hósdagur 12. februar 2015síða 25

Fríggjadagur 13. februar 2015 sosialurin 18 25 – Vit síggja, at næmingar í fólka­ skúlanum nú skulu velja eina rúgvu av fakum til ella frá, áðrenn teir yvir­høvur fáa høvi at royna fakini á miðnámi. Næmingarnir verða sostatt noyddir at velja út frá tí fatan av fakunum, teir hava frammanundan – sum ofta eru fordómar. Við øðrum orðum hvørvir tann breiða útbúgv­ ingin so líðandi, sum vit síggja í døm­inum um niðurraðfestingina av latíni og hinum fremmandamálum, sigur hon. Ein flokkur á hástigi Tá ið lærararnir blivu kunnaðir um, at lærugreinarnar skuldu skipast í leiðir – harav bert tann eina leiðin hevði latín sum kravfak – var greitt, at bert ein brøkpartur av næmingunum fóru at royna latín. – Tí var eg skjót at bjóða meg fram at taka allar fýra flokkarnar, ið vóru teir seinastu fyrstaársnæmingarnar við latíni sum kravfaki. Á tann hátt kundi eg vita eftir, um tað ikki bar til at motivera næmingarnar so mikið, at grundarlag var fyri at stovna latín­ flokkar á hægri stigi – og tað bar til, sigur Birgit við einum smíli, sum eyð­ kennir lætta sinnalagið við tí treisku tilgongdini um frálæru. Hon heldur, at tað eru nógvir fordómar, sum sleppa at mynda latín. – Tað kann tykjast nyttuleyst á yvirflatuni, av tí, at latín ikki verður nýtt í livandi samskifti longur, men veruleikin er, at latín framvegis livir aðrastaðni enn bert hjá pávanum. Eisini í nútíðini. Spanskt, italskt og franskt eru jú latínsk mál, og latínska upprunamálið kann roknast, sum eitt slag av lykli til øll romansku málini. Harafturat verða nýggj hugtøk og tøl ofta navngivin við støði í latínskt- grikskum nøvnum, umframt at grikkar og rómverjar fyri ein stór­an part eiga grundhugsanirnar undir vestur­lendskari hugsan og sam­ felags­skipan, sigur Birgit. Latín framvegis aktuelt – Harry Potter og Hunger Games taka støði í latíni, sigur Birgit, tá ið eg spyrji, um latínska málið yvirhøvur er livandi. Latín var almenna málið hjá róm­verjum, og hóast málburðurin broyttist við tíðini – og sum frá leið bleiv til tey mál vit kenna í dag – livdi latín framvegis í lærubókum, skúl­um og universitetunum. Hetta er helst ein av aðalorsøkunum til, at vit fram­ vegis kenna til forna málið. Av tí, at rómverjaríkið fevndi so víða – alt núverandi EU og Norður­ afrika – verður ført fram, at fleiri latíniskir málspírar fingu gróðrar­ líkindi í evropeisku lond­unum, sum í dag mynda romanska familjutræið – millum annað franskt, italskt og spanskt. Páll Rasmussen Weihe, ein av næm­ingunum á fyrsta hástigsliðnum hjá Birgit tekur undir við, at latín onkurs­vegna ger tað lættari at læra mál yvirhøvur, tá ið ein kennir upp­ runan. – Tað hjálpir við at læra onnur mál. Tí umframt at vera grundarsteinur undir romansku málunum, er tað jú partur av indoevropeisku mál­fam­ iljuni. Fyri meg verður latín sostatt eitt slag av lykli at lata romansku málini upp, og tað ger tað nógv lættari at læra tey, sigur hann. Júst kunnleikin til mál, kann vera avgerandi lykil til annað enn sam­ skifti, heldur Birgit. – Í einum altjóðagjørdum alheimi, har tjóðir koma í tætt samband við hvørja aðra tvørtur um mentan og mál, er tørvur á fólki, sum eru intellektuelt smidlig. Um nakað, haldi eg, at málsligt margfeldi er við at stimbra júst hesar førleikarnar og felags­menniskjalig evni. – Eg haldi tað vera týdningarmikið at varðveita tað málsliga margfeldið, sum altíð hevur eyðkent føroyingar. Frálæra í málum veitir annað enn bert samskiftismøguleikar á fremmanda­máli – tað gevur eitt týdningar­mikið innlit í fremmanda­ mentan, sigur hon. mortan@sosialurin.fo »Tað kann tykjast nyttuleyst av tí, at latín ikki verður nýtt í livandi samskifti longur, men veru­leikin er, at latín framvegis livir aðra­staðni enn bert hjá pávanum« Tíðarlinja: 2013 broytingar í útbúgvingarskipanini hjá studentaskúlanum 2012 seinasti árgangur eftir gamla leistinum 2012 Birgit Remmel undirvísir øllum fýra latín flokkunum 2013 tað eydnaðist at skapa nóg stóran áhuga fyri latín, at stovna flokkar á miðstigi og á hástigi. 2015 hátstigsliðið hjá Birgit verður liðugt í ár, og vandi er fyri, at tað ikki kemur fyri aftur. Fakta:  9 næmingar valdu tvey ára framhaldslatín á hástigi  5 av hesum verða liðug í ár  4 næmingar hava latín á miðstigi