mánadagur 9. februar 2015síða 11

11 Mánadagur 9. februar 2015 · Nr. 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 og evnini at kappast um ar­ beiðsmegina vegna skattliga fyrimunin, sum fólk fáa av at arbeiða uttanlands. Skatturin má niður Tískil er Marita Rasmussen eisini grundleggjandi ósamd við Magna Laksá­foss, sum í Viku­skiftis­sosial­inum baga­ telli­seraði stóra mangulin á somu faklærdu arbeiðsmegi á landi her heima, sum fer uttanlands at arbeiða – tey flestu til Noregs. – Hatta er ein stórur trupul­leiki, sama hvussu nógv hesi fólkini so rinda í landskassan í mvg og øðr­ um gjøldum. Tey fara uttan­ lands at arbeiða, tí tey verða nógv lagaligari skattað har. Tað er har, tann veruligi trupul­leikin liggur. Tí mugu skattligu viðurskiftini hjá føroyingum, sum arbeiða í Føroyum, verða javnsett við skattligu viðurskiftini hjá før­oyingum, sum arbeiða utt­an­lands. Verður tað gjørt, átti tað ikki at verið ein trupulleiki hjá føroysku vinn­uni at kappast um ar­ beiðs­megina. Hetta er ein stórur trupulleiki, sum má loys­ast skjótt, sigur Marita Ras­mussen. Hon leggur dent á, at hon ikki er úti eftir, at politik­ ararnir skulu lóggeva før­ oysku arbeiðsmegina heim­ aftur, ella seta forðingar fyri, at hon nakrantíð fer út um landoddarnar at leita sær arbeiði. – Vit hava eina sera dugnaliga, fleksi­bla og mo­ bila arbeiðsmegi, sum er eftir­spurd allastaðir. Tað er bara at frøast um. Í niður­ gangs­tíðum her heima, er tað eisini sera heppið, at partur av arbeiðsmegini hev­ur lætt við at fara av land­inum eftir arbeiði. Men vit skulu hava kappingar­førar skipanir her heima, í hesum høpinum skattaskipanina, so vit ikki reka tey av landinum at ar­ beiða, sum annars helst høvdu viljað sloppið und­ an at skula heimanífrá í longri tíðar­skeið, sigur hon og undir­strikar, at Før­oya Arbeiðs­gevarafelag ikki øvundar teimum, sum ar­ beiða uttan­lands og hava minni skatt enn vit, sum ar­ beiða í Føroyum. – Men kjakið endar ofta í, at talan er um øvundsjúku frá okkum, sum gjalda skatt í Føroyum, men tað er tað altso ikki talan um frá okkara síðu, sigur Marita Rasmussen. Brúkaragjøld Ein javnseting av skattinum merkir, at føroyski lønar­ skatt­urin skal niður, og spurn­ing­urin er tá, hvussu tað skal fíggjast. Sambært kann­ingini so vilja øktar inn­tøkur frá mvg og øðrum av­gjøldum fíggja hetta. Marita Rasmussun vísir tó á, at Føroya Arbeiðsgevarafelag hevur mælt til at kanna møgu­leik­arnar fyri at seta brúk­ara­gjøld á ávísar al­ menn­ar tænastur. – Tað hevði minkað um tørvin á skattafígging og eisini minka trýstið á al­ mennu tænasturnar, tí fólk høvdu hildið seg meira aftur, um tey sjálvi skuldu goldið ein part. Í øllum førum mugu vit gera okkara skattaskipan kappingarføra, um okkara vinnulív og føroyska sam­ felagið sum heild skal megna at kappast um arbeiðs­meg­ ina, sigur hon. Magni Laksáfoss staðfestir í sínari kanning, at arbeiði er ikki í Føroyum til alla ar­ beiðsmegina uttanlands, og í Vikuskiftissosialinum segði hann, at tað hevði verið ”beinleiðis tápuligt at reagera við ógvusligum polit­ iskum inntrivum í møgu­ leikarnar at fara uttanlands at arbeiða, bara tí vit fáa eyga á onkran lítlan strukturellan trupulleika, til dømis at tað eina tíð er trot á elektrikarum her heima” – Hann hevur kanska rætt í, at vit ikki skulu yvirreagera, men trupulleikin við mangl­ andi handverkarum í Føroy­ um er altso ikki ein lítil strukturellur trupulleiki, men ein sera stórur truppulleiki, sigur Marita Rasmussen. Javnseting Men talan er ikki um alt ella onki, heldur stjórin í Føroya Arbeiðsgevarafelag. – Føroyingar fara altíð at arbeiða uttanlands, og ein javnseting av skatta­skip­ anunum hevði ikki fingið nakran føroying at sagt upp uttanlands fyri síðani at blivi arbeiðsleysur í Føroyum. Men ein javnseting hevði kanska fingið tey at verið her, sum helst vilja tað, og sum høvdu havt lætt við at fingið arbeiði. – Skuldu tað hent, at før­ oyska vinnan eftir eina javn­ seting av skattinum kortini ikki megnaði at halda upp á arbeiðsmegina, ja so var tað tað, men so hevði hon tapt í einari rættvísari kapping, sigur hon. Lítið vunnið Stjórin í Vinnuhúsinum sig­ur, at serliga innan elek­ trikara­fakið er tað ein stór­ ur smeitur, at so nógvir elektrik­arar eru farnir til Noregs at arbeiða. Og her hjálpir tað ikki serliga nógv, at ein skipan nú er, har tað ber til at taka útlendska ar­ beiðs­megi hendavegin, um ar­beiðs­loysið í byggivinnuni er niðan­fyri seks prosent. – Tað er vanliga eystur­ evropisk arbeiðsmegi, sum er tøk, og sum kann koma hendavegin. Men har eru tey von við heilt aðrar standardir og loysnir enn tær, sum eru vanligar í Vesturevropa. Tí kenna elektrikarar eystan­ eftir sum oftast ikki kompo­ nentarnar, vit brúka, og tískil kunnu hesir ikki traðka inn í eitt starv her uttan fyrst at fara undir eina sera drúgva upp­læring, og tá er lítið vunnið, sigur Marita Ras­ mus­sen. Fakta: Seinasta týsdag legði Magni Laksáfoss, bú­ skap­ar­frøðingur, fram eina kanning, sum hann hevði gjørt fyri Áhuga­ felagið Antares og Før­oya Skipara- og Naviga­tør­ felag, um árinini á før­oyska búskapin av før­oysk­um arbeiðsmegini uttan­lands. Sosialurin hevði greinar um kanningina í tema í Vikusskiftissosialinum. Sambært kanningini leggur ein føroyskur løn­ takari uttanlands í með­al líka nógvan pening í al­ mennu kassarnar í Før­ oyum sum ein løn­tak­ari í Føroyum, tó at løn­tak­ar­ arnir uttanlands saman­lagt rinda ógvuliga lítið í skatti í Føroyum. Niðurstøðan hjá Magna Laksáfoss var, at føroyska arbeiðsmegin uttanlands ikki er nøkur byrða fyri samfelagið, men ein vinn­ ingur fyri bæði samfelagið sum heild og fyri almennu kassarnar. Hann helt tí, at tað hevði verið beinleiðis skeivt at roynt at fingið hesar føroyingarnar heim­ aftur at arbeiða. Kanningin byggir í høvuðsheitum á tøl frá Taks, og tey eru frá 2012. Tá arbeiddu umleið 2500 før­oyingar uttanlands, svar­andi til útvið 10 pro­ sent av allari tí før­oysku arbeiðsmegini. Írokn­aðir eru teir umleið 800 før­oy­ ing­arnar, sum í 2012 virkaðu und­ir FAS-skip­anini. Fríggjadagur 6. Februar 2015 sosialurin 15 10 Vit skulu í stundini gevast at brúka orku upp á negativa fokusering upp á teir 2500 føroyingarnar, sum arbeiða og rinda skatt uttanlands, og heldur brúka orku upp á at menna og effektivisera verandi vinnur her heima og almennu umsitingina. Tað sigur Magni Laksáfoss, búskaparfrøðingur, sum í nýggjari kanning staðfestir, at føroysk arbeiðsmegi uttanlands gevur eins stórt íkast í heimliga búskapin og arbeiðsmegin, sum arbeiðir í Føroyum Ferðandi arbeiðsmegi tema Arbeiði uttAnlAnds er gott fyri búskApin Ingolf S. olSen – PReSS S einastu árini hevur nógv verið tosað um nógvu føroy­ ingarnar, sum, hóast teir og teirra familjur verða búgv­ andi í Føroyum, leita sær uttanlands eftir arbeiði og rinda meginpartin av skattinum har. Og oftast hevur útgangsstøðið fyri kjakinum verið, at tað er ein sam felagsligur trupulleiki, at so nógvir føroyingar – 10 prosent av saml aðu arbeiðsmegini – arbeiða uttan lands, tí trot er á faklærdari arbeiðs megi her heima, og serliga smærri kommunur við lutfalsliga nógvum íbúgvum, sum starvast uttan lands, hava merkt sviðan av vant andi kommunuskattinum frá hes um borgarum. Men sambært kanningini, sum Magni Laksáfoss, búskaparfrøðingur, hevur gjørt fyri Áhugafelagið Antares og Føroya Skipara­ og Navigatør felag, eigur myndin at vendast á høvdið. Íkastið í føroyska samfelags búskapin frá hesari okkara ferðandi ar beiðs­ megi er nevniliga eins stórt í krónum og oyrum per persón og íkastið frá teimum, ið arbeiða í Føroyum. Við øðrum orðum er samlaða almenna inn tøkan frá einum persóni, ið hevur sína inntøku í einum øðrum landi, í miðal á sama stigi sum tilsvarandi al­ menna inntøkan frá einum føroyingi, sum arbeiðir og rindar sín skatt í Føroyum. Rinda avgjøld – Tey, sum arbeiðia uttanlands, hava gjøgnumgangandi eina væl hægri nettoløn enn tey, ið ar beiða í Føroyum. Tað merkir so, at keypi­ orkan og harvið nýtslan er størri, og tí kemur í miðal væl meira inn í mvg og øðrum avgjøldum frá einum føroy­ ingi, ið arbeiðir uttanlands, enn frá Magni Laksáfoss Tápuligt at reagera við ógvusligum politiskum inn­ trivum í møgu­ leikar nar at fara uttan lands at arbeiða« Næstan allir fiskimenn við útlendskum skipum rinda skatt í Føroyum Fríggjadagur 6. Februar 2015 sosialurin 15 11 6 síður tema Í temasíðunum í Sosialinum hesaferð kanst tú lesa um positivu árinini, sum føroysk arbeiðsmegi uttanlands sambært einari nýggjari kanning hevur á føroyska búskapin. einum, ið arbeiðir í Føroyum. Tað er henda størri nýtslan og ring virkn ing­ arnir av henni, ið gera, at roknistykkið við almennu inntøkunum er líka pent fyri tey, ið arbeiða uttanlands, sum fyri tey, ið arbeiða her heima, greiðir Magni Laksáfoss frá. Við støði í kanning síni er hann komin til ta niðurstøðu, at før oyska arbeiðsmegin uttanlands ikki er nøkur byrða fyri samfelagið, tvørtur­ ímóti, og at vit tí ikki eiga at brúka orku uppá at royna at fáa hesi fólkini heim til Føroya at arbeiða. – Eg veit væl, at vit hava onkran fløsku háls, tá tað snýr seg um fak­ lærda arbeiðsmegi, serliga er trot á elek trikarum her heima. Men vit tosa her um eitt sera avmarkað trot, og samanumtikið er lætt at stað festa, at vit ikki hava størv til nógv tann størsta partin av teimum 2500 føroy­ ingunum, sum arbeiða uttan lands í dag, sigur Magni Laksáfoss. Íkast ella byrða Hann ávarar tí staðiliga ímóti, at skattligar ella aðrar forðingar verða settar í verk politiskt, soleiðis at tað ikki fer at loysa seg eins væl og nú at fara uttanlands at arbeiða. – Tað hevði havt við sær, at íkastið í samfelagsbúskapin frá føroysku arbeiðsmegini uttanlands knappliga hevði farið frá at vera fult á hædd við tað frá tí heimligu arbeiðsmegini til at vera negativt – teir høvdu blivið ein byrða fyri samfelagið. Tí teir høvdu í stóran mun komið heim til arbeiðs loysi – ella teir høvdu trokað onnur út í arbeiðsloysi. Tað hevði elvt til mink andi og kanska negativan vøkst ur, sum síðani aftur allarhelst hevði elvt til fólkafráflyting. Tí hevði tað eisini verið beinleiðis tápuligt at reagera við ógvusligum politiskum inntrivum í møguleikarnar at fara uttan lands at arbeiða, bara tí vit fáa eyga á onkran lítlan strukturellan trupul leika, til dømis at tað eina tíð er trot á elektrikarum her heima, sigur Magni Laksáfoss. Hann heldur, at bæði politikarar og vinnan fokusera alt ov nógv á negativ árin av, at føroyingar leita sær uttanlands at arbeiða. – Trýstið á føroysku lønirnar veksur, tá tað er so lætt at fara til dømis til Noregs at arbeiða, og tí verð­ ur føroyska lønarlagið drigið upp­ eftir, er ein atfinning móti ver andi skipanum, sum eg ofta hoyri. Men hvat so, um føroyskir løn tak arar vilja verða løntir ájavnt við starvs brøður­ nar í grannalondunum? Um vit ætla at menna hetta landið og vinn­ urnar her heima, so er tað neyvan serliga klókt at hava sum mál, at vit skulu hava lægri lønir enn í granna­ londunum, sigur hann. Fokus á menning Heldur enn at hava negativit fokus á føroysku arbeiðsmegina uttanlands, eiga politikarar og vinna at miðsavna seg um at menna og effektivisera verandi vinnur her heima, heldur Magni Laksáfoss. – Føroyska vinnan skal vera kapp ingarfør við tilsvarandi vinn ur í grannalondunum, eisini í løn um, og tá verður heldur ongin trupul­ leiki at fáa fólk til arbeiðis í henni. Tað krevur sjálvsagt støðuga menn­ ing og effektivisering, og her má al menna umsitingin eisini fylgja við. Men fólkatalið og støddin á før­ oyska búskapinum ger, at tað altíð fer at vera neyðugt hjá einum parti av okk ara arbeiðsmegi at arbeiða uttan­ lands – og tølini í kanningi vísa jú, at tað bara er gott fyri búskapin. – Hvussu stórt hetta talið eigur at vera, er ilt at siga, men nógv bendir á, at tað eins og føroyski útflutning­ urin regulerar seg sjálvt og finnur eina náttúr liga legu. Føroyski út­ flutn ing urin liggur javnt á umleið 40 prosent av bruttotjóðarúrtøkuni. Í løtuni arbeiðir umleið 10 prosent av arbeiðs megini uttanlands, og kanska er tað eisini tann náttúrliga legan fyri tað talið, sigur Magni Laksáfoss.. Tað má býtast rætt Tá alment kjak var um skattanýskipan í 2011, argaðust nógvir politikarar á støðuna, har føroyska arbeiðsmegin uttanlands lítlan og ongan skatt rindaði her heima. Serliga vóru tað kommunukassarnir í kommunum við lutfalsliga nógvum útisiglarum, ið bløddu. – Men eisini her var púra skeivt fokus. Tí Granskingardepilin, sum eg eisini var partur av tá, gjørdi longu í 2008/2009 eina kanning fyri Maskin­ meistarafelagið og Føroya Skipara­ og Navigatørfelag um búskparárinini av føroyskum sjófólki í starvi uttan­ lands. Hon vísti eins og henda nýggja, at árinini bara vóru positiv. Tí vóru tað og eru tað politikararnir sjálvir, ið við einum røttum for­ deilings politikki skulu syrgja fyri, at almennu inntøkurnar frá før­ oysku ar beiðs megini uttanlands verða kanali seraðar út har, sum tær náttúr liga eiga at enda, millum annað hjá kommununum. Hetta, skilji eg, verður eisini gjørt nú, eftir at eldra­ økið er lagt út til kommunurnar at um sita, sigur Magni Laksáfoss. ingolf@sosialurin.fo Tað er gott fyri føroyska búskapin, at so nógvir føroyingar sum nú arbeiða uttanlands, og tað hevði elvt til arbeiðsloysi, minkandi og kanska negativan vøkstur, um hesir vórðu tvungnir heimaftur, staðfesti Magni Laksáfoss, búskaparfrøðingur, millum annað, tá hann týsmorgunin legði fram kanningina um árinini á føroyska búskapin frá føroysku arbeiðsmegini uttanlands. – Tí hevði tað eisini verið beinleiðis tápuligt at reagera við ógvusligum politiskum inntrivum í møguleikarnar at fara uttanlands at arbeiða, bara tí vit fáa eyga á onkran lítlan strukturellan trupulleika, til dømis at tað eina tíð er trot á elektrikarum her heima, sigur hann. Talvan vísir, at arbeiðsmegin uttanlands ikki stendur aftanfyri arbeiðs megina her heima, tá tað snýr seg um at leggja eftir seg í almennu kassarnar. Í so máta er arbeiðsmegin uttanlands næstan á hædd við ali vinnuna og eitt fitt petti omanfyri flakavinnuna Kelda: Magni laKsáfoss, »føroysK arbeiðsMegi uttanlands – ein fongur fyri saMfelagið« Myndir: álvur Haraldsen Tá vit høvdu skattapolitikk sum tema í Sosialinum 4. november 2013 vísti Marita Rasmussen á avleiðingarnar av, at so nógvir føroyingar ikki rinda skatt í Føroyum. ”Tað er reinur logikkur, at annaðhvørt mugu vit skerja almennu tænasturnar munandi, ella mugu tey, sum frammanundan rinda skatt her, gjalda uppaftur meira”, sló hon fast tá, og hon hevur ikki broytt meining, eftir at hava sæð nýggju kanningina hjá Magna Laksáfoss Mánadagur 4. november 2013 · Nr. 172 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 skattapolitikkur Ingolf S. Olsen Marita Rasmussen, stjóri í Vinnuhúsinum, er ikki í iva um, hvat við tíðini fer at henda, um onki verður gjørt við verandi skattastøðu, har nú 1500 føroyingar, sum arbeiða uttanlands, lítið og onki rinda í skatti í Før­ oyum. – Tað er reinur logikkur, at annaðhvørt mugu vit skerja almennu tænasturnar munandi, ella mugu tey, sum frammanundan rinda skatt her, gjalda uppaftur meira, slær hon fast. – Tey flestu av okk­ u m vilja jú hava eitt væl­ ferðarsamfelag, sum tað vit nú hava – ella kanska eitt við enn betri tænastum – og samstundis vita øll, at tað er dýrt at reka tað, tí við einum vælferðarsamfelag fylgir ein dýrur almennur sektorur. Fortreytin fyri øllum hesum er, at vit mugu arbeiða nógv og rinda lutfalsliga nógv í skatti fyri yvirhøvur at kunna fíggja vælferðarsamfelagið. Og her er tað so, at trupulleikin uppstendur, tá ein so stórur partur av arbeiðsstyrkini, sum talan er um hjá okkum, ikki rindar skatt her, sigur Marita Rasmussen. Góðir førleikar Eitt eru yvirskipaðu sam­ felagsavleiðingarnar av eini skipan, ið skeiklar skatta­ inntøkurnar her á landi, annað er atlitið til vinnuna, hvørs søk hon sum stjóri í arbeiðsgevarasamtakinum Vinnuhúsinum er sett til at tala. – Vit eru fult út kappingar­ før við grannalondini, tá tað kemur til førleikar – tí eru føroyingar so nógv eftir­ spurdir aðra staðir – og vit eru í flestu førum eisini kappingarfør, tá tað kemur til minimumslønirnar á arbeiðsmarknaðinum. Men alt hetta verður kollrent av eini skattaskipan, sum ikki er kappingarfør. Og úrslitið er, at vit eksportera okkara forð ar okkara egna lóggáva okk um at taka útlendska arbeið smegi uttanfyri norð­ ur londini inn í staðin fyri. – Í løtuni er tað serliga trotið á hondverkarum, ið er trupulleikin. Ein stórur partur av teimum arbeiðir uttanlands, og avleiðingin er, at vit mangla hesar før­ leikarnar, tá teir skulu brúk ast til verkætlanir er heima. Við tíðini er sjálvsagt vandi fyri, at hesir førleikar hvørva heilt, staðfestir Marita Rasmussen og leggur ft at hava tað trupult við at kappast við norsku lønirnar, men fyrsta fortreytin fyri yvirhøvur at royna at kappast er, at okkara skattaskipan er kappingarfør. Lágur norskur skattur Tað er serliga Noreg, ið elvir til høvuðbrýggj hjá føroysku hondverkaravinnuni, tí tað er haðar, hondverkarar í hópa tali leita sær. – Tað er eisini væl skiljandi, tí teir rinda millum fimm og tíggju prosent minni í skatti har – og tað eru heldur ongi argument fyri, at føroyska lønin neyðturviliga skal vera eins høg og í Noregi – men tann munurin er als ikki so stórur, sum nógv halda. At føroyingar, sum arbeiða í Noregi, tjena so nógv, sum teir gera, er fyrst og fremst tí teir arbeiða so øgiliga nógvar tímar, meðan teir eru har yviri, og tí væl meira er eftir, tá skatturin er goldin, sigur stjórin í Vinnuhúsinum. Marita Rasmussen leggur dent á at hon ikki tl oddarnar at arbeiða. – Tað er vælsignað, at vit eiga so gott fólk, at tey kunna fáa arbeiði, hvar tað skal vera. Tað er bara gott fyri allar partar, at vit hava eina mobila arbeiðsstyrki, og tí mugu vit eisini hava skattaavtalur við hini londini. Men vit mugu ansa eftir, at tá so nógv fólk fara uttanlands at arbeiða, at okkara egna samfelag er kappingarført um arbeiðsmegina. Eisini stuðl ar føroyska skatta lóg­ á uttan lands at arbeiða held­ ur enn her. Eisini er ferð­ ingin millum Føroyar og arbeiðsplássið gjørd skatta­ frí við eini broyting í skatta­ lógini í fjør, og skundar hetta sjálvsagt eisini undir út ferðarhugin, staðfestir stjórin í Vinnuhúsinum. Bara ein nýskipan kann venda gongdini, heldur hon. – Vit mugu fáa eina kapp­ ingarføra skattastøðu, og so mugu vit lata dyrnar upp fyri útlendskari arbeiðsmegi Marita Rasmussen: Útlendsk vinna hevur fyrimun Stjórin í Vinnuhúsinum heldur tað vera alneyðugt við eini skattaumskipan, soleiðis at tað skattliga ikki er ein fyrimunir hjá fólki heldur at arbeiða uttanlands enn í Føroyum. Verandi skipan veitir stuðul til útlendskar arbeiðsgevarar, og samstundis missa vit førleikarnar her heima, sigur hon. Marita Rasmussen, stjóri í Vinnuhúsinum: - At so nógvir føroyingar ikki rinda skatt her hevur aðrar keðiligar avleiðingar enn tær, ið eru sjónligar í krónum og oyrum. Vit hava fingið eitt samfelag, har okkara íkøst til samfelagið eru ymisk og eisini koma okkum ymiskt til góða. Ein slík støða elvir til øvund, og tað er jú syrgiligt, sigur hon arbeiðsmegi uttanlands