mánadagur 12. januar 2015síða 9

9 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 12. januar 2015 · Nr. 4 »Eitt øgiligt álop á talufrælsi Satira og satiriskar tekningar hava ein serstakan og virðis­ miklan leiklut í opnum demo­kratium. Einki kann minka um autoritetin hjá valds­havarum sum ein góð satira, og fá kunnu fullføra tað so væl sum ein teknari. Øll fordøma álopið á Charlie Hebdo. Tað er tann ein­faldi parturin av hesum stríð­num. Tað er tó truplari at standa fast við talufrælsi, og at krevja, at tað enn er gald­andi. Tað er lætt at siga, at talufrælsi ikki hevur fing­ ið eitt skot fyri bógvin. Men fyri tann einstaka teknaran og tann einstaka satirikaran er tað lættari at velja onnur evni enn tey, sum eru mest provokerandi. Nógvir tekn­ arar vilja longu nú vátta, at teir hugsa slíkar tankar. Vit tapa sum samfelag, um hesin tendensurin gerst størri í vavi. Tá vinna terro­ rist­arnir fram við sínum óenda­liga myrki. Tey vinna eitt slag í dystinum um talu­ frælsi. Men tey raka eisini muslimar í einum Evropa, sum stríðist við eini alsamt vaks­andi polarisering mill­ um etniskar bólkar. Charlie Hebdo gav pro­ fetinum hesa útsøgn, tá ið blaðið prentaði eina tekning av Muhammed: »Tað er hart at vera elskaður av slíkum idiotum«. « Talufrælsi Fólk, politikarar, miðlar og satiru­ teknarar sláa í hesum døgum mann­garð um skrivi og talufrælsi, sum vit í vesturheiminum virðis­ meta so ómetaliga høgt Standa saman um talufrælsið Barbara Holm Í kjalavørrinum av yvir­gang­ inum móti Charlie Hebdo eru nógvir spurningar reistir, og ein teirra snýr seg júst um framsagnarfrælsi. Vit í Sosialinum sláa eisini fast, at eitt tað týdningarmesta virðisgrundarlag er frælsi at siga, skriva og halda tað tú vil. Vit lýsa tí her tað kjakið, sum hevur tikið seg upp um talu og skrivifrælsi út frá ein­ um norðurlendskum og før­ oyskum sjónarhorni. Tað eru tó altíð fleiri síður av einari sak, og so­ leið­is er eisini í hesum mál­ið. Fremmanda­óttin, sum hev­ ur stungið seg upp í mong­ um framkomnum samfeløg­ unum kring okkum, og helst í Føroyum við, er ein týdn­ ingar­mikil partur av hesum kjakið. Í komandi útgávu fer Sosialurin at viðgera hendan trupla spurning. Redaktørurin á svenska Aftonbladet skrivar í oddagrein eisini um yvirgangin í Paris ímóti Charlie Hebdo. Her er ein partur umsettur og endurgivin. » – Vit flenna fram­haldandi Endamálið hjá yvirgangs­ monnunum er at loypa ótta á okkum, tí okkara ótti er teirra sterkasta vápn. Ekstremistar av øllum slag hata frælsar miðlar, tí tey hata frælsi. Tí vit standa fyri, tá ið tey loypa á. Tað er tí ikki tilvildarligt, at júst ein satiriskur miðil verður álopin av vreiðini hjá terroristunum. Fanatisk fólk eru mest av øllum bangin fyri, at fólk flenna at teim­um. Tí tú flennir eftir, ert tú sjáldan bangin fyri. Tað finnast summi, sum nú argumentera fyri, at vit skulu steðga við at við­gera og prenta átrúnalig symbol, steðga við at seta spurnar­ tekin við trúgv, og virða, at talufrælsið ikki er ein nóg góð grundgeving, um fólk kenna seg stoytt. Men tað vildi verið at uppgivið júst tey rættindi, sum milliónir kring heimin berjast fyri hvønn dag. Vit bíða framvegis eftir tí degi, tá ið fordømingin og ekstremismam heldur upp­ at. Inntil tá mugu vit gera okkara besta til at skumpa undir tey.« Svenska Aftonbladet: Danska Politiken: Norska Aftenposten: »Vit eru Charlie Álopið móti Charlie Hebdo er eitt álop ímóti okkara frælsi og teimum prinsippum, sum okkara samfelag byggir á. Tí rakar tað fleiri enn offr­ini fyri kúlunum hjá mordar­ unum. Morðini hava aftur reist spurningin um talufrælsi í opnum, demokratiskum lond­um sum Frankaríki og Dan­mark. Her vil yvir­ gang­urin geva enn størri politiskan stuðul til talu­ frælsi. Talufrælsi er trygt, og vit standa trygt á tí. Yvirgangurin móti redak­ tiónini á Charlie Hebdo fer at seta spor. Tað fer at vera í bakhøvdinum á journa­ listum, tekn­arum, satirik­ arum og provokatørum. Eing­in fer at vera órørdur, og nógv fara at vera óttafull. Tann størsta virðingin, sum vit í dag kunnu sýna Charlie Hebdo er, at vit ikki gerast óttafull. Vit hava lært at liva við hóttanum um yvirgang, men vit mugu ongantíð venja okk­um við tær. Øll mugu trygt sleppa at úttala seg inn­an lógarinnar karmar. Samstundis mugu vit ikki gloyma, at okkara sterkasta vápn ímóti teimum, sum hótta okkara frælsi, er at standa enn sterkari saman um samfelagið, har vit frí og fræls kunnu flyta okkum, og har vit ikki nýtast vera bangin. Tann størsta virðingin, sum vit í dag kunnu sýna Charlie Hebdo er, at vit ikki gerast óttafull. At vit siga tað sama í dag, sum vit vildu sagt í gjár. At vit halda fast um, at vit, sum ynskja eitt frítt og opið samfelag, altíð fara at vera sterkari enn tey, sum vilja hava okkum kvirr.« Oddagreinin í Politiken skrivar við yvirskriftini »Vit eru Charlie«, at nú mugu miðlarnir standa saman um talufrælsið. Brot úr oddagreinini er her umsett og endurgivið. Danski teknari Kurt Westergaard, sum teknaði tær kontroversiellu Muhamm­ed tekningar­nar fyri Jyllands-Posten, hevur nú tikið av­gerð um at endur­út­geva Muhammed tekningar­nar. Í kjalarvørrinum av yvir­gangsatsóknini móti Charlie Hebdo í Paris í farnu viku, hevur danski teknarin valt at sýna sín stuðul við at endurútgeva tekn­ingarnar. Muhamm­ ed tekningarnar elvdu til ógvusligar hend­ing­ar í Danmark eftir tær vóru prentaðar í 2009. Eitt nú er Kurt Wester­gaard bliv­in álopin í sín­um heim­ið eftir at tekn­ingar­nar komu út. Muhammed við bumbu í turbanini verð­ur at síggja í fasta galla­rí­num hjá Kurt Wester­gaard, Galleri Draupner í Skanderborg. Eigarin av gallarínum, Erik Guldager, sigur við danskar miðlar, at gallarí­ ið við hesum ynskir at vísa, at tey stuðla upp­und­ ir rættin hjá satirik­ar­um til at úttrykka seg. Pengarnir frá søl­uni av Muhammed tekn­ing­unum fara óskerdir til redak­ tiónina hjá Charlie Hebdo. Kelda: dr.dk Kurt endurútgevur Mohammed tekningarnar Oddagrein í norska Aftenposten viðgerð eisini spurningin um talu og skrivifrælsi eftir álopið á Charlie Hebdo.