hósdagur 22. januar 2015síða 13

Fríggjadagur 23. januar 2015 sosialurin 9 13 Árni Gregersen A lt bendir á, at heima­ hjálp­in fer at koma aftur til arbeiðis, nú komm­un­urnar hava yvir­tikið eldraøkið. Orsøkin er, at seinnu árini eru ellisheim bygd kring landið, men fleiri av teimum sum ikki longur klára seg einsmøll heima, eru ov væl fyri til at flyta inn á ellisheim. Heimahjálpin er annars niður­ raðfest nógv seinnu árini og tíðin heimahjálpirnar hava í einstøku heimunum er eisini sett nógv niður. – Eg veit at fleiri kommunur ar­ beiða við hesum møguleikanum, sigur Dennis Holm, borgarstjóri í Vági. Hann heldur, at útbyggingin av eldraøkinum seinnu árini hevur ikki verið heilt røtt. – Vit hava bygt ellisheim og latið sambýlir upp, men vit hava gloymt at hugsa um at tað er ein tíð ímillum, har tey eldru ikki ynskja at vera einsamøll heima, men vilja helst vera har og fáa vitjan javnan – til dømis av eianri heimahjálp, sigur Dennis Holm. Eldrabýlir Borgarstjórin í Vági saknar, at tey eldru hava aðrar valmøguleikar enn bert at fara á ellisheim og so búgva á einum kamari, sum bert er 20 fermetrar. – Vit hava gjørt okkara samfelag soleiðis, at vit sjálvi sleppa at velja hvussu vit liva, men tað tykist sum vit hava gloymt hendan tankan, tá ið tað snýr seg um tey eldru, sigur hann. Dennis Holm vísir á, hvussu tey tildømis hava gjørt í Danmark. Har eru eldrabýlir bygd við tilknýti til ellis­heim, so tey, sum eru hampiliga væl fyri, kunnu búgva fyri seg sjálv­ an og so kortini vita, at fólk eru nær­ indis, sum kunnu hjálpa. Tann nevndin hjá Løgtinginum, sum nú eitur trivnaðarnevndin, var fyri nøkrum árum síðani á ferð í Dan­mark. Har sá nevndin slíkar skip­anir í praksis, men sjálvt um fleiri nevndarlimir hildu hetta vera eina skilagóða loysn, so er tað ongan­tíð eydnast at byggja slíkt í Føroyum. Ov tungt Nú hava kommunurnar yvirtikið eldraøki, men enn er tað ikki vorðið nóg smidligt. Borgarstjórin í Vági er samdur við Jóhan Christiansen, borgarstjóra, í nógvum av teimum atfinningum at skipanini, sum hann hevur verið al­ ment frammi við. – Økið er lagt út til komm­un­ urnar, men tað er sum landið ikki vil slepp heilt. Til dømis síggja vit ongantíð pengarnar sum vit fáa, tí tað fer alt gjøgnum eina skipan hjá land­inum, sigur Dennis Holm. Jóhan Christiansen hevur eis­ ini víst á, at hvørt einasta skjal, sum skal gjaldast skal sendast til Havnar. – Vit hava møguleikan at gera eina skipan, sum hóskar til eitt sam­felag sum okkara, men vit hava ikki tikið av møguleikanum. Tað er harm­iligt, sigur Dennis Holm. Heimahjálpin á veg at taka sær av teimum eldru aftur Eitt millumlið manglar millum heim og ellisheim, heldur borgar­ stjórin í Vági, Dennis Holm At tað verður dýrari at passa tey eldru, vísir gongdin seianstu mongu árini * Omanfyri eru útreiðslur seinastu 9 árini á teimum kontum, sum eru grundarlagið fyri játtanarupphæddunum, sum er at finna í játtanar­ karminum vísandi til »Á rættari kós 2015«, síða 29, Eldraøkið til kommunur. Viðmerkjast skal, at høvuðsorsøkin til at útreiðslurnar í 2012 til Eldrarøkt eru lægri enn í 2011, er at løgtingslóg um uppihald á stovni varð sett úr gildi 1. januar 2012. Løgtingssamtyktin hevur við sær, at pensjónistar á røktarheimum varðveita pensjónina og skuldu frameftir rinda fyri uppihald v.m. Hetta hevur við sær, at útreiðslurnar lækka og inntøkurnar hækka. Tilsamans varð játtanin til kontuna Eldrarøkt lækkað við umleið 25 mió. kr. netto. Høvuðskonta R 2005 R 2006 R 2007 R 2008 R 2009 R 2010 R 2011 R 2012 R 2013 Ansingarsamsýning 10.444 11.016 10.800 13.943 15.071 13.554 12.902 11.641 10.156 Umsorganararbeiði 6.832 6.074 6.536 6.270 2.554 2.771 2.668 2.799 2.787 Økisterapi frá Endurm. 723 1.067 1.296 1.475 2.497 2.591 2.616 2.700 2.700 Eldrarøkt 243.629 264.318 285.767 313.830 314.248 321.766 326.154 320.184 346.328 Total * 261.628 282.475 304.399 335.518 334.370 340.682 344.340 337.324 361.971 Føroysku kommunurnar hava fingið 400 milljónir krónur at reka eldraøkið fyri, nú tær hava tikið ábyrgdina av teimum gomlu. Grundarlagið fyri, at talið bleiv 400 milljónir krónur byggir á tað, sum landið hevur brúkt til at røkja somu uppgávur seinnu árini. Í 2013 kostaði eldrarøktin landinum 362 milljónur krónur. Í fjør kostði tað eitt sindur meira, men endaligu tølini eru ikki uppgjørd enn. Tað vil siga, at kommunurnar hava fingið eitt sindur eyka í mun til, hvat eldraøkið kostaði. Tær eyka milljónirnar, sum kommunurnar hava fingið til røktina í 2015 var tað, sum skuldi til fyri at fáa samráðingar­ nar at enda við semju. Fleiri gomul Øll, sum arbeiða við eldrarøktini vita, at hon verður dýrari komandi árini av teirri einfaldu orsøk at vit gerast alt fleiri gomul. Demografiin – ella samansetingin av fólkatalinum – broytist. Fleiri og fleiri liva longri og hava tí eisini brúk fyri røkt í fleiri ár. Sjálv eldrarøktin er vorðin dýrari seinastu árini. Síðani 2005 er sjálv eldrarøktin vorðin 103 milljónir krónur dýrari, so hon í 2013 kostaði landinum 346 milljónir krónur. Í tí samlaða pakkanum eru eis­ini aðrar útreiðslur. Ansingar­út­reiðslur kosta einar 10 milljónir og um­sorg­ anar­arbeiðið og endur­menning kosta tilsamans einar 12 milljónir krónur. Niðanfyri sæst, hvat landið síðani 2005 hevur goldið fyri eldrarøktina: Eldrarøktin vaks við 100 milljónum í 10 ár Savnsmynd Savnsmynd modelmynd