hósdagur 22. januar 2015síða 27

Fríggjadagur 23. januar 2015 sosialurin 9 27 Komandi partur Í komandi parti verður greitt frá eini lagnusøgu í sambandi við Skaðagrindina Blaðið tók beinanvegin undir við hugskotið um inn­savning og vildi fegið taka móti gávum til hetta endamálið. Árið eftir, tann 13. Februar, skrivar Carl aftur i Før­oya­tíðindum: Mindesvarden paa Sandvigsegg For et Aar siden opfodrede jeg her i bladet in­te­ res­se­rede til at yde et Bidrag til opførelse af en Varde til minde om de 14 unge Helte, der sat­te Livet til ved den ulykkelige Grindefangst i Sand­ vig den 13. Februar 1915. Opfordringen vandt stor tilslutning ikke ale­ne i Sandvig og Kvalbø, hvorfra der blev ydet efter Forholdene betydelige Beløb. Der ind­kom ialt 500 Kr. Jeg har derefter anskaffet den føromtalte Mindestavle, der er forfærdiget af Stenhugger Peter Arge, Thorshavn. Ved stor Velvilje af Købmand Niels Peter Joensen, Kval­ bø, og ved hjælp af mange unge Fiskere sam­ me­sted, er Mindetavlen blevet transporteret til Sand­vigsegg over et af Suderøens højeste Fjel­de. Tav­len kostede 425 Kr., hvor imod trans­porten blev ydet gratis. Selve Varden er det ikke lyk­ke­ des at faa opført. De ulykkelige Krigs­for­hold har medført, at det er vanskeligt at faa le­ve­ret cement, og dette forhold har bevirket for­sin­kel­ sen med opførelsen af Varden, men jeg haa­ber, at det vil lykkes at faa den fuldført i det kom­ men­de Foraar. Bidrag til Mindesvarden modtages endnu med Tak af nærværende Blads Redaktion og un­der­skrevne. Tveraa, den 13. Februar 1918. Carl fekk ikki nakra langa ævi. Hann gjørdist sýslu­maður í Vágum men doyði longu í 1920, 46 ára gamal. Minnisvarðin Á Sandvíksegg er útsýnið frítt í allar ættir. Valla nakra aðra staðni í oyggjunum er land og hav meira áríniligt ella kvæmt fyri veðri og vindi. Her reisti sóknin teimum, ið umkomust í Skaða­grindini minnisvarða. Stein­bjørn B. Jacobsen mintist væl, at fólk í Sandvík hildu, at minn­isvarðin skuldi staðið undir bakk­an­um beint við, har tann stóri skaðin var hendur. Men Carl Mortensen nevnir einki annað stað enn Sandvíksegg. Minnisvarðin “sá” nið­ ur í lónna, og hann hevði eina há­tign yvir sær, har hann stóð, hátt hevjaður yvir øllum. Í 1958 var hesin minnisvarði so illa slitin av vindi og veðri, at tey avvarðandi fluttu hann av eggini og reistu hann av nýggj­um í Sandvík. Plátan var latin til Grót­virk­ið í Havn at fríska upp aft­ur. Alt arb­eið­ið við flyting av minn­is­varð­an­um varð gjørt av sjálv­bodn­ari arb­eiðs­megi. Jarn­rima­verkið um steinin varð gjørt av smiðj­uni hjá Wen­zel Petersen í Havn. Hetta er nú skift út við rimaverk av rust­frí­um stáli. Jarðarstykkið til minn­is­varð­an lat Jógvan hjá Heina. Tann sum var drívkraftin fyri hes­um arb­ eiði í 1958 var Jo­han Fr. Jac­ob­sen, sum var syst­ur­son­ur beiggjarnar Jóan Jakku og Elias Pet­er­sen, sum doyðu í grindini. Johan var pápi Stein­bjørn B. Jacobsen. Minnisvarðin var end­ur­vígd­ur 18. oktober 1958 sama dag, sum 50 ár ár vóru liðin síðan kirkj­an í Sandvík varð vígd. Á middegi var minn­ing­argudstænasta í kirkjuni, har Ejvind Vil­helm, tá prestur í Suðuroy, talaði. Hann vígdi eisini minningarsteinin aftaná gudstænastuna. Kristian Djurhuus, løgmaður, var eisini til stað­ar, og hann helt eina røðu, sum var “bæði inni­lig og innihaldsrík. Hann bar fram frá sær sjálv­um tað, sum vit onnur gingu við djúpt inni í huganum og fingu ikki fram sum orð”, greiðir Johs. Andr. Næs frá. Skaði kundi hent aftur Johs. Andr. Næs greiðir frá, at í fyrstu grind sum kom á Sandvík eftir skaðagrindina, hetta var 23. des­ember 1939, tá var avrátt, at kønir menn í Sand­vík skuldu vera á innastu bátunum undir dráp­in­um. Heitt varð tí á Hans Paula hjá Ninnu, hann sum fyrstur hevði sæð grindina í 1915 – um at vera innastur í hesum drápinum. Men so lúnsk er lógvin, at sjálvt um alt fyrivarni var tikið, og tað ikki var ódnarveður, so kundi ging­ið galið. Tað var tó nakað av vindi og lógvin breyt. Eitt brot tók bátin, ið Hans Pauli var á, so at hann skeytst eftir lið hálvfullur av sjógvi inn á sandin. Báturin holvdist kortini ikki, og eing­in mannskaði var. Síðan tá eru fáar grindir deyðar í Sandvík. Tær vóru í 1940, 1941, 1977 og 1984. Bjargaður av tilvild Steinbjørn B. Jacobsen, sáli, var ættaður úr Sand­vík. Hann hevur skrivað bókarøðina Grund, og 3. parturin er bygdarsøga, sum eisini er kelda til hesa grein. Steinbjørn hevur sjálvandi alla sína tíð í Sand­vík hoyrt tey gomlu tosa um skaða­grind­ ina og hevur hann okkurt ískoyti. Hann skrivar, at um hetta mundi vóru til­ sam­ans 28 tilkomnir menn í Sandvík, meira enn helvt­in var í tjúgunum og fyrst í tríatiárunum. Steinbjørn greiðir eisini frá dømum um til­ vild­ina, sum kann kosta onkrum lívi og bjarga øðr­um. Eitt dømi var, at tann 15 ára gamli Louis Berg varð biðin um at fara upp úr bátinum aft­ ur, hóast hann var stórur og sterkur, so Jacob Dán­jalson kundi koma í hansara stað. Hann var átta ár eldri og hevði hvalvákn við sær. Ein vanlukka av mongum Hvalbiar sókn varð rakt av fleiri skipa­van­ lukk­um aftaná skaðagrindina. Í 1920 gekk He­lena burtur við 20 monnum. Av teimum vóru seks úr Hvalba og fýra úr Sandvík. Í 1924 gekk General Gordon burtur. Við vóru 11 hvalb­ingar. Tískil misti sóknin 35 mans í hesum van­lukkum eftir níggju ár! Greitt er frá hesum hend­ingum í bókini Havið tók Teir. Minnisvarðin í Hvalba Brot úr brævi hjá Peter í Køkini. Kirkjan í Sandvík Í Sandvík 13. februar 1915 (Lag: Om Dannemarks Kvide, der lød en Sang) Úr Sandvík ljóðaði grindaboð ein leygardag. Tað Føroyingi eru tey bestu boð, øll vóru glað. Allir til gongu til Sandvíkar halda. Lítið var hugsað um deyðan hin kalda. Men Harrin man lívinum ráða. Teir unglingar gingu sær lið um lið, løtt vóru bein. Gamansorð fullu, ei nøkrum vóru tey til mein: Við vápnum vit stinga, við knívum vit skera: veiðuna heim til tey kæru vit bera! Men Harrin man lívinum ráða. Tá ið teir komu á Sandvíks egg, meir gleddist teir tá: grind var á landi, men fjøldin enn á vánni lá. Allir nú oman á sandin sær skunda. Tonktu ei tann dag í deyða at blunda. Men Harrin man lívinum ráða. Fýra var heila bátatal á vánni lá; har tørvaði fleir, skuldi meira grind man teinkja at fá. Bát ripti út neysti, á sjógvin hann renna; Stimbur og dirvi teir mundi sær kenna. Men Harrin man lívinum ráða. Dripin var grindin í tímar tveir við lyst og spæl. Lítil er sorgin so leingi alt man ganga væl. Dáttliga tá brutu aldurnar stinnar – tí Gud teir vildi kalla í høll sína innar: hann eina man tímanum ráða. Brimið enn brýtur í Sandvík, sum í Tórgrims tíð. Tórir og Sigmundur stríddi har sítt síðsta stríð. Nú doyði unglingar, fimir og djarvir. Ofta er stokkutur verðsligur starvur tí Harrin man lívinum ráða. Fjúrtan vóru teir dreingir og menn her lótu lív. Foreldur her mistu og brátt gjørdist einkjur tey ungu vív. Frændur teir syrgja og moyggjar tær tára, smábarnið rópar á pápan so sára. Men Harrin man lívinum ráða. Tó at vit her máttu skiljast at við mikla sorg, einaferð skulu vit samlast væl í Harrans borg. Tá verður gleði, sum ei hevur líka! Best man tó vera hjá Harranum ríka. Biðið hann sálirnar goyma. Hesin sangur varð prentaður í suðuroyablaðnum Føroyatíðindi í 1917. Yrkjarin var Petur í Køkini Tá hvalbingar á veg í grind komu á Sandvíksegg sóu teir Ásmundarstakk vaða í brimi.