hósdagur 12. mars 2015síða 10

Fríggjadagur 13. mars 2015 sosialurin 30 10 Isis ella Is – er ein tann størsta hóttanin móti okkara vesturlendska livihátti og demokratii. Ein ófrættakendur og brutalur felagsskapur, sum serliga er kendur fyri barbariskar avrættingar, trælahald, kvinnukúgan og kríggj um økið í Irak og Sýria. Men hvat er hetta fyri ein felagsskapur, og hvat kunnu vit í Føroyum gera í stríðnum? Islamskur Statur tema Eydna Skaale I slamskur Statur vaks úr vestur­ lendsku hertøkuni av Irak í 2003. ■ Fyrsti leiðarin var Abu Musaad Al Zarkawi, ein brutalur maður úr Jordan, sum fyrstu tíðina nevndi bólkin fyri »Al Qaida í Irak«. Hann hevði tá somu ideologi, sum Bin Laden og hataði vesturheimin á sama hátt. Men munurin var, at Al Zarkawi, sum er Sunni-muslimur eisini legði eftir shia-muslimum í Irak, og teirra markleysi óndskapur fekk at enda Al Qaida at venda teimum baki, tí ógvusliga framferðin var ov nógv av tí góða, sjálvt fyri heimsins kendasta terrorist, Bin Laden. ■ Al Zarkawi varð dripin í einum luft­ álopi í 2006, og bólkurin spjaddist tá. ■ Men tá amerikonsku tropparnir vórðu tiknir úr Irak í 2007, og tá Assad, einaveldisforsetin í Sýria, varð koyrdur frá um sama mundið, fingu víðgongdu islamistarnir ein nýggjan møguleika. ■ Nakrar mánaðir seinni fingu teir sær navnið »Islamiskur Statur í Iraq«, og í 2011 varð maðurin, Abu Bakr al- Baghdadi nevndur nýggjur leiðari. Hann sigur seg vera beinleiðis í ætt við profetin Muhammed, og hansara ætlan fevndi longri enn hjá undan­ gongumanninum. Hann vildi leggja størri øki undir seg. ■ Í 2013 skifti bólkurin aftur navn til »Islamskur statur í Irak og Sýria« ella ISIS. Nú vóru teir ikki bert í Irak, men skjótt tóku teir tann fyrsta stóra býin í Sýria, og flagg teirra hongur nú í býum har eysturi í Sýria. Hetta økið er grundarlagið undir teirra vaksandi rørslu. ■ Í januar 2014 samanbar Obama rørsl­una við eitt ítróttarlið, sum hevði latið seg í búnarnar hjá einum øðrum liði, men sum hóast tað ikki kundi saman­berast við røttu stjørnurnar (Hann sipaði til, at teir »lótu sum um, at teir vóru terroristar«). Men bert fimm mánaðir seinni hertóku teir stór øki bæði í Sýria og Irak, millum annað Mosul , heim­býin hjá Saddam Hussein, sum er næst­ størsti býur í Iraq við meiri enn eini millión íbúgvum. ■ Ferð eftir ferð hevur irakiski her­ urin tapt sløg ella flýggjað undan IS her­monnunum. Teirra brutali fram­ ferðar­háttur er øllum kunnigur, og ofta hava hermenninir flýggjað í ótta, tá teir síggja IS nærkast. Sostatt hava teir ofta tikið øki uttan at møta mót­ støðu. ■ Oddamaðurin, Abu Bakr al- Baghdadi, hevur kunngjørt, at økini, sum verða hertikin, hoyra til ein nýggjan islamiskan stat. Eitt kalifat, sum er eitt einaveldisstýri, har ein kaliffur ræður og grundar sínar funda­mentalistiskar og víðgongdar stýris­hættir á Islam. Abu Bakr al- Baghdadi skal eyðsæð sjálvur vera kaliffur. ■ Islamskur Statur er uttan saman­ ber­ing ein tann mest effektivi terror­ bólkurin, tá um rekruttering ræður. Fleiri enn 20.000 útlendskir hermenn, nógvir úr vesturheiminum, hava ferð­ast til Sýria og Irak fyri at gerast partur av herinum. ■ Í august gav Obama boð um luft­ álop móti IS í Irak, fyri at steðga teirra herferð, men seinni í sama mán­aði kunngjørdi IS eitt video, har amerikanski journalisturin, James Foley, varð brutalt avhøvdaður. Áðr­ enn avrættingina ávaraði hann USA móti fleiri álopum á IS. ■ Men Obama svarði aftur: Okkara uppgáva og ætlan er greið. Vit skulu berjast ímóti og tileinkisgera IS. ■ Hvørki amerikonsku luft­álopini á IS ella ógvusligu av­rætt­ingarnar av fang­unum hjá IS eru steðgaðar. IS trýr framvegis uppá ein apokalyptiskan samanbrest millum rætttrúgvandi muslimar og vantrúgvin, og tað er hendan trúgvin, sum er grundarlagið undir álopum, sum nú henda uttan­ fyri sjálvt krígsøkið, til dømis í París og í Keypmannahavn. ■ Í fleiri førum hevur IS ført fram, at teir hava loyniligar bólkar í øllum vestur­lendsku londunum, og í øllum stat­unum í USA. Teir vilja taka allan heimin og leggja alt undir nýggja, is­ lamska kalifatið. ■ ST metir, at tað í løtuni eru 180.000 familjur – ella meiri enn ein millión fólk – sum eru flýggjað undan ISIS. ISIS – ein hóttan úr miðeystri Hvat er Islamskur Statur? Í økjunum, sum ISIS hevur yvirtikið, er nú deyðadómur fyri kristna trúgv, shia- muslimska trúgv og samkyndleika. Abu Bakr al-Baghdadi. libanon