hósdagur 8. januar 2015síða 16

Fríggjadagur 9. januar 2015 sosialurin 3 Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 16 Sorgblíð ársbyrjan klumman Fimm atkvøður frá eini vanlukku J ólini og nýggjárið eru farin afturum. Tey kundu ikki fallið betur í vikuni enn tað sama. Nærum tvær vikur feriu á miðjum vetri. Væl hvíld og eftir nógvan jólahugna skuldi tað verið gott at koma í gongd aftur, og tað er tað eisini. Tó tykist tað mær eitt sindur sorgblítt at byrja eitt nýtt ár. Harafturat er januar eisini ein keðiligur mánaður, haldi eg. Kjak og viðmerkingar í miðlunum gera ikki byrj­ anina lættari! Tað kann tykjast sum halgilótir frá mínari síðu, men Harra mín Gud. Flóttafólk og eldri og gomul: Um vit skulu taka ímóti flóttafólki og um eldri fólk kunnu takast í álvara! Flóttafólkamálið er avgjørt viðkomandi, men í heila tikið at kjakast um tað seinna! Og alt drigið niður á eitt lágt støði. Men álíkavæl, eitt nýtt ár kann verða ein nýggj byrjan við nýggjum málum. Ikki minst tá tað eisini er valár. Einum seksti flóttafamiljum skuldu vit kunn­að tikið ímóti, varð sagt. Er tað sagt við tí besta í hyggju, tá tú hevur havt eina uppskrift uppá, hvussu tað skal gerast bara liggjandi í skuffuni í eini fýra ár? Eg ivist. Sum við nýggjárslyftum og málum, so eru tey ring at halda. Í Visjón 2015 var eitt av málunum fleiri lesandi. Málið er ikki rokkið, tó at tað gongur rætta vegin, staðfesti pápin at visjónini í Degi og viku. Nakrar dagar frammanundan vóru politisku ungmanna­ feløgini samd um, at ov nógv ung fara í miðnáms­ skúlarnar! Ljóðaði sum dapurt ekkó frá farnari øld. Ja, andsagnirnar eru nógvar. Skúlin er eisini eitt gott dømi. Næmingarnir fáa meira burturúr, verða skúlarnir samanlagdir í stórar eindir, verður ført fram. Tó velja nógv, sum hava bestu ráðini og sambondini, at koyra síni børn í smáar privatskúlar. Hetta sæst í til dømis Danmark. So helst fáa lands- og kommunukassar eisini nakað burtur úr skúla­ samanleggingum. Soleiðis kanst tú blíva við: Eldrabylgjuni ella eldrabyrðuni – tað velst um hugburð – henni skulu vit gera okkum klár til at taka ímóti. Gott hugskot. Men tær nýtist ikki at vera matematiskt gávað fyri at síggja, hvussu myndin sær út um til dømis 50 ár, tá pensionistarnir fáa síni uppspardu 15 prosent útgoldin. Hon man fara at hanga heldur skeivt. Neyvan verður mynd­in heldur vøkur hjá øll­um, tá tær lægstu inn­tøk­ur­nar skulu av við 15 prosent. Men tað er als ongin orsøk til at falla í fátt. Líka so óheppið sum tað ofta er, at vit í Føroyum ikki fáast við langsiktaðan politikk, líka so heppið kann tað vera viðhvørt. Vit byrja bara aftur av nýggjum! Helgi Abrahamsen løgtingsmaður Tann 7. mai 2014 var at­ kvøðu­greiðsla í løg­ting­in­um um at yvir­ taka út­lend­ inga­mál og marknaeftirlit. 10 løg­tingslimir úr Tjóðveldi, Javn­aðarflokkinum og Fram­ sókn atkvøddu fyri upp­ skotinum, meðan 19 at­kvøddu ímóti. Høvdu bara fimm av teimum, sum henda dagin trýstu á nei knøttin, ístaðin at­kvøtt ja, so høvdu Smyril Line og Atlantsflog havt ein ovurstóran trupulleika frá 1. januar 2015. Schengen økið Tá vit flyta okkum millum lond verður stórur munur gjørdur á, um vit halda okk­um innanfyri ella fara út um sokallaða Schengen-økið. Schengen-økið umfatar flestu londini í ES og eisini nøkur lond, sum ikki eru partur av ES. Innan fyri hetta økið kunnu vit ferðast frítt, tað vil siga, at okkum nýtist ikki at hava pass, men fara vit útum økið, skulu vit kannast gjølla bæði við fráferð og komu. Føroyar eru partur av Schengen-samstarvinum, men yvirtaka vit útlendingamál og marknaeftirlit, uttan at hava fingið eina sjálvstøðuga avtalu við Schengen, so eru vit ikki partur av hesum sam­ starvinum longur. Tað merkir, at vit kunnu tá ikki ferðast frítt til okkara granna­lond uttan pass. Høvdu bara fimm tinglimir atkvøtt øðrvísi í mai, so vóru vit í tí støðuni nú. Vanlukka fyri Atlants­ flog og Smyril Line Fyri Atlantsflog og Smyril Line hevði hetta verið ein vanlukka. Smyril Line roknar við at skula brúka millum 4 og 6 tímar longri í hvørjari havn, og av somu orsøk hevði verið neyðugt at sett ferðina á skipinum upp, og tað hevði økt munandi um oljuútreiðslurnar. Rokningin fyri tað hevði endað hjá ferða­fólkunum. Verandi summar­ferða­ætlan hevði als ikki kunna verið hildin, um hetta vóru treytirnar. Í Kastrup rokna tey við, at eitt flogfar sum kemur úr einum landi, sum ikki er í Schengen-samstarvinum tek­ ur ein hálvan tíma longri at av­ greiða. Eisini tað kostar pengar, sum ferðafólkini í seinasta enda mugu gjalda. Felags fyri bæði Smyril Line og Atlantsflog er eisini, at fysisku karmarnir til at av­ greiða eitt tílíkt eftirlitið eru ikki til staðar. Neyðugt hevði tí verið at gjørt sera stórar út­byggingar bæði í Havn og í Vág­um, umframt í havnunum uttan­lands, sum Norrøna siglir til. Pass-eftirlit er annað enn samleikaprógv Eg havi hoyrt onkran politikara sagt í ramasta álvara, at pass- eftirlit er longu á flogvøllinum í Vágum, tí hvørja ferð vit fara uttanlands, so skulu vit vísa passið fram, men hetta er ein stór misskiljing. Skipanin sum er nú hevur einki við pass- eftir­lit at gera. Talan er har­ aftur­ímóti um eitt ynski hjá flogfelagnum um at ferðafólk vísa samleikaprógv fyri at tryggja, at tann sum kekkar inn, er sami persónur sum eig­ ur ferðaseðilin. Veruligt pass- eftirlit er munandi meira um­ fatandi enn so, og eingin má halda, at tað eru starvsfólk hjá Atlantsflogi og Smyril Line sum umsita marknaeftirlitið í Føroyum. Málið liggur aftur í løgtinginum Málið um at yvirtaka út­lend­ ingamál og marknaeftirlit er eitt afturvendandi mál, sum javnan verður viðgjørt í løg­ tinginum. Tann 22. februar 2012 atkvøddi løgtingið um at yvir­taka hesi málsøkini, og tá atkvøddi onkur í samgonguni fyri uppskotinum. Tann 26. september 2011 restaði bara ein atkvøða í, at uppskotið varð samtykt. Nú liggur sama uppskot aftur í løgtinginum og bíðar eftir enn eini atkvøðugreiðslu. Fleiri av teimum, sum fyri góðum hálvum ári síðani at­ kvøddu ímóti uppskotinum, søgdu undir fyrstu viðgerð, at tey gingu inn fyri at yvirtaka málsøkið. Verður uppskotið samtykt, uttan at avtala er fingin í lag við Schengen, so kunnu vit gloyma alt reyp um tjóðarflogfelag, flaggskip og bíligar ferðaseðlar, tí tá hevur tann misskilta nationalisman enn einaferð megnað at skapt okkum ein stóran og óneyðugan trupulleika. Eli Brimsvík Í løg­mans­røð­ uni á nýggj­ár­ inum nevndi Kaj Leo Holm Johannesen í einum broti, at Før­oyar áttu - í størri mun - at tikið sær av flóttarfólki. Tað er møguligt, at vit eiga at umhugsa hetta uppskotið. Vit vita, at flestu føroyingar eru sinnaðir at hjálpa fólki í neyð, eisini teimum, sum eru í neyð úti í heimi. Vit eiga tó at verða sera varin við, hvussu vit gjøg­num­ føra hetta. Eru tað menniskju, sum veruliga eru í neyð, eiga vit sjálvandi at hjálpa, men tað má á ongan hátt verða so, at slúsurnar verða opnaðar uppá víðan vegg. Eisini má tað verða eitt ófrávíkiligt krav, at landsins lógir - á allan hátt - skula haldast, og hvat ein møgulig avleiðing verður, um lógin ikki verður hildin. Men helst standa nógv spyrj­andi, tí vit vita, at før­ oyska samfelagið ikki altíð er sinnað at hjálpa okkara egnu borgarum, tá neyð leikar á. Upp undir jól uppliva vit - á hvørj­ um ári – hvussu stór neyðin er hjá pørtum av okkara egna fólki. Her er tal­an um fólk, sum almennu Før­oy­ar ikki vilja hjálpa, og tí mugu privatfólk taka sær av hesum trupulleika. Tað átti at verið óneyðugt at mint løgmann á hesi viður­ skifti. Løgmaður er ikki verri staddur enn so, at hann veit, at tað er langt ímillum nøkur kensluborin orð í eini røðu á nýggjárinum og ítøkiliga veru­ leikan. Eg loyvi mær her at greiða frá einum ítøkilgum dømi, sum eg havi verið vitni til. Talan er um eina útlendska familju, trý fólk, sum í jóla­mán­ aðinum setti seg í samband við meg, tí tey vóru í neyð. Talan var um flóttafólk, sum vóru noydd at flyta av land­inum, tí tey ikki fingu til lívsins uppihald her. Henda familja flutti til eitt annað norð­urland og hevði ongar trupul­leikar at fáa hjálp har. Hetta var ein familja, sum hevur búð og arbeitt í Før­oy­ um í 12 ár, og høvdu klár­að seg væl í her. Men ein ar­beiðs­ skaði, sum maðurin fekk á ein­um føroyskum virki, við­ førdi, at hann ikki gjørd­ist fult arbeiðsførur aftur. Maðurin fekk tilkent líka yvir 3.000 kr. um mánaðin í fyritíðarpensjón. Upp á fyrispurning, hví hann fekk so lítið, var svarið, at hann ikki hevði rætt til fulla fyri­tíðarpensjón, tí hann ikki hevði arbeitt her i 40 ár. Henda familjan kom um­ vegis Danmark til Føroya fyri at fáa eina framtíð saman her. Tá vit sum samfelag bjóða hes­um fólkum at koma inn í okk­ara land, noyðast vit eisini at góðtaka, at hesi fólk skula hava til lívsins uppihald, eisini tá sjúka og aðrir trupulleikar raka. Vit eiga at gera okkum greitt sum samfelag, at tað kost­ar, at taka ímóti flóttafólki. Vit vita um útlendingar, sum hava starvast í fleiri ára­ tíggju í Føroyum, og goldið øll gjøld til samfelagið, men sum enn ikki hava fingið pen­ sjónsviðurskiftini upp á pláss. Trupulleikin liggur ikki hjá teim­um, men hjá okkara egnu myndugleikum. So her átti at verið lætt hjá løgmanni at farið til verka. Hetta átti at verið ein einføld søk. Eg ynski øllum føroyingum eitt gott og eydnuberandi nýggj­ár. Mínir tankar leita eis­ ini til tey, sum eru komin til Før­oya, tí tey máttu fara frá hús og heimi í egnum landi. Nýggjársrøða løgmans Ver við í kjakinum! Send teldupost til post@sosialurin.fo Meiningar og kjak Simona Weihe