hósdagur 12. mars 2015síða 18

FRÍGGJADAGUR 13. MARS 2015 SOSIALURIN 30 18 Maud W. Hansen & Johan Mortensen Tað verður sagt at í sublimum tónleiki ber til at hoyra rødd Guds ! Allir tónleika áhugaðir føroyingar frøddu seg yvir Stellu Polaris kapp­ingina. Tað var veruliga huga­ ligt og stórt at siggja og hoyra allar hesu gávuríku ungu tonleikarar okkara sum vit uttan iva fara at hoyra meira frá tey næstu árini, vit ynskja teimum øllum »the best of luck« og eina stóra tøkk til teirra lærarar. Undirritaðu sótu í nevndini hjá Tórshavnar Musikkskúla sum fekk hugskotið til nevndu kapping og EIK skal eiga stóra tøkk fyri at tey sóu potentiali í slíkari kapp­ ing og játtaðu at stuðla henni fíggj­arliga. Næsta Stella Polaris kappingin verður í 2017. Tað er okk­ara vón at støðið verð­ur enn hægri og at virðislønirnar somu­ leiðis verða nógv størri og skulu td., kunnu fíggja eitt scholarship á hægri lærustovnum uttanlanda. Tað var, og er framvegis, vónin at Stella Polaris kann menna seg til at verða ein kapping á altjóða støði og sum fær tey alla bestu talentini at koma sær fram. Tónleikurin fyllir nógv í okkara sam­felagi, men synd er at siga at hann og mentan yvirhøvur fáa tær bestu sømdirnar, niðurpíndar um­støður, skerdar játtanir osfrs., og høvdu vit ikki so idealistiskar lærarar stóð illa til. Í Tórshavn eru framvegis stór­ir bíðilistar til Tórshavnar Musikk­ skúla. Guð viti um nýggjur musik­ skúli yvirhøvur verður bygdur ella hann verður kleimdur inn í Salt­ sølu­byggningin tá avtornar ! Tað gjørdist øskukalt við olj­ uni her á landi. Øll oljufeløgini sum høvdu licence á sinni bundu seg til at lata pening til »raising business compe­tance«. Latnar vóru ikki minni enn 84 mio kr ! til at menna businesslívið við, latið varð til alt handa slag, einasta treyt var at ikki eitt oyra skuldi latast til mentan! Hvat hugsaðu av­varðandi myndugleikar? Hví hevur mentan so lítlan prioritet í Føroyum ? Tað er valár í ár og skjótt fara vit at kvalast í vallyftum. Tað mugu vera einar 5.000 atkvøður í Tórs­havn, sum hava samband við Tórs­havnar Musikkskúla. Vit eru sera spent uppá hvør flokkur fer eftir hesum atkvøðum við einum realist­iskum boði uppá eina veruliga, stór­tøkna játtan til okkara fjølbroytta mentanarlív. Tað eru okkara listarfólk sum ríka Føroyar, latið tey fáa ein menta­ málaráðharra, sum er teimum verdug/ur og sum torir at hugsa stórt og á altjóða støði. VOX DEI Nú má loksins ruddast upp eftir Føroya dýrasta drong Edmund Joensen fólkatingsmaður fyri Sambandsflokkin Formaðurin í Tjóð­ veld­inum roynir at billa fólki inn, at onnur enn hann sjálvur hava ”spol­ að upp undir­skot og skuld í lands­bú­skapinum, sum vit øll skulu gjalda”. Føroya dýrasti drongur hevur talað, men føroyingar vita betur: • Í 2002 skar HH í óðum verkum 366 mió. kr. av ríkisveitingini, hvørt ár frameftir • Ríkisveitingin var tá 980 mió. kr. • Higartil hevur niðurskurðurin kostað Føroyum 4,8 milliardir kr. í beinleiðis inntøku • Í 2002 fastfrysti HH prís­tals­ viðgerðina av tryggastu inntøkuni • Fastfrystingin hevur til í dag kostað Føroyum eina góða milli­ ard krónur • Íalt hava Føroyar soleiðis mist uml. 6 milliardir krónur av vælferð til og við 2014 Hetta er ein stór rokning, sum Høgni Hoydal eigur saman við Fólka­ flokkinum. Saman førdu teir knívin í 2002. Tey, sum hava mest brúk fyri vælferðini, gjalda rokningina. Seks milliardir krónur – pluss meira enn 200 milliónir krónur árliga í mistari prístalsviðgerð – eitt stórt krónutal. Upphæddin svarar til:  • fólkapensjón til allar núverandi fólkapensjónistar í 12 ár • ella bygging av 50 Boðanesheimum • ella hálvan áttanda Sandoyar­ tunnil • ella fimm Skálafjarðartunlar Í grundini er upphæddin, ið tey hava søplað burtur, ørandi stór. Dugdu ikki at fylla holið Fullveldisgarparnir, sum í síni stórheitstíð í ár 2000 vildu loysa fyri danskar pengar, dugdu tíverri ikki at fylla holið eftir ríkisveitingina. Teir táttaðu heldur ikki lívreimina. Ímóti allari sunnari fornuft hendi tað øvugta. Hygg at diagramminum ovast í hesi grein. Tað vísir úrslit landskassans 1997-2014. Diagrammið er úr frágreiðingini til játtanarkarmar í 2015. Tað vísir, at longu tvey ár eftir blokkniðurskurðin fóru inntøkurnar niður um útreiðslurnar. Hall komu á almenna budgettið, og gapið millum inntøkur og útreiðslur hevur verið stórt líka síðani. Við teimum avleiddu hallunum á løgtingsfíggjarlógini er skuldin økt ár undan ári, og í 2014 er bruttoskuldin komin upp á 6 milliardir krónur. Tá eru milliardastóru pensjónsgjøldini til tænastumenn ikki íroknað. Í grundini taka Føroyar rakstrar­ lán – tey nevna tað eisini nýtslulán ella forbrúkslán – fyri tað, sum plagdi at vera ein trygg inntøka í ríkis­ veit­ingini. Føroyar nærkast aftur búskaparligu tromini. Hetta er orsøkin til, at sam­ bandsfólk og onnur skilafólk aftur og aftur vísa føroyingum á dáragerðina í 2002, sum hevur álvarslig lang­ tíðarárin á almenna budgettið og harvið á verandi og framtíðar vælferð í Føroyum. Nýskipanir og øktar inntøkur bráneyðugar Hvussu bjarga vit føroyska bú­ skapinum undan avleiðingunum frá 2002? Hvussu bjálva vit landið til framtíðina? Uppskriftin finst, og hon krevur politiskan rygg at fremja. Fram um alt má og skal fiski­vinn­ an nýskipast. Yvirskipaða og real­ istiska málið er ein góð tví­fald­ing av útflutningsvirðinum, sum í dag er 6 milliardir krónur. Tað gerst við at nýskipa atgongdina til europe­iska marknaðin við sonevnda Álands­ modellinum. Harumframt skal ein fræls fiskivinna í størri mun enn í dag vera við til at fíggja vælferðina. Føroyar mugu eisini ígjøgnum reformar á ymsum økjum. Kommun­ urnar mugu verða færri og størri, og almenni sektorurin – herundir heilsuverk, almannaverk, skúlaverk og miðfyrisiting - má einfaldgerast og fyrireikast til framtíðar avbjóðingar og krøv. Í triðja lagi skal ríkisveitingin dag­ førast, so hon kemur upp á dagsvirði. Tá gerast Føroyar førar fyri at gjalda sína skuld, so okkara samfelag ikki endar í rentufelluni, tá ið altjóða renturnar fara at hækka. Uppruddingin eftir Høgna Hoydal og Fólkaflokkin, sum seinnu árini eisini hevur eksperimenterað við føroyska búskapinum, verður stór. Men hon er neyðug, um Føroyar skulu koma víðari fram á leið. P.S. Alt reypið hjá H. Hoydal um, at full­ veldisrørslan hevur staðið fyri øllum framburði í okkara landi, er sjálvrós og mytumakarí. Tað allar mesta av tí, sum hann vil eiga heiðurin av, er farið fram í tøttum samstarvið í ríkinum, ikki minst tá ið tað kemur til fígging. Tað krevur politiskan rygg at rudda upp í langtíðar avleiðingunum eftir ábyrgdarleysa blokkniðurskurðin í 2002 – men tað letur seg gera við reformum og øktum inntøkum KJAK