mánadagur 22. desember 2014síða 17

Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin nr. 146 · 22. desember 2014 13 Hetta síggja vit eisini í onkrum av okkara grannalondum, har tað eisini finnast nógvar ymiskar stuðulsskipanir til tey ungu. Málið er, at fyribyrgja at trupulleikarnir gerast so stórir, at tey ungu ikki megna teir sjálvi. Á hesum økinum eru vit í Føroyum afturút. Tí mugu tiltøk setast í verk, sum stuðla børnum og ungum, so tey ikki koma í hesa ólukkuligu støðu. Ungdómstíðin er merkt av spenn­ ingi, kenslum og spurningum av nógv­ um slag. Hetta er ein lærurík tíð, við nógvum sálarligum, kropsligum og sosialum broytingum. Her skulu tey ungu læra, at standa á egnum beinum og taka sjálvstøðugar avgerðir, hvat tey velja til og frá. Hetta er fyrireiking til tað vaksna lívið, har spurningar um út­ búgving, arbeiði, bústað og lívið verða settir. Eingin ivi er um, at tørvur er á at varpa ljós á sálarligu heilsuna, so at okk ara ungdómur hevur góðar for­ treytir at virka undir og fáa eina góða byrjan upp á vaksnamannalívið. Týdningarmikið er, at sálarlig heilsa er ein partur av lívinum frá barns beini av. Hon skal røkjast heima, í barna­ gørð um, skúlanum, arbeiðs plássum og í felags skapum, har vit menniskju eru. Hvat er sálarlig heilsa ? Sálarliga heilsa hevur ikki nakað rúm í samfelagsligum høpi í dag, vit hoyra mest sum hvønn dag í miðlinum, um sálarliga sjúku, mistrivna, strongd o.s.fr., hetta er sjálvsagt umráðandi. Men vit eftirlýsta og meta tað vera ein trupul leiki, at vit einki hoyra um heilsu fremjan av sálarligu heilsuni. Tað er sera umráðandi at hin einstaki er til vitaður um, at hann hevur eina sálar ligu heilsu og røkir hana. Fyri at hava eina góða sálarliga heilsu er umráðandi, at vit trívast, eru nøgd og síggja meining við lívinum. Tað hevur týdning, at vit hava samband við familju og vinir, at vit megna at geva og vísa áhuga fyri øðrum. At vera krops liga virkin og gera ting, ið okkum dámar. Geva gætur, vera forvitin og leggja merkis til tað, ið er rundan um okkum. Verða tilreiðar, at geva eina hjálp andi hond og møguleiki skal vera hjá tí einstaka fyri at mennast og læra alt lívið. Tað er í lagið at vera øðrvísi og rúm skal vera fyri ymiskleikanum. Sálarliga heilsan skal raðfesta á jøvn um føti við, t.d. mjólkaskipan í skúl unum, heilsugóðan mat, frukt­ skipan á arbeiðsplássum o.s.fr. soleiðis at tað verður ein intigreraður partur av fólka heilsuni. 5 um dagin fyri góða sálarliga heilsu Í Stóra Bretlandi hava myndug­ leikarnir gjørt eina ætlan fyri at betra um ta sálarligu heilsuna. Ætlan ini verður nevnd »5 um dagin fyri góða sálarliga heilsu «. Rådet for helse í Noregi, hevur fingið íblástur úr Stóra Bretlandi og hevur gjørt eina hug skots­ skrá, hvussu hin einstaki kann røkja um sína sálarligu heilsu, út frá hesum fimm hugtøkum. Hetta meta vit avgjørt, at vit í Føroyum kunnu fáa íblástur av. Líka sum vit kenna »6 frukt og grønt um dagin«, hevur tað týdning, at tann einstaki tekur hesi 5 hugtøk til sín, fyri at røkja um sína sálarliga heilsu. Tey eru: Knýta bond, Vera virkin, Geva gætur, Halda á við at læra og Gev. Tað er ein jalig avleiðing av at røkja ta sálarligu heilsuna. Hetta styrkir okkara førleikar í at velja til og frá, at megna truplar støður og at síggja tað góða og møguleikarnar í lívinum. Skal sálarlig heilsa verða ein partur av fólkaheilsuni í Føroyum er neyðugt, at myndugleikarnir ganga á odda, so­ leiðis at hetta verður hugsað sum ein natúr ligur partur av gerandisdegnum hjá tí einstaka. Skriva greinina hava: Frá vinstru: Sunnrið egilstoft Nielsen, Dagmar í heiðunum og kerstin laksáfoss Sambært Heimsheilsustovnurin hjá ST (WHO) er sálarheilsa: at hin einstaki trívist og fær brúkt síni evni til at handfara avbjóðingar og strongd í gerandisdegnum og somuleiðis at verða eina partur av einum felagsskapi við onnur menniskju. 1 Knýta bond Tað hevur týdning, at vit hava samband við onnur menniskju, familju, vinir, grannar og arbeiðsfelagar... 2 Vera virkin Ver kropsliga virkin og ger tað tær dámar. Gang ein túr, far í hagan ella íðka... 3 Geva gætur Legg til merkis tað, ið er rundan um teg. Ver forvitin og ver til staðar... 4 Halt á við at læra Royn okkurt nýtt og set tær mál, ið tú ynskir at náa. Ver opin fyri avbjóðingum... 5 Gev Ver til reiðar at geva eina hjálpandi hond. Bæði til tey nærmastu og tey tú ikki kennir. Ver takksamur. Gev eina heita hond. Gev eitt smíl! keldur: www.hmr.fo / www.sundhedsstyrelsen.dK Kanning: risK factors for suicide attempts in the total population of faroese eighth graders Álit - viðvíKjandi sÁlarfrøðiligari hjÁlp til miðnÁms sKúlanæmingar 17 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 22. desember 2014 · Nr. 146