týsdagur 6. juli 2004síða 3

4 Nr. 126 - 6. juli 2004 Nr. 126 - 6. juli 2004 5 Hóast talið á fráferð- um og komum um flogvølliní Vágum er minkað í mun til í fjør, eru ferðafólkini, sum ferðast um flog- vøllin, kortini fleiri í tali enn í fjør HAGTØL Edvard Joensen Ferðafólkini, sum ferðast um flogvøllin í Vágum, gerast alt fleiri í tali. Fyrra hálvár í ár ferðaðust 1,8 prosent fleiri fólk um flogvøllin, enn tey gjørdu somu seks mánarnar í fjør. Ferðafólkatalið um flog- vøllin í Vágum er vaksið hvønn mánað í ár í mun til í fjør uttan í juni, vísa hagtøl frá flogvøllinum í Vágum. Jákup Persson, varaleið- ari á flogvøllinumi Vágum, sigur, at tað er fótbólturin, sum »hevur skyldina«, sum hann tekur til. Í juni í fjør ferðaðust 8,7 prosent fleiri fólk um flog- vøllin, enn tey gjørdu sman mánað í ár. Fráferðirnar og komurnar vóru í fjør heili 15,9 prosent fleiri enn í ár. Tað hevur sína frágreið- ing í, at týskarar vóru her og spældu fótbólt í juni, eins og føroyingar vóru í Ís- landi og leiktu. Í tí sam- bandinum var heilt nógv ferðing, greiðir Jákup Pers- son frá. Tað sæst eisini aftur í talinum av ferðum til og úr Bretlandi, sigur hann. Samlaðu túrarnir til og úr Bretlandi eru fækkaðir við ikki færri enn 30,7 pro- sentum. Týskarar høvdu leikt í Skotlandi, beint áðrenn teir komu til Før- oya, og tí vóru eisini fleiri flogfør haðani við týskum viðhaldsfólki. Eitt annað, ið ávirkar talið á fráferðum og kom- um eitt sindur, er tað, at flúgvinigin til Íslands í vetur bert hevur verið við flogførunum hjá Atlants- flogi, sum eru størri og tí klára flutningin við færri túrum, enn tey smærru ís- lendsku flogførini. Íslend- ingarnir eru júst byrjaðir aftur at flúgva fyri summ- arið, sigur Jákup Persson. Eisini hevur tyrluflúgv- ingin verið nakað minni í ár enn í fjør, og tað sæst eisini aftur á hgatølunum, sigur hann. Tyrlan verður eisini skrásett við komu og frá- ferð. Tað, sum hugaligt er at síggja í hagtølunum, er, sigur Jákup Persson, at tær føstu ruturnar hava fram- gongd. Danmarkarrutan stendur fyri einum vøkstri upp á heili 4,8 prosent, og saman- lagt er vøksturin á rutunum 3,3 prosent, hóast lækk- ingina í talinum á fráferð- um og komum. – Tað er hóast alt teimum føstu rutunum, livast skal av. Leigutúrarnir koma so sum eitt ískoyti, sum er gott at fáa, sigur varaleiðarin á flogvøllinum í Vágum. Eisini í aðrar mátar eru bæði vøkstur og minking at merkja, sigur hann. Serliga er postflutningurin mink- aður. Men farmaflutning- urin er kortini vaksin nakað í mun til í fjør. Hví postflutningurin um flogvøllin er minkaður, dugir Jákup Persson ikki at siga. Um tað man vera tí, at minni postur verður sendur soleiðis yvirhøvur, ella um aðrar orsøkir kunnu vera fyri tí. – Um tað hendir seg, at plásstrot er í flogførunum, kemur tað fyri, at flog- postur verður sendur við skipi, so tað kann vera ein orsøk, heldur hann uttan tó at siga tað fyri vist. Hinvegin er farmaflutn- ingurin vaksin. Serliga í mei mánað er ein øgiligur vøkstur í prosentum í mun til mei mánað í fjør. Men tað kemst uttan iva av, at í mei í fjør var verkfall í Føroyum, vísir hann á. Jákup Persoson vísir á, at hagtølini kunnu tykjast rættiliga svingandi í sam- band við post- og farma- flutning um flogvøllin, tí samlaðu nøgdirnar eru so smáar, at broytingar síggj- ast so øgiliga væl aftur. Tey, sum bjóða seg fram í ferðavinnuni, gerast fleiri í tali. Tað ger eisini, at krøvini til tann einstaka herðast, og neyðugt er at spenna seg enn meira út, sigur leið- arin á Kunningar- stovuni í Vágum FERÐAVINNA Edvard Joensen Vágar: Tað tykist, sum alt fleiri og fleiri eru farinn at síggja ferðavinnuna sum eina rættiliga vinnu, sum kann geva inntøku, sigur Anna Sofía Nordendahl, leiðari á Kunningarstovuni hjá Felagnum Vágum. Hetta ger so eisini, at krøvini, sum tann einstaki útbjóðarin má seta sær sjálvum fyri at vinna á kappingarneytanum, herð- ast, sigur hon. Tað er nógv at gera á Kunningarsovuni í Miðvági og Kunningardiskinum á flogvøllinum, sigur leið- arin. Serliga nógvir útlend- ingar koma framvið. Men eisini nógvir føroyingar vísa áhuga fyri at ferðast í Vágum. Útlendingarnir, sum spyrja eftir gistingarmøgu- leikum vilja hava ból og bita. Føroyingarnir spyrja serliga eftir summarhúsum, sigur kunningarleiðarin. Men hon harmast um, at út- boðið av gistingarmøgu- leikum er ov lítið í Vágum. Serliga ringt er at fáa summarhús, hóast heilt nógv hús dagliga standa tóm í oynni. – Verður spurt hjá teim- um einstøku útbjóðarunum, verður helst svarað ymiskt upp á, hvussu nógv er at gera. Ivaleyst er onkur, sum heldur, at tað er minkandi. Men tað kemst so aftur av, at tað eru fleiri, sum bjóða seg fram. Og tað herðir kappingina og krøvini. Serliga eru tað teir, sum sigla við ferðafólki undir bjørgunum, sum fáa kapp- ing. Til dømis eru tveir útbjóðarar í Sørvági, sigur kunningarleiðarin. Hinvegin tykist minni vera av gongutúrum í oynni, sigur hon. Har kann ein grund vera, at onkur útbjóðari beinleiðis hevur tikið hesar tilrættaløgdu túrarnar av skránni, fyri at fólk heldur skulu fáa møguleika at velja, tá tey biða um tann einstaka túrin. Pakkatúrarnir eru farnir, sigur leiðarin á Kunningar- stovuni í Vágum. Fleiri tilboð í ferðavinnuni Tað eru serliga siglitúrarnir fram við landi, ið tykjast áhugaverdir, og alt fleiri útbjóðarar eru, sigur kunningarleiðarin í Vágum. Møtir tú so einum tveimum kópum millum flesjarnar, tykist túrurin fyri fleiri at vera fullkomin Mynd: Edvard Joensen Fleiri fólk á færri ferðum Hóast tað viðhvørt hevur verið trongligt á flogvøllinum í Vágum í ár, eru fráferðir og komur fækkaðar munandi higartil í ár í mun til í fjør. Kortini er samlaða ferðafólkatalið hægri í ár enn í fjør Ígjøgnum tíðirnar hava sumbingar mist rættiliga nógva jørð, tí hon er skolað í hav- ið í brimi. Tí er í tøk- um tíma, at bakka- verjan verður gjørd og jørðina, teir hava mist, fáa teir ikki aftur BAKKAVERJA Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Sumba er brimpláss burtur- av. Og brimið er so nógv, at tað máar alsamt meiri og meiri burtuav lendinum. Sostatt er ein munandi part- ur av lendinum, niðast við, skolað í havið av brimi. Mátingar hava víst, at har brimið hevur máað mest burturav, eru eru heil- ir 17 metrar av lendi farnir í havið, bara hesi seinastu árini. Sostatt eru tað nógvar traðir og nógvur bøur, sum av røttum skuldu gingið oman í mølina og heilt út á sjógv eftir matrikulnumm- arinum. Og eftir uppmátingun um hjá matrikulstovuni at døma, skuldi tað sostatt eisini verið fleiri sumbing- ar, sum áttu langt oman í mølina og heilt út á sjógv. Bakkin er altíð mark Men so er ikki! Bygdaráðið í Sumba hevur sett sær fyri at kanna, hvussu langt oman í mølina, eitt matrikul- nummar kann ganga. Bygdaráðið vildi í sama viðfangi hava fulla greiði á, hvør í veruleikanum eigur mølina. Á seinasta bygdaráðs- fundi varð ein umfatandi løgfrøðilig frágreiðing løgd fyri bygdaráðið. Og eftir henni er greitt, at ongin kann eiga longur oman enn á sjálvan bakk- an. So hóast eitt matrikul- nummar av røttum gongur heilt oman í mølina og á sjógv, verður markið altíð sett við sjálvan bakkan. Sostatt er tað, sum er máað í havið, mist. – Niðurstøðan hjá løg- frøðinginum er sostatt, at ognarrætturin fellur burtur, so hvørt sum lendið máast burtur. Sostatt gongur ein ogn ongantíð longur oman, enn oman á sjálvan bakkan, upplýsti Jacob Vestergaard, borgarstjóri, fyri bygda- ráðnum. Sjálv mølin er sostatt felagsogn. Hesa seinastu tíðina hava sumbingar, við stuðuli frá landinum, lagt stóra orku í at at stoypa framvið bakk- anum at verja fyri, at ikki meiri skal máast burturav lendinum. Av tí, at so nógv verður máað burturav, er tað í tøkum tíma, at hendan bakkaverjan verður gjørd. Men eftir niðurstøðuni hjá løgfrøðinginum, verður tað altíð bakkaverjan, sum verður mark fyri, hvussu langt oman ein ognari eig- ur, sama, hvussu nógv er máað burturav lendinum og, hvussu langt oman, stykkið hevur gingið. Hava mist nógva jørð í havið Reiðarar mugu vísa serliga ábyrgd ímóti samfelagnum – Ein máti kann vera at leggja eitt serligt avgjald á fisk, sum fer óvirkaður av landin- um, sigur formaðurin í Føroya Arbeiðsgev- arafelag. Men hann sigur ikki, at hetta er tað rætta KOSTNAÐARSTØÐIÐ Áki Bertholdsen aki@sosialinum.fo – Ein máti kann vera at leggja eitt serligt avgjald á fisk, sum fer óvirkaður av landinum. – Hinvegin skal eg ikki siga, at hetta er tað rætta. Men eg skilji sjónarmiðið! Johan Páll Joensen, for- maður í Føroya Arbeiðs- gevarafelag, skilir tey, sum halda, at landið eigur at leggja eitt serligt avgjald á fisk, sum fer óvirkaður av landinum. Men hann leggur kortini afturat, at hetta er ein ógvu- liga fjøltáttaður spurningur og hann sigur ikki, at eitt avgjald er tað rætta. Hann leggur eisini dent á, at arbeiðsgevarafelagið hevur ikki viðgjørt hendan spurningin enn, so hansara hugsan stendur fyri egnu rokning. Men at tankin kemur fram, undran hann ikki. – Tað eru ikki so nógv ár síðani, at øll kundi fiska, sum teimum lysti. Ein og hvør, sum átti pening, kundi útvega sær skip, sum honum lysti, hann kundi fiska har honum lysti, hann kundi selja fiskin har honum lysti og hann keypti sínar vørur og tænastur har honum lysti. – Og hóast fiskivinnan fekk næstan eina hálva milliard í stuðuli afturat, fór hon so logandi á heysin, sjálvt um hon hevði full- komiliga fríar ræsur at virka. Hava latið fiskiloyvið inn Síðani eru stórar avmark- ingar settar í gildið. – Tað, sum er hent, er, at allir føroyingar gjørdu eina semju. Hendan semjan var í veruleikanum tann, at allir føroyingar lótu síni fiski- loyvi inn, so at nakrir heilt fáir reiðarar kundi fáa tey fyri einki. Men tað hevur Johan Páll Joensen ikki stórvegis trup- ulleikar av, tí tað er ikki her, at trupulleikin liggur, – Men teir fáu, sum síð- ani hava fingið fiskiloyvi frá øllum føroyingum, eiga at vita, at teir hava skyldu til at vísa eina heilt serliga ábyrgd mótvegis samfel- agnum. – Tað mugu teir hava. Vit eru samd um at rættindini hjá næstan øllum føroying- um skuldi avmarkast og leggjast upp í hendurnar á nøkrum heilt fáum. Tí mugu teir, sum hava fingið hesi framíhjárættindi, eisini vera greiðir yvir, at teir hava eina heilt serliga ábyrgd ímóti øllum hinum føroyingunum. – Men hetta er eitt ógvu- liga trupult mál og hvussu hendan ábyrgd skal vísast í verki, veit eg ikki. – Eg veit heldur ikki um hon skal síggjast aftur í ein- um serligum avgjaldi á fiski, sum fer óvirkaður av landinum. Formaðurin í Føroya Ar- beiðsgevarafelag sigur, at tað felags endamálið hjá okkum øllum eigur at vera, at vit byggja eina fram- leiðslu upp í Føroyum. Hann sigur, at keypir eitt virki í Føroyum eina hýsu fyri 10 krónur, kann virkið økja virðið á henni upp í 15 krónur. – Øll hendan virðisøk- ingin fer í umfar í føroyska samfelagnum og kemur so- statt okkum øllum til góðar. Men verður ein hýsa seld uttanlands fyri 10 krónur, fáa vit onga virðisøking. – Verður fiskurin seldur uttanlands, missir føroyska samfelagið eina munandi virðisøking. Tí skilji eg væl teir politikarar sum vilja leggja eitt ávíst avgjald á fiskin, sum er óvirkaður av landinum, so at føroyska samfelagið í hvussu so er fær ein lítlan part av virðis- økingini. Hinvegin skilir hann eis- ini væl, at eru føroysku virkini ikki kappingarfør, er tað ein trupulleiki. Hann skilir eisini væl, at tað kann vera ringt at forða skipum at selja, har tey fáa besta prísin. Kortini vísir hann á, at fyri trimum árum síðani vóru prísirnir í Føroyum altíð hægstir, bæði á toski, hýsu og á upsa. – Men í ár og í fjør hava vit havt ein trupulleika - og so leypa øll skipini frá beinanvegin. Eina krónu minni at keypa fisk fyri Og spurningin um kapping- arførið heldur hann vera ein trupulleika fyri seg. – Hesi seinastu árini er útreiðslustøðið í Føroyum hækkað meir í Føroyum enn hjá londunum rundaum okkum og tí hava vit fingið ein trupulleika. – Hinvegin hevur tað al- menna gingið undan at hækka lønirnar í Føroyum og eg skilji væl arbeiðara- feløgini, at tey ikki vilja vilja dragna longur frá teimum almennu lønunum og tey sostatt eisini seta síni lønarkrøv. Formaðurin í Føroya Ar- beiðsgevarafelag vísur á, at hesi seinastu fimm árini er samlaða tímalønin farin úr 95 krónum, upp í 120 krón- ur um tíman. – Tað merkir, at eitt virki, sum virkar hýsu, hevur fingið eina krónu afturat í útreiðslum til lønir av hvørjum kilo av ráfiski. Sostatt er ein króna minni at keypa fisk fyri. – Virkini hava gjørt sítt ítarsta fyri at laga seg til, við at leggja framleiðsluna um. Men tað er ikki nóg mikið. Men kappingarførið er ikki bara ein spurningur um lønir. Orsøkin til trupulleik- arnar er eisini, at marknað- urin yvirhøvur er slakur í løtuni. Og harafturat eru bæði amerikanski dollarin og bretska pundið fallið nógv. Sostatt er allur fiskur, sum verður keyptur og seldur í pundum og í doll- arum, vorðin nógv bíligari. – Sostatt ber til at keypa pollock úr Alaska nógv bí- ligari enn vant og tað ávirk- ar okkara upsaprís. Sam- stundis eru íslendingar, sum plaga at selja nógva hýsu til USA, farnir at selja í Bretlandi í staðin. Av tí sama er nógv hýsa á marknaðinum og tað trýstir prísin niður. – Men hetta eru alt viðurskifti, sum vit onki fáa gjørt við. – Tað einasta, vit fáa gjørt nakað við, er kostnað- arstøðið í Føroyum, sigur Johan Páll Joensen. Formaðurin í Føroya Arbeiðsgevarafelag skilir sjónarmiðið um at leggja avgjald á fisk, sum fer óvirkaður av landinum. Reiðarar við fiskiloyvi eiga at vísa eina serliga ábyrgd mótvegis samfelagnum, sigur Johan Páll Joensen C M Y K 5 4