týsdagur 6. juli 2004síða 6

10 Nr. 126 - 6. juli 2004 Nr. 126 - 6. juli 2004 11 Tað er ikki nakar nýggjur tanki, at fakfeløg í staðin fyri lønarhækkingar skulu tryggja sær ein munagóðan skattalætta. Hetta hevur verið frammi fleiri ferðir bæði her í Føroyum og í okkara grannalondum. Kjarnan í hesum máli er, at tað almenna skal lækka bæði beinleiðis skattin og avgjøldini fyrst og fremst MVG. Fyri fakfeløgini er tað sjálvsagt ikki krónutalið, sum telur, men reallønin - also tað sum er eftir at keypa fyri, tá tað almenna hevur tikið sítt. Samgongan hevur lovað ein skattalætta uppá 240 milliónir krónur í hesum valskeiði. Hetta varð gjørt, áðrann nakar í samgonguni visti, hvussu fíggjarliga støðan hjá landskassanum var. Hetta lyftið varð givið, meðan nýggja samgongan enn trúi uppá tað, sum gamla samgongan vissaði fólkið um, nevniliga at vit høvdu ein grundleggjandi sunnan búskap. Tá gerandisdagurin kom, vísti tað seg, at soleiðis var støðan ikki. Hon var mestsum beint tvørturímóti. Alivinnan, rækjuvinnan og flakavinnan á landi vóru allar komnar á fallandi føti. Almenni búskapurin hevði tað lítið betri, og fyrsta fíggjarlógin hjá nýggju samgonguni kom út við halli. Tann næsta verður lítið mætari. Hetta er eingin tespilig støða, og samgongan hevur tikið til tey vanligu ráðini at skera niður. Men við niðurskurðinum minkar virksmið í landinum, so hetta er alt annað enn lætt. Hóast hetta sostatt ikki er nakað einfalt mál, eiga myndugleikarnir at taka eina samráðing við fakfeløgini til tess at kanna eftir, hvat partarnir kunnu semjast um. Kann ein avtala millum landsstýrið og fakfeløgini við lønarafturhaldi tryggja eitt hægri reallønarstøði, er hetta so avgjørt eitt áhugavert alternativ til lønarhækkingar. Vandin er bara tann, at slíkar skipanir hava tað við at verða útholaðar, tá ein tíð er farin. Tá tað almenna aftur fær tørv á peningi, verður freistandi at hækka avgjøldini, síðan hækkar beinleiðis skatturin, og so er støðið máað undan reallønini. Skal henda leið við lønarafturhaldi og skættalætta haldast, mugu partarnir gera bindandi langtíðaravtalur. Tað er lættari sagt enn gjørt. DAGSINS MEINING Sosialurin Áhugaverdir tankar VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Innsent tilfar Av tí at vit fáa rættuliga nógv innsent tilfar sendandi – meira enn vit fáa í blaðið – hevur blaðleiðslan verið noydd at gjørt nakrar avmarkingar. Enn sum áður skal fult navn skal vera undir øllum innsendum greinum – annars verða tær ikki prentaðar. Harnæst tilskila vit okkum rætt til at ikki at taka við tilfar, sum eisini er sent øðrum bløðum ella hevur verið prentað aðrastaðni. Drúgvar greinar – greinar sum eru longri enn áleið 5.500 tekn, verða raðfestar lægri, og koma bert í blaðið, um pláss er fyri teimum. Tað er ein fyrimunur um vit fáa tilfarið umvegis teldupost ella á diskli. John Berg Ein av teimum, ið als ikki er samdur við tey "mongu fegnu" í Nesi Áki Bertholdsen citerar Levi Niclasen bygdarráðs- formann fyri at siga, at nes- fólk yvirhøvur eru fegin um tað, ið gjørt verður á Lítlibøsandi. Búgvi sjálvur í Nesi, men havi bara hoyrt negativt um arbeiði, so hvørji tey nøgdu eru listi meg at vita. Málið hevur møguliga verið fyri á bygdarráðsfundi, so har kann helst okkurt finnast í fundarfrágreiðingini, um onkur hevur áhuga í tí. Havi annars hoyrt sum slatur, at áheitan er komin til kommununa um, at við tað at innsiglingin til báta- hylin í Nesi fyllist við sandi, skal hetta forða fyri útróðrinum - gudarnir skulu seg yvir forbarma - má vera skemt, so hetta krevur helst onga viðmerk- ing. Sigst annars, at ætlanin er at byggja 4.- les fjórða bátahylin í Hvalba, so hatta við sandinum í innsigling- ini í bátahylin í Nesi loysir seg sjálvt. Eisini verður sagt, at sandurin forðar fyri, at eig- arar í Innaru Støð fáa ikki drigið bát. Tað hevur hann gjørt í fleiri ár, og tí varð helst asfalteraður vegur gjørdur til neystini har fyri fleiri árum síðani. Sagt verður, at tvey ár eru síðani, at grivið varð sein- ast. Tað er møguligt, men grivið hevur verið fleiri ferðir uttan úrslit, tað vita tey flestu. Hvat tann eini dagurin við gravimaskinu kostar, kann helst eisini finnast í skjølum hjá kommununi, um onkur skuldi havt áhuga í tí. Hví verður tað, sum grivið er ikki flutt burtur. Er tað ikki komin nøkrum til hugs, at sandurin, ið grivin er upp fýkur ella riðar í aftur? Skal her royna at greiða frá míni hugsan um "sand- problemið" í Hvalba. Grótkastini á Hamranesi og Innara Rana í Nesi hava gjørt, at fjørðurin er vorðin trengri, so at trykkið inn á Jørðabakka,Hundagjógv,Ta ngan og Skeljalagið er vaksið. Sandurin minkar har, men legst í Kósina og innanfyri Býargarð eins og í Innaru Støð í Nesi. Eisini hava tey 1000- tals tonsini av gróti, sum komu úr berg- holinum Hvalba-Sandvík, og sum vórðu vippaði út av Reyðabarmi, havt sína ávirkan á fjørðin. At brúka sandánna á Lítlabøsandi sum "synda- bukk" kann ikki rúkast til nakað. Sandáin rann fyrr ovast undir gørðunum, áðrenn grótkastini komu, og tá var sjógvur líka í neystakjaft- arnar í Innaru Støð. At áin skal gera at sandur legst framman fyri neystini er tvætl. Um trupulleiki er við innsiglingini í bátahylin í Nesi, er bara at senda boð eftir einum sandsúgvara. Teir verða helst lidnir við arbeiði áðrenn kaffitíð. Áki Bertholdsen sigur í greinini, at sandurin áin, ósin og Vatnið er ein sonn náttúruperla. Haldi, flestu fólk, ið hava verið á stað- num, eru samd við honum. Kundi verið áhugavert at fingið at vita, um hasar grótrúgvurnar, ið eru dumpaðar innanfyri Træ- brúnna eru partur av pro- jektinum við Sandánni, ella um tær eru lagdar til prýðis, nú ferðafólk leita sær hendavegin í summar. Kundi trivið í okkurt annað eisini, men lat tað verða nóg mikið hesuferð. Viðmerking til greinina í sosialinum nr. 123 1. juli 2004 Hvalbingar berjast ímóti náttúruni Óli Jákup Joensen lærari Aftursvar til mín góða vin Jarvin! Eg havi havt ta gleði at ar- beiða við børnum/vaksnum í 20 ár. Ein eygleiðing, eg havi gjørt, er, at um børnini hava eina innaru stýring,sum sigur teimum,hvat er rætt og skeivt, kunnu tey náa langt. Sama er galdandi er fyri vaksin. Vit kunnu tvinga børn/ vaksin til at liva upp til okkara krøv(uttara stýring). Men hvat hendir,tá vit, sum møguliga tvinga, ikki eru har? Tað áhugaverda er: Hvussu fáa vit eitt komandi ættarlið at hava eina innaru rødd, sum sigur teimum, hvat er rætt og skeivt? (innaru stýring)? Tín kritikkur av pæda- gokskúlanum er, at tað verða sett ov fá krøv til starvsvenjingina! Spurningurin er: Hvussu skapa vit pædagokar, sum seta sær sjálvum krøv? Børnini vilja endurspegla pedagokin! Hvørji onnur krøv ynskja tit? Eru krøvini kanska ein eyka uppgáva? Hon kann jú altíð stáplast upp á beinini! Men heldur hon í tí dag- liga arbeiðinum? Eg ivist! Men... nógvir dugnaligir pedagokar arbeiða í Føroy- um í dag til gleði fyri børn og vaksin! Nógv av teimum hava tikið útbúgving frá Føroya Læraraskúla! Góði Jarvin tak upp sam- starv við Føroya Pedagok- skúla - lat ikki tilfeldigar røddir og fjølmiðlarnar stýra tær! Við vón um gott sam- starv millum lærarar og pædagokar! Ov fá krøv Grovar, ógrundaðar skuldsetingar Tormóður Stórá formaður Í Sosialinum fríggja- dagin er samrøða við stjóran á Restorffs Bryggjarí, Johan Mort- ensen, sum er firtin um, at øl hansara ikki verður selt í Føroyahúsinum i Keypmannahavn. Í samrøðuni verða settar fram grovar, ógrundaðar og beinleiðis ósannar skuldsetingar móti leið- aranum í Føroyahúsin- um, og skal tí verða komið við hesi viðmerk- ing. Johan Mortensen hev- ur rætt í, at tað í løtuni ikki verður selt øl frá Restorffs Bryggjarí í Føroyahúsinum. Um or- søkirnar til tað verður víst til viðmerkingina, sum leiðarin í Føroya- húsinum, Martin Fjall- stein, fekk høvi til at gera í sama blaði. Hetta hevur stjórin á Restorff fingið at vita áður, men tá honum ikki hóvar svarið, leggur hann í staðin leiðaran undir óheiðurligt virksemi. Tá Johan Mortensen førir fram, at talan er um "alment svans", og at leiðarin selur øl fyri "egna rokning og vinn- ing", at hann "nýtir sess- in til privat áhugamál" og at tað eru "privat og peningalig áhugamál" sum eru avgerandi, so er talan um beinleiðis ósannar skuldsetingar. Vert er at sláa fast, at Føroyahúsið í Keyp- mannahavn er ein sjálvs- ognarstovnur, sum ræð- ur sær sjálvum, eisini um hann fær almennan stuðul. Hetta vevur Johan Mortensen upp í ein ellubita, og fær tað til, at tann sum fær almennan stuðul eisini pliktar seg til at keypa frá øllum teimum, sum framleiða somu vøru. Dugi ikki at síggja upprunan til hesar ill- gitingarnar um at leið- arin í Føroyahúsinum skal vera farin undir at reka privata vinnufyri- tøku, sum skal liva av at selja vøru til Føroya- húsið. Kanska hevur Johan Mortensen fingið tað skeivt í hálsin, at leiðarin hevur fingið almenna góðkenning til at innflyta øl. Søguliga frágreiðingin um tað er, at føroysk øl (frá Føroya Bjór) í skjótt nógv ár hevur verið selt í Før- oyahúsinum og hevur verið ein eftirspurd vøra. Í fleiri ár varð hetta keypt frá einum innflyt- ara á Vesturbrúgv, men tá hon doyði og fyri- tøkan gavst, bar ikki til at keypa føroyskt øl í Danmark. Kannað varð tá um tað var møguligt hjá húsinum at innflyta beinleiðis (og soleiðis sleppa undan millum- handlara), men hetta kravdi, at onkur persón- ur varð góðkendur av myndugleikunum sum øl-innflytari. Avrátt varð, at leiðarin skuldi góðkennast sum inn- flytari, men tað kundi líka so væl verið onkur úr t.d. nevndini í húsin- um. Nevnast kann, at tað eisini er í øðrum viður- skiftum, at neyðugt er við persónligari góð- kenning í sambandi við tað virksemi, sum Før- oyahúsið rekur. Men um tað so er nevnd ella leiðari sum leggur per- sónligan rygg til, so er tað fyri at fáa virksemið í Føroyahúsinum at bera til, og ikki fyri at lívga sær sjálvum. Góðkenningin sum innflytari var sostatt í eginleikanum sum leið- ari í Føroyahúsinum og ikki sum privatur um- boðsmaður. Hetta hevur verið gjørt tey seinastu seks-sjey árini, og hava vit ikki sæð nakran trupulleika í tí. Tað harmar okkum almikið, at ein buldrut- ur sølumaður, sum kennir seg settan til viks, á hendan hátt sleppur at dálka leiðaran í Føroya- húsinum, Martin Fjall- stein, sum í fleiri ár hevur lagt alla sína orku í truplu uppgávuna at skapa eitt fyrimyndarligt Føroyahús í Keyp- mannahavn. Harmiligt er eisini, at Sosialurin so ókritiskur letur seg brúka í hesi buldur og brak marknaðarføringini og fyllir forsíðu sína við heilaspuna. Vegna nevndina fyri Føroyahúsið í Keypmannahavn Tormóður Stórá, formaður VIÐMERKINGAR Sunrid Hentze Tað var hugvekjandi at vera suðuroyingur týsdagin 22. juni, tá ið Sosialurin kom í hvørt húsarhald í Føroyum. Tað fyrsta, tú fær eyga á, er stór yvirskrift: »Suðuroy- ingar mugu ganga plankan út«. Tað var tað mest ótrú- liga tilfarið, man skuldi lesa seg ígjøgnum. Suður- oyingar mugu leggja alla oynna í eina kommunu fyri at fáa stuðul úr landskass- anum til at seta virksemi í gongd aftur her suðuri. Hvør hundan man Jógvan við Keldu halda seg vera? Tað bleiv ikki kravt av sandoyingum at teir skuldu gerast ein kommuna fyri at fáa Sandoyarloysnina. Tað vórðu heldur ikki settar kjølbromonnunum nakrar treytir, tá teir skuldu bjargast. Hvat byr so undir, tá Jógvan við Keldu kemur við slíkum úttalilsum? Er tað nú komið alment fram og á prent, at føroyingar ikki eru suðuroyingar og at vit ikki hava somu treytir sum restin av landinum, ella er tað makt, hann er úti eftir? Hann sigur bart út: »vit kunnu gera nakað við støðuna, men vit gera einki fyrr enn tit lúka hesi krøv«. Hetta er embætismisnýtsla av grovasta slag. Hann skuldi fingið sparkið upp á standandi fót. At lata fólk í Suðuroynni liva í svartasta arbeiðsloysi, tí teir skulu hava oynna saman, tað er ikki bert fólkinum, hann misbrýtur seg ímóti, men eisini móti meginregluni hjá ALS, ið sigur, at øll, sum kunnu fáa arbeiði, skulu til arbeiðis. So sigur hann víðari, at »alt skal skal vera har tað er best. Smyril siglir ikki meira á Vág, tunnilin mill- um Øravík og Hov dregur út, vegakervið millum norðaru og sunnaru helvt verður einki gjørt við, alt sum var alment, er farið á Tvøroyri, so sigur tað seg sjálvt, hvar best er at alt liggur. Hann sigur í sama anda- drátti, at smáplássini doyggja út kortini. Hatta er ein fín hugsan hjá einum politikara at hava, serliga í hesum døgum, tá ið allir búskaparfrøðingar hanga í hvørjum horni og rópa upp um útoyggjamenning. Og man spyr seg sjálvan, hvussu nógv posthús verða í Suðuroy – eitt … ? Norðanfjørðs gera polit- ikarar alt fyri at fáa fólkið út aftur á smáplássini, teir rinda barnafamiljum enntá eina upphædd fyri at fáa tey at flyta og skattaprosentið er lægri har. Tí teir duga at síggja vinningin fyri land- ið. Men hesir snævur- skygdu polikararnir, vit hava, síggja ber tað, ið gagnar egnum lummum. Við øðrum orðum: Allar tær milliónir, sum koma úr Suðuroy, hava verið brúktar í ólukkumát norðanfjørðs, men nú skal so slettis einki koma suður um fjørðin aftur. Man tað vera undir- sjóvartunnilinum, ið tørvar pengar og so skal meira kroystast úr suðuroyingum? Ein vissur fýrur royndi at útrudda eina heila rasu, men tað sær út sum um Jógvan við Keldu helst vildi, at alt sunnan fyri Hovsegg varð útruddað! Alt gott um saman- legging, men tað merkir ikki, at økir í landinum skulu liggja brakk, tí eitt annað økið skal verða betur fyri, tí er tað tilfeldið, so skuldu nógv øki ligið sum Lítla Dímun og hvør gagn- nýtsla er so í landinum? Jan Christiansen borgarstjóri Tórshavnar kommuna ynskir felags reglur fyri øll, sum eru í arbeiði hjá kommununi Vísandi til skriv frá Starvsmannafelagnum dag- fest 25.06.2004 um privat ørindi í arbeiðstíð v.m. hevur Tórshavnar komm- una hesar viðmerkingar: Høvuðssjónarmiðið hjá kommununi er, at tá tað snýr seg um privat ørindi í arbeiðstíð, herundir lækna og tannlækna ørindi og jarðarferðir, eiga somu reglur at vera galdandi fyri øll, sum eru í arbeiði hjá kommununi. Privat ørindi í arbeiðstíð er eitt øki, sum arbeiðs- gevarin hevur ábyrgdina av at skipa. Tí hevur Tórs- havnar kommuna sum ar- beiðsgevari sett í verk eina skipan, sum er eins fyri øll, ið arbeiða hjá kommununi. Skipanin kom í gildi 1. juli 2004, eftir at avvarandi fakfeløg í góðari tíð fingu fráboðan um hetta, og tí høvdu møguleika t.d. at royna málið í gerðarrætti. Starvsmannafelagið vil nú ganga rættarinnar veg við málinum. Kommunan, ið áður hevur mælt felag- num til at royna spurningin í rættinum, fegnast um at felagið tekur hetta stig. Tó verður stigið tikið heldur seint, tí felags reglurnar eru komnar í gildi. Kommunan vil sjálvsagt fylgja møgu- ligum rættarligum avgerð- um. Eftir áheitan frá fak- felagssíðu fór Tórshavnar kommuna í samskifti við fakfeløg um reglurnar um privat ørindi í arbeiðstíð, men partarnir vóru ikki førir fyri at røkka semju um spurningin. Tað sýntist ikki, sum t.d. Starvs- mannafelagið hevði áhuga fyri at røkka einari felags semju um felags reglur fyri privat ørindum í arbeiðstíð. Hóast málið um privat ørindi í arbeiðstíð nú er eitt avgreitt leiðslumál, er spurningurin, um Starvs- mannafelagið frameftir er sinnað at vera við í einum konstruktivum samskifti um líknandi mál. Komm- unan vil fegin hava eitt uppbyggjandi samband við felagið, men tað krevur eitt nú, at samskiftið okkara millum fer fram beinleiðis og ikki í fjølmiðlunum. Endiliga skal Tórshavnar kommuna gera Starvs- mannafelagið varugt við, at um felagið metir, at málið um privat ørindi í arbeiðs- tíð er brot á kollektiva sáttmálan millum felagið og Komunala Arbeiðs- gevarafelag Føroya, KAF, so eigur Starvsmannafelag- ið at venda sær til KAF við sínum sjónarmiðum og viðmerkingum. Harum- framt er týðandi, at Starvs- mannafelagið sannar, at spurningurin um viður- skiftini hjá dagrøktarum eisini liggur hjá KAF. Samskiftið við Starvs- mannafelagið í seinastuni hevur víst, at fjølmiðlarnir fáa boð til Tórshavnar kommunu, áðrenn komm- unan sjálv fær tey. Tí sendir kommunan fjølmiðlunum avrit av hesum brævi sam- stundis sum tað fer til Starvsmannafelagið. Viðmerking til grein hjá Jógvani við Keldu Svar til Starvsmannafelagið Í juli mánaði fer Tora Tourist Office at halda reglulig kunnandi møti fyri útlendingar, sum koma í ferðaørindum. Ætlanin er at kunna um tiltøk og møgu- leikar í Føroyum. Útlend- ingar skulu kenna tann føroyska "way of life," sum tikið verður til í tíðinda- skrivi. Hetta skal gerast saman við ferðaleiðarum á Tora Tourist Office. Í hesum sambandi bjóð- aði Tora Tourist til væl- komst í gjár, mánadagin. Umboð fyri Tora Tourst vóru Sámal Bláhamar og Uffe Helsing Andersen, sum er instruktørur á guideskúlanum Service & Co. Uffe Helsing Andersen er rættur globetrottari. Hann hevur í tíggju ár ferðast kring heimspart- arnar Europa, Afrika, Asia, USA og Suðuramerika. -hkm Sámal Bláhamar Tora fyri útlendingar C M Y K 11 10