hósdagur 29. januar 2015síða 14

Fríggjadagur 30. januar 2015 sosialurin 12 14 tema Havnin og útjaðarin Mobilitetur er alt avgerandi Erika Hayfield Føroyingar eru eitt sera mobilt fólkaslag. Vit hava fingið lagt í okkum frá barnsbeini, at summir menn sigla úti, ung nema sær útbúgving uttanlands og so framvegis. Skal útjaðarin í Føroyum og útjaðarin Føroyar mennast framyvir noyðast vit at gera samfelagsrammurnar eins mobilar og fólki. Tað sigur Eirka Hayfield, adjunktur í samfelagsvísindum Barbara Holm K jakið um útjaðaran og Havn­ina skal síggjast í ein­um størri perspektivi, tí tað er ikki bert útjaðarin í Føroyum, sum er í vanda. Føroyska sam­felagið sum heild er ein útjaðari, men hvussu seta vit markið fyri nær ein útjaðari er óneyðugur og ikki? – Tá vit kjakast um hetta við út­ jað­aran kontra Havnina havi eg hug at seta tað í eitt størri per­spek­tiv. Føroyar er ein útjaðari í Norður­lond­ um. Er Føroyar so eisini líka­mikið, spyr Erika Hayfield. Hon vil við hesum vísa á, at einki økið í landinum er uttan týdning. Kjakið fer ofta inn á, at sentralisering snýr seg um at effektivisera sam­ fel­agið, men tú kanst ivaleyst seta sama spurning um alt tað før­oyska samfelagið í mun til onnur norður­ lond. Tað gera vit tó neyvan, tí Føroyar er eitt land við egnari mentan og máli og so framvegis. – Og júst somu kenslu hava tey helst, sum eru uppvaksin í tí vit kalla útjaðaranum í Føroyum, vísur Erika á. Tað ber ikki til at siga, at einans eitt øki í landinum – eitt nú Havnin – skal uppraðfestast, meðan vit sleppa øðrum økjum á fjall. Men givið er tað, at tey heilt smáu økini í landinum fara at hava trupult við at venda gongd­ini. Og samstundis setur tað ein spurn­ing um, hvørt tað føroyska sam­felagið skal halda smáu økjunum kun­stigt á lívi. Erika væntar, at sam­ felagið frameftir fer at innrætta seg í eitt ella fleiri størri miðpunkt, sum eru kappingarfør og effektiv í rakstri. – Tað er ein ógvuliga trupul spurn­ ingur at svara, men eg haldi tað vera iva­samt, um vit høvdu klárað at hildið lív í smærri plássunum, um vit royndu, sigur Erika Hayfield. Hetta tí, at mangan eru tað eldri fólk, sum búgva á útoyggjunum, með­ an tey ungu flyta til størri bygdir ella býir. Tað snýr seg alt um mobilitet Tann mest grundleggjandi trupul­ leik­in hjá smærri økjum er, at mobili­ teturin er ov lítil. Tað er stræv­ið at fara til og frá økjunum, og so­statt minkar hugurin at búseta seg sam­ svar­andi. Men summi smá øki – eitt nú Nólsoyggin – klára seg lutfalsliga fínt hvat fólkatal viðvíkur, tí tað er skjótt at fara til Havnar. Mobiliteturin er tí alt­av­ger­ andi, og tað skal eisini síggjast í einum størri per­spektivi, held­ur Erika Hayfield. Hon vísir eitt nú á ein lækna, sum vildi búgva hálva tíð í øðrum landi, og hálva tíð í Føroyum. Men tað bar ikki til, tí møguligt var ikki at fáa ansingar­pláss í Føroyum, um við­kom­andi ikki búði her fast. Visti tú? Gransking vísur á, at tað er stórur munur á kynsmentanini í býum og á bygd Føroyar er ein útjaðari í Norður­londum. Er Føroyar so eisini líkamikið« Urbanisering er heitið á tilgongd, har størri og størri partur av fólkinum býr í stórbýum. Hetta kann viðføra, at núverandi býir veksa, ella at nýggj býarsamfeløg veksa seg fram. Globalt er urbaniseringin vaksin nógv síðani 1700 talið. Í 1900 búðu 3 prosent av fólkinum í heiminum í stórbýum. Í 1950 var talið 29 prosent, meðan tað í 2005 var 49 prosent. Urbanisering