týsdagur 17. mars 2015síða 9

9 Mikudagur 18. mars 2015 · Nr. 32 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 før­leik­um eru bygdir kring landið, og nú mugu bú­stað­ar­ við­ur­skiftini sigast at vera, at kalla loyst allastaðni í land­ in­um – uttan í Havn. – Nú er tað Havnin, sum má standa fyri tørni. Tað er í Havn, at tað stóri trup­ ul­leik­in liggur og verður einki gjørt, verður tað her, at bumb­an brestur. Hann sigur, at í løtuni standa 22 fólk við skerdum førleikum á bíðilista til at fáa bústað í Havn og um 10 ár fara næstan 50 fólk at standa á bíðilista eftir at fáa bústað, bara í Havn. Men um 10 ár fara eis­ ini eini 25 fólk at standa á bíði­lista í Eysturoy, ser­liga á Runa­vík­arleiðini, vísa fram­ skriv­ingar hjá Al­manna­verk­ inum. Edvard Heen sigur, at hesi næstu fáu árini fær Al­manna­ verk­ið sostatt ein íløgutørv upp á 60 til 80 milliónir krón­ ur, bara til íbúðir til fólk við skerd­um førleikum. Hann sigur, at samskift verður við almannamálaráðið um hesi viðurskifti og sam­ skift verður eisini við Bú­ stað­ir fyri at vita, hvørjir møgu­leikar eru har fyri at nøkta tørvin á bústøðum til fólk við skerdum førleikum. Men hann heldur eisini, at tað er greitt, at vit mugu hugsa øðrvísi og at byggja í størri eindum til endamálið, fyri at tryggja ein skynsaman rakst­ur. Men umframt íløgurnar til bústaðir, hevur Al­manna­ verk­ið eisini tørv á íløgum fyri 15 – 20 milliónir til ymisk tekn­isk viðurskifti og til at seta heildarætlanina í verk. Helvtin er óhóskandi Men stjórin í Al­manna­verk­ in­um sigur, at oman á hetta, er støðan eisini tann, at helvt­in av bústøðunum, ella 50 prosent av bústøðunum, Al­mannaverkið hevur til fólk við skerdum førleikum, eru ikki hóskandi til endamálið. Ein orsøk til at bústaðirnir ikki eru óhóskandi, er, at pol­ it­ik­arar høvdu ein dreym um at integrera fólk við skerd­um førleikum í restina av sam­fe­ lag­num. Og tann spurningurin varð mangan loystur við at keypa gomul sethús, til fólk við skerdum førleikum at búgva í. Men nógv av teimum hava víst seg ikki at vera hósk­andi til endamálið. Ein onnur orsøk til at bú­ stað­ir­nir ikki eru hóskandi til endamálið, er, at húsini, sum verða brúkt til bústaðir, verða ikki hildin. Játtanin, Landsverk fær at halda almennar bygningar og almenn hús, fyri, er alsamt lækk­að og lækkað seinastu ár­ini og nú er hon komin nið­ ur á 22 milliónir krónur. Landsverk hevur ábyrgd­ina av at halda 37 hús og bygningar hjá Almannaverkinum. Lands­ verk hevur roknað seg fram til, at hesi hús og hes­ir bygningar hava tørv á ábót­ um fyri 14 milliónir krónur. Men bara tær ábøturnar, sum krevjast fyri fáa húsini og bygningarnar at lúka lóg­ ar­kravd krøv av ymsum slagi, kosta átta milliónir. Men játtanin er ikki meiri enn tríggjar milliónir. So­statt er skilligt, at talan verð­ur eina stóra eftirstøðu í umvælingum og ábótum. Men tess longur, drálað verð­ ur at gera hesar ábøturnar, tess dýrari verður tað í longd­ ini. Renna okkum føst Edvard Heen heldur sostatt, at umframt at tað er neyðugt at leggja langtíðarætlanir fyri Almannaverkið, er tað eis­ini neyðugt at gera íløgur nú, fyri at fáa tamarhald á rakstr­in­um. – Vit eru í ferð við at renna okk­um føst, bæði tøkniliga á yms­um økjum og eisini, hvat bú­støð­um viðvíkur. Í heilt rundum tølum nevn­ir Edvard Heen tvey dømi um, hvat krevst fyri at halda rakstrinum niðri, og fyri at sleppa undan ógv­us­ ligum hækkingum í játtanini hesi næstu árini. Hann vísir á, at sum støð­ an er nú, rinda arb­eiðs­gev­ar­ ar bara fyri tveir teir fyrstu sjúkradagarnar hjá starvs­ fólki. Hann heldur, at hetta er ikki annað enn almennur stuð­ul til vinnuna og hann vís­ir á, at í Danmark skulu arbeiðsgevarar rinda fyri 16 teir fyrstu sjúkradagarnar hjá starvsfólki. Og so vítt hann minnist, skulu norskir arb­eiðs­gev­arar rinda fyri ein heil­an mánað. Men verður lógin í Før­ oy­um broytt, so at arb­eiðs­ gev­ar­ar rinda 10 teir fyrstu sjúkradagarnar hjá starvs­ fólki, frá 2017 at rokna, og verð­ur pensjónsaldurin sam­ stund­is hækkaður eitt ár, upp í 68 ár, verður bara neyðugt at hækka játtanina til Al­ manna­verk­ið 50 milliónir, hesi næstu fimm árini. Men skal heilt sleppast und­an at hækka játtanina, verð­u­r neyð­ugt at hækka pen­sjóns­ald­ur­in upp í 70 ár í 2017 og samstundis skulu arb­eiðs­gevararnir rinda fyri 16 teir fyrstu sjúkra­dag­ar­ nar. Í løtuni er játtanin til Al­ manna­verkið 1350 milliónir og verð­ur onki gjørt, fer Al­ manna­verkið at kosta minst 1500 milliónir, longu í 2020, ella minst 150 milliónir meir enn tað ger í dag. – Edvard Heen sigur, at hann nevnir hetta sum dømi um, hvat krevst fyri at halda rakst­urin hjá Almannasama á sama stigi, sum hann er á í dag. Men íløgurnar í nýggjar bú­stað­ir til fólk við skerdum før­leik­um, slepst ikki undan und­ir nøkrum umstøðum. Býta vælferðina Edvard Heen ásannar, at hetta er ein avbjóðing av teim­um stóru, samstundis sum at vit hava hall á fíggj­ ar­lóg­ini, hóast tíðirnar eru góð­ar, sum tær eru. Men hann heldur, at tað er ein spurningur um, hvussu væl­ferðin í samfelagnum verð­ur býtt. – Sum samfelag eiga vit, eitt nú, at seta okkum tann spurn­ing­in um til­feing­is­ gjøld­ini eru tey røttu, um parta­fe­lags­skatt­ur­in er tann rætti og um tað er rími­ligt, at vinn­ing­urin hjá upp­sjóv­ar­ vinn­uni og alivinnuni er so ov­ur­stórur, sum hann er. Og er tað rætt, at vit ikki hava ognarskatt í Før­oy­um, spyr stjórin á Al­manna­verk­ in­um. – Tað er hevur einki at gera við tað um vit unna vinnu­lívinum, at tað gongur gott, men vit eiga at viðgera spurn­ing­in um tað er rími­ ligt, at virðisøkingin er so stór, sum hon er, og um, hvussu vælferðin í føroyska sam­fe­lag­num, verður býtt, held­ur hann. Risastór avbjóðing Stjórin á Almannaverkinum, Edvard Heen, roynir nú at purra politikararnar út. Tað ger hann við at seta tøl á tær risastóru avbjóðingarnar, Almannaverkið hevur hesi næstu árini. Tølini eru stór og hann nevnir tvey dømi um, hvat skal til fyri at tálma útreiðslunum og í báðum dømunum nevnir hann møguleikan at hækka pensjónsaldurin Tað er ein avbjóðing, politikararnir ikki sleppa undan at taka á seg ALMANNAVERKIÐ UNDIR TRÝSTI