mánadagur 9. mars 2015síða 14

Mánadagur 9. mars 2015 · Nr. 28 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Ein føroysk KT-skipan er besta loysnin Alfred Olsen Løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin og formaður í Vinnunevnd Løgtingsins Tað altavgerandi fyri eina og hvørja KT-skipan er, at hon virkar væl, er brúkaravinarlig, uppfyllir øll trygdarkrøv og verjir brúkaran v.m. Tí er mín spurningur, um vit við NemID KT-skipanini fáa tað bestu skipanina fyri føroyska samfelagið ella um vit draga ein ”trojanskan hest” inn í okkara teldukervið. Nú um dagarnar eru bank­ ar­n­ir sera aggressivir fyri at inn­føra NemID í Føroyum, og teir næstan ”tvinga” før­ oy­ingar til at brúka hesa skip­anina, tí sagt verður, at hon er fortreytin fyri, at vit yvirhøvur kunnu brúka netbankan. Og í samband við, at sam­gongan er farin undir arbeiðið at talgilda almennu Føroyar, hava bankarnir longu bjóða landsstýrinum at koma uppí hesa útlendsku NemID-skipan, men sam­ gong­an hevur takka nei. Hes­um eri eg samdur í, tí tað er altavgerðandi, at vit kenna og hava ávirkan á innihaldið í teirri skipan, sum vald verð­ ur. KT-skipanin skal vera eina góð og trygg skipan, ið er grundað á og tillagað føroysk viðurskifti. Tað merk­ir, at vit tosa um eina før­oyska loysn, har allir upp­ lýs­ingar verða viðgjørdir, um­sitnir og goymdir í Før­ oy­um á tryggasta hátt, og eg eri vísur í, at okkara dugna­ ligu KT-fólk kunnu veita bæði peningastovnum og land­inum hesar tænastur, til kapp­ingarførar prísir. NemID og bankarnir NemID er ein KT-skipan, sum verður brúkt í Danmark, men har er undirtøkan fyri skipanini minkandi og fleiri seta spurnartekin við skipanina. Og um so er, at danir vraka NemID skipanina, (tá skipanin verður boðin út í 2018), hvørja ávirkan kemur hetta so at fáa fyri teir føroysku bankarnar, og hvussu nógv dýrari verður tá henda KT-tænasta fyri bank­arnar? Trojanski hesturin Vit kenna øll søguna um trojanska hestin, sum grekar høvdu gjørt og sett fram, og sum sá so imponerandi út, at trojanarnir sjálvir tóku hann til sín uttan at kenna ”innihaldið” í hestinum, og hetta bleiv teimum til skaða og undirgang. Sjálvur eri eg ímóti, at vit taka eina KT-skipan, t.d. NemID til okkara, hvørs veruliga ”innihald” vit ikki kenna og næstan onga ávirk­ an hava á, og sum fær mink­ andi undirtøku av ver­andi brúkarum, av skip­anini. Eisini tí, at hetta vil hava við sær, at vit missa vit­ anartung arbeiðspláss í Før­oyum, í staðin fyri at vit eiga at økja um arbeiðs­ plássini og menna okkara KT-vinnu, umframt at vit eiga at seta trygdina í hásæti við at goyma og verja persónsupplýsingar hjá øll­ um Føroyingum á trygg­asta hátt, og tað er bæði best og tryggast gjørt her heima í Føroyum. Okkara skipanir Vit hava skipanir sum t.d. ”MínBoks”, og ”MínLykil” sum longu eru í brúk av privat­persónum, virkjum og stovn­um v.m. og hesar hava víst sítt virði, bæði í góðsku, nýtslu, trygd, menning v.m., og sum eisini eru vælegnaðar til at kunna umfata bæði al­ menna talgilding og digitala undirskrift, umframt at tær kunnu tryggja, at trygdin av øllum upplýsingum er á hægsta støði. At KT-skipanirnar eru gjørdar og upplýsningarnir verða goymdir í Føroyum, er í samsvar við viljan hjá Løg­ tinginum. Sjálvur eri eg fyri, at tað eru føroyingar, ið menna okkara KT-skipanir, sum eru neyðugar fyri okkara ar­beið­ ið at talgilda almenna sek­ torin. Eg vildi gjarna sæð, at bankarnir, eisini á hes­um økinum vístu sam­felags­ ábyrgd, og vóru við í hesi áhuga­verdu KT-menning í Føroy­um, sum verður veitt til kapp­ingarførar prísir. Løgtingið hevur ongantíð samtykt, at veiðiloyvi kunnu keypast og seljast sum handilsvøra millum privat. Kortini hava Jacob Vestergaard og Fólkaflokkurin framt og vart hesa skipan við at umsita lógina eftir teirra egna høvdi. Nú gevur Vestergaard øðrum ábyrgdina, sum í mong ár hava roynt at steðga óskilinum í føroysku fiskivinnuni kjak Fosturtøkuspurningurin er ikki so svart/hvítur Annita á Fríðriksmørk Vit skulu gera alt fyri at hava so lágt fosturøkutal sum møguligt. Men harfrá, og so til at forbjóða ØLLUM fosturtøkum, er órealistiskt. Hvat nú um tann 14 ára gamla neyðtikna smágentan er við barn, ella dóttirin, sum pápin gjørdi við barn. Fosturtøkuspurningurin er ikki so einfaldur, sum vit ofta hava lyndi at gera hann til. Tá ið ein er ímóti fostur­ tøku, so er tað tí, - má ein vóna, - at man hevur kenslur fyri tí ófødda, og man vil hjálpa tí hjálparleysa. Í so máta er tað gott og virðiligt sjónarmið. Tá ið man so er ímóti ØLLUM fosturtøkum, so er man eisini ímóti, at neyð­ tikna smágentan skal fáa fosturtøku og imóti, at hon, sum er við barn orsakað av insest; fær fosturtøku. Nøkur siga so hinvegin, at fosturtøka skal verða bannað, uttan tá ið talan er um ekstrem dømi. Um fosturtøka er í lagi, tá ið talan er um ekstrem dømi, hvør skal so definera, nær graviditeturin er eitt ekstremt dømi? Er tað læknin? Politikarin? Pápin? Familjan? Ein fosturtøka er altíð torfør og ongantíð lukkulig. Men óansæð hvør tekur av­ gerðina, so dugi eg ikki at síggja, hvussu onnur enn mamman eru betur før fyri at taka avgerðina. Tað er altíð trupult at lóggeva, nær ein fosturtøku kann verða framd. Hinvegin um vit lóggeva, at ONGIN fosturtøka sleppur at verða framd, so sleppa vit undan at definera, nær tað er í lagi. Hesin politikkur avmarkar tó ikki talið av fosturtøkum. Tá fer hon, sum er nóg væl fyri fíggjarliga, og sum vil hava fosturtøku, av landinum at fáa hetta gjørt. Tá fer hon, sum er illa fyri og ikki hevur fíggjarligan møgu­leika at fara av land­in­ um, at finna sær annan útveg at fáa hetta framt illegalt. Og hon, sum er illa fyri fíggjarliga ella sosialt, men vil ella er tvingað til at líða landsins lógir, - hon fær so fullført graviditetin. Tá ið hetta er sagt, so er frí fosturtøka heldur ikki so svørt/hvít, sum hon onkuntíð verður gjørd til. Ein fosturtøkuavgerð er altíð torfør og eigur tí ong­ an­tíð bara at verða ein av­ greiðsluspurningur. Kvinnan, sum í panikki kemur til læknan og sigur, at hon vil hava fosturtøku, eigur at fáa eitt prát við læknan um avgerðina og um avleiðingarnar; og so eigur hon at fara heim í nakrar dagar at hugsa seg væl um. Tá kann tíðin, sum hon fekk eykað, gera, at hon kemur til sín sjálvs og hugsar, at hetta skal eg nokk klára. Tá er avgerðin um at full­ føra graviditetin hennara, og ikki tí at ein lóg, sigur, at hon skal. Tá er avgerðin merkt av kærleika og umsorgan fyri komandi nýføðinginum. Og ikki av eini politiskari løg­ tingslóg og avgerð. Tað ger ikki kjakið um fosturtøku einfaldari, at fólk eru ósamd um, nær lívið byrjar. Gamla Testamentið hev­ ur søguna um Onan, sum hevur verið tulkað, sum at Bíblian var ímóti onani, - tí tá skal lívið byrja eftir hesi fatan. Í dag er hetta tó ikki dominerandi fatan – heldur ikki millum kirkjur og sam­ komur. Dominerandi fat­ anin um nær lívið byrjar, er heldur, at tað byrjar antin við gitna ella við hjartasláttur hjá barninum í móðurlívi. Byrjar lívið við gitna, eru mong í eini tvístøðu, tá ið talan er um fyribyrging. Nógv av tí loyvdu fyribyrging, sum verður útskrivað ger jú enda á tí gitna egginum. T.d angribollin og spiralurin og onkur av p-bollunum. Kjakið um fosturtøku vísir, at hetta er eitt sárbært evni. Kenslurnar ganga høgt og tí verður ofta tosað meir, enn tað verður lurtað. Men eg vóni og ynski, at vit framhaldandi stremba eftir tí ideella samfelagnum har m.a. allar mammur við gleði og kærleika fullføra sín graviditet, tí tær vilja tað so fegnar. Tí tær valdu tað sjálvar. Ikki tí, at ein lóg forðaði teimum í at taka fosturtøku. Tað ideellað samfelagið finst hinvegin ikki, men vit eiga kortini at stremba eftir tí. Men verið realistisk og gerið tað við kærleika og umsorgan fyri øllum - eisini tí ófødda og mammuni. Fosturtøkuspurningurin er ikki so svart/hvítur