hósdagur 12. mars 2015síða 23

FRÍGGJADAGUR 13. MARS 2015 SOSIALURIN 30 23 POLITIKKUR ORÐASKIFTI UM LEIÐSLU OG ÁBYRGD AV ALMENNUM STOVNUM OG FELØGUM Ein frágreiðing frá Landsgrannskoðanini um ábyrgd og leiðreglur av almennum feløgum, stovnum og grunnum verður í næstu viku grundarlagið undir orðaskifti ÁRNI GREGEREN Hvussu eiga almenn partafeløg, stovnar undir landinum og annað alment virksemi at rekast? Og hvørja ábyrgd hava landsstýrisfólk mótvegis partafeløgunum og stovnunum? Hetta eru spurningar, sum Løg­ tingið fer at viðgera í komandi viku. Viðgerðin byggir á eina drúgva frágreiðing um hesi viðurskifti, sum Landsgrannskoðanin hevur gjørt. Frágreiðingin lýsir hvørjar reglur eru galdandi fyri tær virkiseindir, sum landið eigur ella á annan hátt luttekur í. Endamálið við frágreiðingini er at lýsa leiklutin hjá landinum sum eigara ella luttakara í virksemi, sum ikki er fevnt av fíggjarlógini, og sum ikki altíð er fevnt av regl­un­um og fyriskipanunum hjá lands­fyri­sit­ ing­ini. Frágreiðingin er gjørd við støði í virkiseindunum: kapitalfeløg, grunnar og ávísir almennir stovnar. Landsgrannskoðanin ger eisini greitt, hvat alment virksemi liggur uttanfyri sjálvt Løgtingið og hvørjir almennir roknskapir ikki verða lagdir fyri tingið. Feløg og stovnar sum ikki lata tinginum roknskap hava tilsamans eina eginogn uppá meira enn fimm milljardir krónur. Í hesum sambandi eru talan um átta almenn partafeløg, tríggjar vinnu­rekandi grunnar og fimm lands­stovnar og grunnar. Harafturat eru tveir lands­grunn­ ar, hvørs roknskapir verða lagdir fyri tingið. Verða teir tiknir við, so er talan um feløg, grunnar og stovnar við einari eginogn, sum er meira enn seks milljardir krónur. Hesi partafeløg, stovnar og grunn­ar gjalda meira enn 340 milljónir krónur út í lønum og nevndar­samsýningum. Nevnast skal í hesum sambandi, at onkur av teimum hevur nógv starvsfólk í arbeiði. Leiðreglur Í Føroyum eru ongar leiðreglur fyri góðari virkisleiðslu, men staðfest verður í frágreiðingini, at hetta er nakað, sum landsstýrið arbeiðir við. Ongin kanning er gjørd av, um landið røkir sín ognarskap eftir nøkrum reglum, men útfrá teirra kanningum eru gjørdar tilmæli um hvussu hetta eigur at verða gjørt. • Landið eigur at tryggja sær, at áhugamálini hjá landinum verða røkt á forsvarligan hátt, undir hes­ um at landið hevur ynsktu ávirk­ anina í mun til tann váða ella kostnað, landið átekur sær. • Landið eigur at eftirmeta og taka støðu til, um endamálið við einstøku virkiseindini er tíðarhóskandi, og í hvønn mun talan er um uppgávu hjá landinum at eiga ella taka lut í virkiseindini. • Tá ið kunngerð viðvíkjandi lands­ partafeløgum verður gjørd, eigur landið at umhugsa líknandi krøv til virkiseindir, ið ikki eru parta­ feløg, og sum eru umrøddar í frá­ greiðingini, harundir reglur um virkisleiðslu. • Landið eigur at orða ein eigara­ politikk, sum fevnir um almenn partafeløg og aðrar viðkomandi virkiseindir. Ein tílíkur politikkur kann áseta, hvørjar virkiseindir land­ið skal eiga, ella hvørjum landið skal taka lut í, endamál og ætl­anir við virkiseindunum, krøv viðvíkjandi leiðslu, úrslitum o.s.fr. • Landið eigur at gera eina árliga frágreiðing, sum tekur saman um virkiseindirnar, landið eigur ella á líknandi hátt luttekur í, men sum ikki eru partur av fíggjarlógini, og har teirra roknskapur ikki verður lagdur fyri Løgtingið. Ábyrgdin Uppgávan hjá landsstýrismanninum er fyrst og fremst at tryggja sær, at leiðslurnar virka fyri áhugamálunum hjá landinum við at fylgja við, hava eftirlit og taka avgerðir í mun til teir karmar, sum ymisku lógirnar áseta. Starvsinnihaldið hjá lands­ stýrismanninum og tað at bera seg hóskandi at fíggjarliga hava við sær, at landsstýrismaðurin hevur eina virkna skyldu at røkja áhugamálini hjá landinum á forsvarligan hátt og í mun til tað, sum fyrisett er í lógum og aðrastaðni. Í frágreiðingini verður sagt, at landsstýrismaðurin altíð hevur fulla ábyrgd og upplýsingarskyldu mótvegis Løgtinginum. Ávirkan hansara á, hvat verður gjørt í stovn­ um og feløgum er skiftandi. Ávirkanin er størst, tá ið talan er um almennar stovnar og minkar so alt eftir hvat slag av feløgum ella stovnum talan er um. Minst ávirkan er á vinnurekandi grunnar. Niðurstøðan Landsstýrið hevur evstu ábyrgdina av fyrisitingarliga virkseminum hjá landinum. Ábyrgdin er tó í mun til teir karmar, sum galda fyri viðkomandi virksemi ella virkiseind. Ymiskar reglur galda fyri stovnar, partafeløg og grunnar. Felags fyri virkiseindirnar, sum ikki eru við í fíggjarlógini og annars hava eitt leysari tilknýti til landsfyrisitingina, er, at tær verða sjálvstøðugt stýrdar av nevndum, stýrum o.tíl. Tess leysari ein virkiseind er frá landsfyrisitingini, tess færri streingir hevur landsstýrið at leika á. Leysari tilknýti ger tó ikki, at lands­stýrismaðurin hevur minni ábyrgd á sínum málsøki, men ábyrgd­in er tá savnað á færri streingj­um og snýr seg um at velja leiðslu, samskifta við hana, hava eftir­lit, skrivar Landsgrannskoðanin í frá­greiðingini, sum tingið skal við­ gera í næstu viku. Johan Dahl, landsstýrismaður við vinnumálum, hevur ábyrgd av fleiri grunnum Landsgrunnar og stovnar: Føroya Realkreditstovnur Íleggingargr. fyri Føroyar Húsalánsgrunnurin Vinnuframagrunnurin Arbeiðsloysisskipanin Arbeiðsm.eftirl.grunnurin Búnaðargrunnurin Granskingargrunnurin Mentanargrunnur Landsins MMR Frítíðargrunnurin VMR Vinnusjúkugrunnurin VMR Rúsdrekkasøla Landsins VMR Fróðskaparsetur Føroya MMR Vinnurekandi grunnar: Fíggingargrunnurin frá 1992 Føroyagrunnurin frá 1971 Framtaksgrunnur Føroya Partafeløg: P/f Vágatunnilin 100% P/f Norðoyatunnilin 100% P/f Føroya Tele 100% P/f Postverk Føroya 100% P/f Fiskaaling 100% P/f Føroya Lívstrygging 100% P/f Vága Floghavn 100% P/f Atlantic Airways 67% (nú 100%) P/f Virðisbrævam. Føroya 44% ( er nú avtikin) P/f Elektron 28% P/f Føroya Dátusavn 40% Sp/f Ítróttavedding 20% P/f Smyril Line 16% P/f Tjaldur VMR 3% Ja P/f BankNordik 33% Jørgen Niclassen, landsstýrismaður við fíggjarmálum, hevur ábyrgd av fleiri partafeløgum og grunnum