsskúlunum. HeilSuframi og fyribyrging MARK-heilsukanning M motión A alkohol R rørsla K kostur Tíggjundi hvør næmingur í 8. flokki hevur royndir við sjálvmorð. Gloymmegei Mánadagur 22. desember 2014 · Nr. 146 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000