hósdagur 12. mars 2015síða 17

FRÍGGJADAGUR 13. MARS 2015 SOSIALURIN 30 17 TÍÐARGREIN Tíðargreinin verður skrivað av skiftandi fólkum, sum ikki dagliga eru knýtt at blaðnum. Evnini eru ymisk, men viðgera øll okkurt evni, sum er viðkomandi fyri tíðina júst nú. Katrin Kallsberg yvirlækni og forkvinna í javnstøðunevndini B eint uppundir 8. mars las eg eitt skriv í miðlun­um frá háttvirda løgtings­for­ manninum við yvir­ skriftini »Hvat gera vit í ST?« Eg undraðist stórliga á inni­ haldið og ikki minni á avsendaran. Løgtingsformaðurin, sum eg vænti hevur serliga gott innlit í virksemið í okkara løgtingi, sigur seg halda tað vera ógvuliga løgið, at Føroyar skulu »ganga til próvtøku hjá ST í sambandi við javnstøðu«. Hann leggur afturat, at hann eisini hevur havt mistanka um, »at hetta er ikki av tí góða«. Eg undrist á, um hetta er manglandi virðing fyri egnum lógum, manglandi virðing fyri ST, ella (vónandi) bert ein misskiljing? Føroya Løgting hevur samtykt løgtingslóg nr. 52 frá 3. Maj 1994, um javnstøðu millum kvinnur og menn. §1.Stk 1. sigur: Henda lóg hevur til endamáls at beina burtur allan mismun vegna kyn. Lógin ásetur millum annað líka løn og líka møguleikar til arbeiði. Eisini er nevnt, at allar almennar nevndir og ráð skulu hava javnstøðu, fyri at taka trý ítøkilig dømi. At ting taka tíð vita vit…. Hóast javnstøðulógin ásetur líka løn, hava vit enn ein óforkláraðan lønarmun á 2,9% millum kynini! Hóast javnstøðulógin ásetur líka møguleika til arbeiði, arbeiða yvir helvtin av kvinnunum niðursetta tíð. Vit vita frá Manntal, at 1400 kvinnur ynskja at sleppa upp í tíð. Nýggjastu tølini frá Hagstovuni vísa, at føroyskar kvinnur forvinna umleið ein triðing minni í meðal um mánaðin, enn føroyskir menn. Eisini vísir Hagstovan á, at hetta býtið hevur verið óbroytt í 25 ár! Hóast javnstøðulógin ásetur, at javnstøða skal vera í almenn­um nevndum og ráðum, vísti seinasta uppgerðin frá Løgmansskriv­ stovuni, at enn er langt á mál har eisini. So hóast vit hava havt javn­ støðu­lógina í góð 20 ár, lekur mill­ um teori og praksis. Í viðmerkingunum til Javn­ støðu­lógina er víst til ST sátt­ mál­an, lýstur at galda í Før­ oy­um 11. Juni 1987. Hetta er sonevndi CEDAW-sáttmálin, ella kvinnurættindasáttmálin hjá ST. Hesin sáttmáli hevur verið altjóðarliga í gildi síðani 1981. CEDAW-sáttmálin hevur til endamáls at beina burtur allan mismun móti kvinnum, og at fremja javnstøðu millum kvinnur og menn á øllum samfelagsøkjum. Tá Føroya Løgting 31. mars 1987 samtykti at seta CEDAW-sáttmálan í gildi fyri Føroyar, góðtók løgting­ið tær treytir, ið fylgja við sátt­mál­an­ um. Hesar treytir eru at lata frá­ greiðingar til ST um, hvussu ymisku greinarnar í CEDAW-sáttmálanum verða hildnar. Føroyar lótu á fyrsta sinni frágreiðing inn til ST í 2004. Føroyar og Grønland lata frágreiðing inn saman við tí donsku frágreiðingini. Tað, at Føroyar lata frágreiðingar inn til ST ella fara til sonevnda »próvtøku«, er ikki ókent. Í 2014 vóru Føroyar til »próvtøku« ella hoyring um rættindi hjá einstak­ lingum, ið bera brek. So hetta, at Føroyar fara til »próvtøku« hjá ST, átti ikki at verið eitt ókent ella »løgið« fyribrigdi fyri løgtingsformannin! Í okkara grannalondum hevur ljós í longri tíð verið varpað á fyribrigdið »hate-speech«. Hate- speech hevur til endamáls at niðurgerða minnilutabólkar. Eisini kvinnur (og menn), ið luttaka í almenna kjakinum við at varpa ljós á manglandi javnrættindi, kunnu verða umtalaðar í neiligum ella niðurgerandi vendingum. Henda niðurgerðandi umtala kann vera við at forða sjónarmiðum teirra at koma fram. Hetta við at niðurgerða og láturliggera sjónarmið, ein ikki er samdur í, kann køva eitt annars fruktagott kjak um evnið. Nú 8. mars er farin afturum, hevur ljós verið varpað á javn­støðu­ avbjóðingarnar - eisini í okkara grannalondum. Millum annað hevur NIKK, »Nordisk Information for Kundskap om Køn« spurgt ymisk fólk um, hvat tey síggja sum størstu avbjóðingina fyri javnstøðu í norðurlondum. Birgit Søderberg frá LOKK, Danska landsfelagið fyri kreppumiðstøðir, sigur at »debatklimaet er så betændt. Det er faktisk umuligt at få en konstruktiv debat om tiltag, der kan fremme ligestilling«… Hetta sjónarmiðið má eg viðganga, at eg kendi meg aftur í…. Eisini her í Føroyum haldi eg, tað kann vera ringt at halda kjakið um javnstøðu og átøk, ið kunnu betra um javnstøðu, á einum virðiligum støði. Men hví brúki eg so nógv pláss til hetta eina mál? Tí eg haldi, at tað lýsir eina av stóru javnstøðuavbjóðingunum í Føroyum í dag: Javnstøðulógin, sum er er samtykt av Føroya løgtingi fyri góðum 20 árum síðani, verður enn ikki tikin fyri fult! Heldur enn at kjakast um tey nógvu og konstruktivu uppskotini, ST tilmælir, verða einstøk mál framhevjað. Hesi mál verða eftir míni bestu sannføring feiltolkað og brúkt til at sáa iva um CEDAW. Eisini verður ST skýrt sum ódemo­ kratiskt. Mítt vón er, at fólk (kanska serliga politikarar og løg­tings­ formaðurin) gera sær tann ómak at lesa tilmælini frá ST. Millum uppskotini til bata á javnstøðuøkinum í Føroyum er til dømis tað, at betra um møguleikaranr hjá tilfluttum kvinnum og at betra um viðurskiftini hjá kvinnum, ið eru fyri harðskapi. Eisini mælir ST-nevndin til, at vit tryggja eldri kvinnum sømulig livikor. Alt tiltøk, sum áttu at verið sjálvsøgd í einum framkomnum samfelagi. Í staðin fyri at skýra ST ódemokratiskt og ákæra ST fyri at undirgrava føroyska fólkaræðið, áttu vit at umhugsað, um ikki ST nevndin kann hava grein í sínum máli? Verður tað, at tryggja eldri kvinnum sømulig livikor, endin á føroyska fólkaræðinum? Hvat er so ófrættakent við at betra um viðurskiftini hjá kvinnum, ið eru fyri harðskapi? Mín vón er, at vit sum land eru við at verða búgvin til at halda tær lógir, vit sjálvi hava viðtikið. Um einstakir politikarar ikki halda javnstøðulógin er verd at taka fyri fullt, hava teir jú møguleika at leggja broytingaruppskot fyri løgtingið, heldur enn at niðurgerða ta lóg, teir sjálvir varða av. Eg varð eisini spurd av NIKK, hvat eg helt vera størstu javnstøðu­ avbjóðingina í Føroyum beint nú! Mítt svar var manglandi kvinnuligar fyrimyndir. Vit hava løgtingsval í ár, og sjálvt um føroyskar kvinnur hava havt valrætt í útvið 100 ár, er bert ein kvinna í Landsstýrinum! Kanska høvdu fleiri kvinnur innan tinggátt verið við at lyft javnstøðukjakið? Eg veit tað ikki, men hevði tað ikki verið áhugavert at sæð, um tað ger mun? Leinkjur: http://www.in.fo/news-detail/news/hetta-er- stor-skomm-og-ohugnaligt/ http://www.lms.fo/media/6165/cedaw_c_ dnk_co_8_19525_e.pdf www.javnstoda.fo www.nikk.no Eg haldi, tað kann vera ringt at halda kjakið um javnstøðu og átøk, ið kunnu betra um javnstøðu, á einum virðiligum støði Javnstøða í Føroyum? Hugleiðingar nú 8. mars er farin afturum!