mánadagur 22. desember 2014síða 39

Jólini 2014 11 blaðið og tey flestu fóru við honum. Men nøkur blivu kortini verandi eftir í Thule­økinum. Millum hesi vóru Ittussaarsuaq, sum var olduromma Gaz Zaa Lung. Hon livdi síni seinastu ár í Thule  hjá ommudóttrini og manni hennara, sum skrivaði niður hennara søgu. Tískil er hon eisini ein kelda til hesa frásøgn. Hon doyði í 1939. Langomma Gaz Zaa Lung og mað­ ur hennara vóru vinir við Knud Ras­ mussen, (1879-1933), ein av kendastu granskarum í Grønlandi. Hann gjørdi nógvar kanningarferðir norðuri í Grøn­ landi, og kom tí nógv til Thule. Hann hevur skrivað fleiri bøkur um sínar kanningarferðir. Hann setti eisini á stovn eina handilsstøð. Norðast í Grøn­ landi er eitt stórt øki uppkallað eftir honum, Knud Rasmussens land. Til Thule komu eisini nógvar aðrir polar­ granskarar sum Peter Freuchen. Okkurt samband er eisini her við Føroyar. Knud Rasmussen var í Føroyum í 1900  við ferðamannaskipinum Botnia, sum legði at í Føroyum á eini studenta­ ferð til Íslands. Henda vitjan  fekk drúgva umrøðu í dagbókini hjá Petur Al­berg. Eina abbasonur Knud, Lars Ras­mussen, var forrestin eitt skifti stjóri á Hotel Vágar.  Vit vóru annars eisini til skips við línu­ skipinum Grími Kamban í 1964. Trý grønlendsk mál Mamma Aliku skrivar seg sum sagt Gaz Zaa Lung. Men hetta navn kann stavast ymiskt alt eftir á hvørjum grønlendskum máli, tað verður skrivað. Tað finnast nevniliga trý mál í Grønlandi. Tey eru Thule eskimoiskt, vesturgrønlendskt og  eysturgrønlendskt. Tað er sami munur millum tey, sum millum tey norrønu málini. Frágreiðingin er tann, at hesi fólka hava livað so langt frá hvørjum øðrum, at málini hava útviklað seg ymiskt. Tí er ikki heilt lætt at skilja hvønn annan. Gaz Zaa Lung er fødd í 1953 í tí, sum í dag kallast Thule, sum eisini hevur eina ógvusliga søgu. USA fekk undir krígnum loyvi til at hava herstøðir í Grønlandi, og ein av teimum var í Thule, har fólk búðu frammanundan. Men í 1954 verður funnið fram til, at herstøðirnar fóru at krevja so nógv pláss, at tað var ikki pláss fyri upp­runa­ ligu íbúgvunum. Teir fingu tískil boð um at flyta. Tey fingu fýra dagar at rigga teirra hús av, um ikki blivu húsini tikin niður, og tey komu at standa á berum. Tað var so bygd ein nýggj bygd til teirra í Qaanaaq um 100 km norð­ ari. Hetta hevur verið eitt ógvuliga nógv umrøtt mál síðani. Thulebúgvar hava verið í sak móti danska statinum og hava eisini fingið nakað av endurgjaldi. Gaz Zaa Lung heldur endurgjaldið vera nøkur “håndører”, men hetta er tó ein viðurkenning av, at órættur var framdur móti íbúgvunum. Tá var Gaz Zaa Lung so lítil, at hon minnist einki til tað. Tað vóru eisini føroyingar, sum vóru við til at sigla hesi menniskju til teirra framtíðar heim.   Búsettust í ísoyðini  Foreldrini hjá Gaz Zaa Lung búsettust kortini ikki í fyrsta umfari í sjálvum Qaanaaq. Tey valdu at flyta longur inn í fjørðin til eina bygd sum kallaðist Kangertluarrung. Hon er so ókend, at hon finst ikki á nøkrum korti í dag. Her búðu 3-4 húski frammanundan. For­eldrini hjá mammuni fluttu eisini hagar, so tey blivu 5-6 húski til­ samans. Tey nýggju húsini vóru gjørd úr timbri, men eini eldri hús høvdu flag upp við veggirnar. Hetta er gamal bygn­ings­háttur, sum vardi betri móti kuld­an­um. Hetta var ógvuliga fjarskotið. Tað tók einar 4 tímar við hundasletu til Qaanaaq. Tað, tey livdu av, var kópa­ veiða og á sumri veiddu tey náhval. Tað kundi henda seg, at tey rendu seg í eina ísbjørn, men tær vóru meira vanligar longur norðuri. Her vóru sjálvsagt ikki nógvir hentleikar. Her var ein lítil handil við tí mest neyðturviliga, hann kundi so eisini taka móti skinnum og slíkum úrdráttum. Seinni kundi nokk so nógv fáast burtur  úr hávalivur, sum góður prísur fekst fyri. Her var ikki nógv at fiska. Men kvinnur og børn plagdu at fiska krutt ella ulkur, sum tað eisini verður kallað. Í Føroyum hava krutt ikki verið roknað sum fólkamatur, men tey ótu tað. Eisini bar til at veiða krækling. Kirkja og skúli vóru sjálvsagt ikki. Lestur var lisin við hús og tey smáu børnini vórðu undirvíst heima. Seinni vórðu tey send til Qaanaaq, og tá búðu tey á skúlaheimi. Her kundi vera øgiliga kalt, heilt Framhald á næstu síðu Hetta er olduromman, sum var við á ferðini sum smágenta Alika saman við mammuni, Gaz Zaa Lung, og soninum Páll Sverra Gaz Zaa Lung roynir við seg trummu uppi í Hoyvík Veiðumenn í Qaanaaq saman við Ole, pápa Alika Mamman ber Alika í eini “amaut”, anorak at bera børn í