týsdagur 17. mars 2015síða 12

Mikudagur 18. mars 2015 · Nr. 32 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 heilsa Vilmund Jacobsen Tú ert á veg til arbeiðis ein púra van­ ligan dag í bili. Sum bilførari stend­ ur tú av tilvild sum seinasti bilur í bilrøðini til ferðsluljósið. Hetta er júst sama dag – og í somu løtu – sum ein annar bilførari, ið kemur frá aðrari síðu, ikki gáar eftir reyða ljós­inum og er ov seinur at minka um ferðina. Eftir fáum sekundum ert tú við í bilóhappi, sum gevur tær pínu, ið varar restina av lívi tínum. Nakkapína og høvuðpína eru mest van­ligu av­leið­ing­ar­nar av ein­um koyr­ils­bresti, men tú kanst drag­ast við fleiri líknandi pínur, tá tú ert vorðin raktur. Fólk, sum eru rakt av koyr­ils­ bresti, siga frá pínu í rygg­in­um, pínu og órógvi í ørmum og bein­um, troytt­leika, sjón­órógvi, tinni­tus, ør­ ilsi, hug­savn­ing­ar­trup­ul­leikum og svøvn­trup­ul­leik­um. Skaðar eftir koyrilsbrest kunnu vera ógvuliga ymiskir, og nøk­ur av sjúkueyðkennunum kunnu eisini um­skarast við aðrar sjúku­grein­ ing­ar. Ákoyrdur aftanífrá – Eyðkent fyri koyrilsbrest er, at tú verður ákoyrdur aftanífrá, sam­ stund­is sum ein yvirføring av megi frá stoyt­inum endar í nakkanum á tí, sum er í bilinum. Út yvir pínu í nakk­an­um, er høvuðpína mest van­ liga sjúkueyðkenni, og her kann tal­an vera um fleiri sløg av høv­uð­ pínu. Tað sigur Lars Uhrenholt, sum er prakti­ser­andi kiropraktor og gransk­ari í koyrilsbresti við Århuus Uni­versi­tets­sjúkrahús. Skaði av koyrilsbresti hevur ikki sína egnu sjúkukoto í skrásetingini hjá WHO, Heimsheilsustovninum, men verður ofta lagd­ur undir sjúku­eyð­kenn­ing­arkot­una “distor­ sio colum­na cer­vi­ca­lis”, sum á donsk­um merkir “forvridning af hals­hvir­vel­søj­len”. – Hetta er ein ógvuliga lítið ítøki­lig sundurgreining av sjúku­ eyð­kenn­in­um, og tí er eisini trup­ ult at arbeiða við koyrilsbresti í praks­is. Haraftrat síggja vit ofta, tá aðrir skaðar eru í samband við ferðsluóhapp, at skaðin við koyr­ ils­bresti ofta ikki verður staðfestur ítøki­liga. Lars Uhrenholt vísir á, at tá nøk­ ur av sjúkueyðkennunum við koyr­ ils­bresti umskarast við aðrar skað­ ar, kann tað eisini vera trupult at gera av, hvaðani pínan stavar. Koyrilsbrestur kann viðgerast Kiropraktorurin og granskarin sigur, at ein ítøkilig og útgreinað klinisk stað­festing er týdningarmikil, og tí mæl­ir hann til, at sjúklingar, sum kunnu hugsast at hava verið fyri koyrilsbresti, verða gjølliga kann­ að­ir. – Tað er ein myta, at skaðar eftir koyr­ilsbrest ikki kunnu viðgerast. Tí er skilagott at søkja sær hjálp, um mis­tanki er um skaða av hesum. Lars Uhrenholt vísir á, at bæði lækni og kiropraktorur hava før­leik­ ar, sum skulu til fyri at eyðmerkja, stað­festa og viðgera koyrilsbrest. – Pínulinnandi heilivágur, hvíld og kuldi á rakta økið á kroppinum er ofta akutta viðgerðin. Tað er eis­ ini týdningarmikið at hava í huga at varðveita mobilitetin í liðunum, eins og tað er týdningarmikið skjót­ ast gjørligt at koma í viðgerð. Hann vísir á, at læknin kann hjálpa við pínulinnandi heilivági, og kiropraktorurin kann tryggja, at lið­ ir­nir eru væl í gongd, at vøddarnir eru avslappaðir, og kiropraktorurin kann eisini greiða ítøkiliga frá um koyr­ils­brest. – Sjúklingurin kann eisini hava tørv á vegleiðing og venjingum, og her kann vera skilagott at sam­ starva við ein fysioterapeut um venj­ing av nakka og ryggi í sam­ band við skaðan. Lars sigur, at í fleiri førum fæst besta úrslitið við einum tvør­fak­lig­ um samstarvi um viðger – ofta við kiro­praktorinum ella læknanum sum samskipara. – Tað kann tó krevja nógv av sjúkl­inginum regluliga at skula hava við fleiri viðgerðarar at gera, men tað loysir seg, heldur hann. Skjót viðgerð Besta úrslitið sæst hjá teimum, sum koma skjótt í viðgerð. Hetta hev­ur eisini sínar fyrimunir sum doku­ men­ta­tión fyri gongdina frá tí, at bil­óhappið hendi. Hetta kann eisini gera tað lættari fyri tryggingarfeløg at meta ítøkiliga um skaðar í sam­ band við møguligt endurgjald. Ymisk tøl eru fyri, hvussu mong ár­liga vera rakt av koyrilsbresti, og hvussu mong eftirfylgjandi fáa var­ andi mein. Nýggjari altjóða gransking vís­ir, at hvørt ár eru umleið 15.000 nýgg­ ir tilburðir við koyrilsbresti í Dan­ mark, harav 30-40% framhaldandi hava pínu eitt ár seinni – og eini 15% av hesum hava niðursett arb­ eiðs­evni í meira enn eitt ár eftir til­ burð­in. – Nøkur halda, at sjúklingar, ið hava verið fyri koyrilsbresti, bara skulu “liva sum teir plaga”, og at pín­an – av sær sjálvum – nokk skal linna, sum tíðin gongur. Men, tað er einki, sum bendir á hetta. Hin­veg­ in vísir tað seg, at ein tíðliga stað­ fest­ing av skaðanum, vegleiðing og viðkomandi tvørfaklig viðgerð hev­ur týdning fyri gongdina hjá sjúkl­ing­inum. Tað finst eingin “besta viðgerð”, tá talan ofta er um ym­isk­ar fjøltýddar trupulleikar, ið stand­ast av koyrilsbresti. Miðjast skal eftir heilsubót Lars Uhrenholt sigur, at tað er týdn­ ing­ar­mikið at tryggja eina gjøl­liga kanning, sum verður fylgd upp av viðkomandi viðgerðum við sjúkl­ ing­in­um í miðdeplinum. – Miðjast skal eftir heilsubót um økt virkni í liðum og vøddum, linn­ an av pínu, tryggjan av lik­am­lig­ ari orku og virkni. Í tann mun, tað ber til, skal sjúklingurin hald­ast til sín vanliga gerandisdag og roynt skal vera at umgangast lang­ar sjúkrameldingar, sigur kiro­prakt­or­ urin og granskarin í koyrilsbresti. Kelda: www.helse.dk – Tað er ein myta, at skaðar eftir koyrilsbrest ikki kunnu viðgerast. Tí er skilagott at søkja sær hjálp, um mistanki er um skaða av koyrilsbresti, sigur kiropraktorurin og granskarin, Lars Uhrenholt Koyrilsbrestur - tann ósjónliga líðingin Koyrilsbrestur stendst ofta av máttmiklum vøddaspenningum sum likamsverja, tá tú eitt nú gerst partur av bilóhappi. Tá høvur títt verður kastað aftur og fram, vilja nervarefleksini gera alt, sum ber til, fyri at umgangast hættisligu rørslurnar. Vøddar í nakka og hálsi gerast spentir í royndini at byrgja upp fyri skaðum á háls, liðbond og spengur. Hetta er soleiðis ein verndarmekanisma í sjálvum óhappinum. Í summum førum loysa vøddarnir seg uppaftur av sær sjálvum, tá vandin er av. Men, í øðrum førum skulu viðgerðir til fyri at loysa upp aftur vøddarnar, soleiðis at sleppast kann undan pínu. Koyrilsbrestur kann eisini standast av stoyti undir ítrótti og ymiskum øðrum venjingum og aktivitetum. Kelda: www.sundhedsguiden.dk Koyrilsbrestur kann geva kroniska høvuðpínu Lars Uhrenholt er praktiserandi kiro­praktorur og granskari í koyr­ils­bresti við Århuus Uni­versi­tets­sjúkra­hús Ymisk tøl eru fyri, hvussu mong árliga vera rakt av koyrilsbresti, og hvussu mong eftirfylgjandi fáa varandi mein av hesum2003 til 2011 og fevndi um tilsamans 2.594 børn og ung í aldrinum 1-17 ár