hósdagur 15. januar 2015síða 13

Fríggjadagur 16. januar 2015 sosialurin 6 13 Miðfyristingin forðar kommununum á eldraøkinum Jóhan Christiansen, borgarstjóri í Eysturkommunu, finst hvassliga at miðfyrisitingini fyri at halda fast um eldraøkið Árni Gregersen K ommunurnar yvir­tóku eldra­økið í Før­oy­um 1.januar, men lands­mynd­ ug­leikarnir halda fram­ veg­is fast í økinum og vilja ikki av álv­ara sleppa tí. Tað framgongur klárt av teimum viðmerkingum, sum borgarstjórin í Eyst­ur­komm­unu, Jóhan Christi­an­ sen, hev­ur sett fram alment. – Tað stendur greitt, at mið­fyri­sit­ ing­in ikki vil sleppa øk­in­um og heldur fast um at av­gera, hvussu vit skulu taka okk­um av teimum eldru, sigur Jó­han Christiansen. Hann vísir á, at komm­un­ur­nar noyðast at koma uppí fýra ymiskar KT-skipanir, nú tær hava yvirtikið eldra­økið, og tað all­ar­ring­asta er, at komm­un­ur­nar noyð­ast at senda skjøl­ini í sambandi við eldra­øk­ið til Havn­ar. – Í Eysturkommunu og Fugla­ fjarð­ar kommunu har til­samans 70 borgarar fáa hjálp – annaðhvørt tí tey eru á bústovnum ella fáa heima­ hjálp – hava vit ikki brúk fyri stór­um og dýrum skipanum. Hetta eru færri brúkarar enn vit hava í barna­gørð­un­ um, sig­ur borgarstjórin. Stórt stig At leggja eldraøkið út til komm­un­ ur­nar er eitt stórt stig at taka, og tað hev­ur eisini tik­ið drúgva tíð. Upprunaliga var ætlanin fyrst at leggja kommunurnar sam­an í størri eind­ir, men tá ið tað miseydnaðist, var gjørd ein onnur skipan, har eldraøkið varð býtt í samstarvsøkir. Kommunurnar hava fingið um 400 millj­ónir krónur fyri at taka sær av teim­um eldru. Peng­arnir eru knýttir at for­skatt­ingini av pensjónum og øðr­um, so kommunurnar fara eisini at fáa meira pening kom­andi árini. Hetta tí nú er øll­um álagt at gjalda inn til pen­sjón, og hetta tal verður tí vaks­andi komandi 13 árini til øll gjalda 15 prosent í pensjón. Sum skilst eru nakrir spurn­ing­ar eftir at loysa, so sam­starvið um eldra­ øk­ið ann­ars fer at virka. Serlgia eru tað tey ymisku marka­ mót­ini, sum enn ikki eru fingin enda­ liga uppá pláss. – Vit arbeiða framhaldandi við hes­um spurningunum og sum tað sær út so fer tað eisini at bera til at finna eina loysn á tí, sigur stjórin í Komm­unu­fe­lagnum, Eyðun Christian­sen. Sparingarnar 400 miljónir krónur letur land­ið til komm­un­urnar fyri at røkja eldraøkið, men onki er sum bendir á, at nakrar spar­ing­ar verða gjørd­ar í mið­fyri­sit­ ing­ini, nú komm­un­ur­nar sjálvar taka sær av eldra­øk­in­um. Sum skilst verða framvegis áleið tríggj­ar miljónur krónur goymd­ar eftir hjá landinum, men ein part­ur av teim­um verð­ur brúkt­ur til at koma burt­ur­úr leigumálum o.a. Borgarstjórin í Eyst­ur­komm­unu dyl­ir ikki fyri, at hann metir tað sum mið­fyri­sit­ingin ger er ein toppstýring, so tað munar: – Her er talan um totala topp­ stýr­ing, har hvør min­utt­ur verður skrá­settur og plan­lagd­ur út í æsir. Er tað veruliga neyð­ugt? Er tað við at tryggja eina góða tænastu? Tað haldi eg ikki. Soleiðis planleggur man eina buss­leið, men ikki eina tænastu til fólk, sigur Jó­han Christiansen. Skil á Borgarstjórin í Eysturoynni er rættu­ liga hvassorðaður í sín­um við­merk­ ing­um og leggur eftir miðfyrisitingini fyri ikki at vilja sleppa endanum og lata kommunurnar taka sær av tí, sum semja er gjørd um. – Alt samskiftið vit hava havt við lands­myndugleikanar ber brá av, at tey halda, at skal nak­að skil vera á umsitingini av eldraøkinum, so kunna komm­unurnar ikki umsita tað. Tað er avgerðandi fyri tæn­astuna, at hvør smálutur verð­ur sentraltstýrdur á ein tí­lík­an hátt, at sjálvt tey mest komm­ un­istisku londini í heim­in­um blikna í mun til Før­oy­ar. Um ikki, so koll­siglur alt eldra­øk­ið, sigur hann. Sosialurin hevur roynt at fing­ ið við­merkingar frá Ann­iku Olsen, landsstýriskvinnu við al­ mannamálum og lands­stýris­mann­ inum við fíggj­armálum, Jørgen Niclassen, uttan at tað eydnaðist undan evstamarki. Nýggj kommunal eind tekur sær av eldraøkinum Tá ið uppskotið um at leggja eldra­ økið til komm­un­urnar var viðgjørt í trivn­að­ar­nevnd­ini hjá Løgtinginum, var ein for­treyt, at vald og gjald áttu at fylgjast at. Meirlutin í trivn­að­ar­nevnd­ini skrivaði: – Í allari tilgongdini at leggja eldra­økið út á komm­un­ur­nar at um­sita hev­ur ein grund­gev­ing verið, atkomm­un­ur­nar eru væl førar fyri at umsita økið minst lika væl sum landið. Meirilutin held­ur tí, atlógin eigur at vera so lítið avmarkandi fyri kommunurnar sum møgu­ligt. Viðmerkingin hjá Jóhan Christi­ ansen, borgarstjóra í Eyst­ur­komm­ unu, vísir á, at nú eldra­øk­ið er lagt út til komm­un­urnar, hendir júst tað mótsatta av tí, sum meir­lut­in í trivn­ að­ar­nevndini ynskti. Nú er tað sum lands­mynd­ug­leik­ ar­nir framvegis halda fast um eldra­ økið og áseta kommununum treytir. Tá ið uppskotið var í nevnd­ini mælti minnilutin – um­boð fyri and­ støðuna á tingi – til at fella upp­skot­ ið, tí tá vóru framvegis fleiri ógreið við­ur­skiftir. Málið var kortini samtykt. Nýggjar eindir Flytingin av eldraøkinum til komm­ un­ur­nar hevur eisini broytt komm­ un­ala landslagið í Før­oy­um. Upprunaliga var ætlanin fyrst at leggja kommunurnar sam­an í størri eindir áðrenn komm­un­ur­nar yv­ir­ tóku eldra­øki, men eftir at ein fólka­ at­kvøða hevði verið um spurn­ing­in, datt hendan ætl­an nið­ur­fyri. Nú er so tað hent, at nýggj­ar komm­unalar sam­starvs­eindir eru gjørd­ar, sum fyribils bert taka sær av eldra­øk­inum. Hetta líkist nógv skipanini í Dan­ mark við regiónum, sum fyrst og fremst taka sær av heilsu­økinum. Regi­ónirnar hava kortini onnur smærri mál eisini, sum tær taka sær av. Í veruleikanum er hendan skip­ an­in eitt lag afturat, so at vit nú umsitingarliga hava land­ið, eldra­ sam­starvini og komm­un­ur­nar. Sjálvt um lóggávuvaldið ikki formliga hevur gjørt eldra­sam­størv­ ini til ein veruliga kommunala mill­ um­eind, so virkar hendan soleiðis fram­vegis. Føroyar eru tí eitt tungt um­sit­ ing­arligt samfelag, sum mest er at sam­anbera við størru eindirnar í stór­um londum. Jóhan Christiansen, borgarstjóri í Eysturkommunu, finst hvassliga at, at miðfyrisitingin ikki vil sleppa eldraøkinum. Eyðun Christiansen, stjóri í Kommunufelagnum, sigur at enn verður samráðst um markamótini.