hósdagur 22. januar 2015síða 21

Fríggjadagur 23. januar 2015 sosialurin 9 21 1 Vit skulu lurta eftir fólksins rødd. Og røddirnar, eg hoyri insistera mest uppá longri barnsburðafarloyvi, eru kvinnuligar. Mammur hava í áravís biðið um longri farloyvi, tí tær halda seg noyðast ov tíðliga út frá tí lítla. Tí skulu tær hava møguleikan at taka farloyvið. Eisini pápar skulu hava møguleikan – men býtinum skulu tey sjálvi finna útav. At leingja barnsburðarfarloyvi skal vera til mest møguligt gagn fyri barnið, og tað duga foreldrini betur at meta um enn løgtingið. Og tað er eitt sindur niðrandi at siga »ja, góða, vit skulu leingja tað, men tú fær tað ikki! Tí tú er so kensluliga involverað, at tú ikki sært, at hetta er til títt egna besta!« 2 Eg ynski mær ikki eitt samfelag, har løgtingið troðkar seg inn í heimini at lóggeva. Eg vil ikki hava nakran at gera av, hvør okkara skal passa børnini, eins og eingin myndugleiki heldur skal meta um, hvørt eg havi bjálvað húsini nóg væl ella um køkurin hevur hóskandi hædd. Vit eiga at hava nógv størri virðing fyri rættinum hjá tí einstaka at taka avgerðir um egin viðurskifti, tá vit lóggeva. Tað sýnist viðhvørt, sum um at summir politikarar hava ein »ideal-borgara« og eitt »ideal-húski« í høvdinum og halda seg hava rætt til at lóggeva okkum til at líkjast hesum idealunum. Og tað er skítfarligt. Løgtingið eigur at lata persónligt frælsi viga sera nógv, tá tað skal meta um lógir sum hesa. 3 Fleiri skattapengar til longri barnsburðafarloyvi merkir tíbetur, at samfelagið unnar børnum og foreldrum betri kor. Og tað hevði verið fantastiskt, um familjurnar kundu lagt sær til rættis, hvussu farloyvispengarnir skulu brúkast. Til dømis at annað ella bæði kunnu arbeiða niðursetta tíð t.d. fyrsta hálva árið, barnið er á stovni. Men støðurnar eru ymiskar, og hvør einasta er sera týðandi, tí tað jú snýr seg um børnini, og at fáa barninum so góða byrjan sum gjør­ ligt! Tí eigur skipanin at kunna laga seg eftir familjunum. 4 Tað tykist gamaldags, tá vit nú aftur hoyra at »arbeiðsgevarin fer ikki at vilja hava tykkum, um tit skulu hava hatta langa farloyvið!«. Eg helt, tann tíðin var farin, og at vit høvdu eitt samfelag, sum viðurkendi tørv og ynski hjá kvinnum. Mamma mín átti meg í august, og í september sat hon longu aftur í bankanum. Onkur tók eitt megnar­ tak, setti tingini upp á pláss og fekk farloyvið upp á 6 mánaðir. Tað var djarvt og nógv rós vert, at onkur segði »vit leggja onki í, um arbeiðsgevarum ikki dámar tað – ein mamma og eitt pinkubarn hava brúk fyri og skulu hava rætt til eitt hálvt ár saman« 5 Tá eg var stór genta hugsaði eg, at javn­ støða snúði seg um at prógva, at menn og kvinnur vóru líka. Eg átti eina ommu, sum var eina­standandi sterk, og eg kendi ein mann, sum var lítil og veikur, og sum omma kundi jarðlagt sum onki. So tí vildi eg ikki hoyra talan um, at menn vóru sterkari enn kvinnur! Seinni lærdi eg, at tað heldur snýr seg um at geva øllum eins rætt­indi og so stórt frælsi sum gjørligt. Og at virða, at fólk hava ymsa styrki, ymsan tørv og ymisk ynski. Viðhvørt tengt at kyn­inum, viðhvørt ikki. Tí skulu vit ikki gera lógir, sum áleggja einum ávísum kyni at út­føra eitt ávíst arbeiði eitt ávíst tíðarskeið, men heldur lata húskið gera av, hvussu familjulívið gongur upp. 6 Tørvurin hjá einum 6 mánaðar gomlum barni má eisini telja við í hesum! Anno 2015 stendur í bókunum um børn, at børn kunnu BYRJA at eta fasta føði hálvt árs gomul – afturat bróstamjólkini, tey annars liva av. Fyrsta árið hjá barninum er brósta­mjólk mest týðandi parturin av føðini. Og lættasti mátin at uppfylla hendan tørvin er ivaleyst við at leingja far­ loyvið hjá mammuni. Fakta um barnsburðarfarloyvi: nei! Katrin Petersen Búsitandi á Sandi Journalistur, mamma at trimum børnum Verkætlanarleiðari hjá Vakstrarætlanini Sandoy Katrin Petersen Mynd: thomas koba í barnsburðarfarloyvi? Ja ella nei  Foreldur, ið eru løntakarar, hava rætt til barsilsfarloyvi í 52 vikur eftir føðing, men barsils­ peningurin verður bert útgoldin í tilsamans 38 vikur innanfyri fyrstu 38 vikurnar eftir føðing.  Mamma hevur rætt til barsils­ pening tær fyrstu 14 vikurnar eftir føðing og pápin hevur rætt til 4 vikur eftir føðing. Hartil hava foreldrini rætt til barsils­ pening í 20 vikur, sum tey kunnu býta sínamillum.  Pápar kunnu tó lata 2 vikur til mammur soleiðis, at teirra barsilsfarloyvistíðarskeið kann vera upp í 36 vikur.  Um talan er um einsamøll foreldur, hevur viðkomandi rætt til allar vikurnar.    Foreldur, sum fáa tvíburar ella fleiri børn undir sama barns­ burði, fáa 4 vikur eyka, sum foreldrini kunnu býta síná­ millum. Samlaða barns­burðar­ farloyvi er tá 42 vikur.  Fyri foreldur, ið fáa barn, føtt áðrenn 32. viku í viðgongu­tíðini, verður samlaða barnsburðar­ farloyvi 46 vikur. Tað er ein leingjan á 8 vikur, sum foreldrini kunnu býta sínámillum.  Foreldur, ið eru løntakarar og ætt­leiða barn, hava rætt til barsils­farloyvi í 56 vikur eftir mót­tøku av barninum, men bar­ sils­pen­ingur verður bert út­goldin í til­samans 42 vikur eftir mót­ tøku av barninum og 4 vikur undan móttøku av barn­inum. 27% søgdu, at mamman dugir betri at taka sær av barninum. 11% søgdu eg ikki ætla sær fleiri børn. 5% søgdu, at tað ikki er vanligt, at pápar taka farloyvi. Hægsta útgjaldið frá barsilsgrunninum er 25.000 kr um mánaðin... 74% søgdu hetta gjaldið vera passaligt. 13% søgdu tað vera ov lágt. 5% søgdu tað vera ov høgt.