hósdagur 19. februar 2015síða 8

Fríggjadagur 20. februar 2015 sosialurin 21 8 persónssøga Og harvið er stóra avbjóðingin eisini at finna røttu loysnina til eitt mál. – Vit høvdu eitt mál úr Litava herfyri. Tað snúði seg um ein per­ són, sum í 1950'unum arbeiddi fyri KGB. Hann hevði dripið tveir mót­ støðu­menn, sum bardust móti komm­unismuni og fyri einum fríum Litava. Spurningurin var, hvørt hes­ in maðurin kundi dømast fyri fólka­ dráp? Her hugsaðu vit nógv um, hvør rætta loysnin var. Dómurin í hesum málinum er ikki sagdur enn, men hann verður viðgjørdur í løtuni. Jón nevnir eitt annað dømi úr Turkalandi. Talan var um eitt mannfólk, ið ynskti at broyta kyn. Í Turkalandi stendur í lóggávuni, at ein skal vera steriliseraður, til tess at broyta kyn. Hetta var heldur ikki eitt lætt mál, heldur Jón. Eisini hesin dóm­urin verður sagdur um stutta tíð. – Um ein verður steriliseraður, kann ein ikki fáa børn. Tískil skuldu vit taka støðu til, um lóg­gávan í Turka­landi var eitt brot á manna­ rættindi. Av og á koma mál undan kavi, sum tala til kenslurnar, metir Jón. – Eitt mál snúði seg um eitt for­ eldrapar úr Italia, sum hevði roynt at fáa børn. Hetta bar ikki til, og tí fóru tey til Russlands, og seks mánaðir seinni høvdu tey eitt barn, sum tey ikki vóru kynforeldur at. Tey høvdu nýtt eina klekingarmammu, og spurn­ ing­urin var, hvørt Italia skuldi verða tvungið at viðurkenna hetta fam­ilju­ lívið. Her noyðist mann bæði at hugsa um at verja barnið eins og at taka atlit til foreldrini, sigur Jón álvarsamur. Hetta málið fekk tann enda, at Italia varð dømt fyri at hava gjørt seg inn á rættin til eitt familjulív. Jón er sjálvur pápi at trimum dreingjum, ið hann eigur saman við Guðrun Kjølbro – ber til at skilja millum kenslur og lógar­ greinar? – Sjálvandi hevur mann eina per­ sónliga áskoðan, men eg haldi ikki eg komi í ringar støður vegna mína persónligu áskoðan. Tað ber til at skilja persónliga áskoðan og løg­frøði­ ligt arbeiði, so tað kenni eg ikki sum eina tvístøðu. Eg royni altíð at hugsa um, hvør rætta løgfrøðiliga loysnin er. Hann heldur tó, at tað eisini er umráðandi at minnast til, at mann arbeiðir við einstøkum manna­lagn­ um. Jón og hinir dómararnir hava nevniliga einki samband við tey fólkini, ið eru ein partur av sakar­ mál­unum, tí alt fer fram á skrivara­ borð­inum. – Vit royna at minnast til, at vit taka avgerðir, sum kunnu fáa av­leið­ ingar fyri lív og mannalagnur. Hann hevur samstundis lært seg at liva við tí veruleika, at allar avgerðir ikki fella í góða jørð. – Tað ber ikki til at gera øll nøgd. Eg kann ikki bera meg undan at taka onkra keðiliga avgerð av og á, sigur Jón. Hóast hann hevur langar arbeiðs­dagar og eina stóra ábyrgd, er eisini tíð til annað enn lógargreinar og skriv­stovuarbeiði. Sterkur felagsskapur Av tí, at flestu dómararnir eru langt frá familju og heimi, koma teir eis­ini saman í frítíðini aftaná longu tím­ arnar á skrivstovuni. – Eg havi ikki stundir at hava frí­tíðarítriv. Eg renni nakrar túrar um vikuna, men eg eri nógv saman við mínum starvsfeløgum. Vit eta døgurða saman, og á hendan hátt fái eg gott samband við mínar starvs­fel­ agir. Eg havi fingið nógv góð vinfólk sein­asta árið í Strasbourg, sigur Jón. At finna sær góð vinfólk í Stras­ bourg tykist at vera ein skilagóð loysn, tí sum støðan er nú, skal Jón búgva í Strasbourg fram til 2023. Hann hevur tó møguleikan at siga seg úr starvi, tá honum lystir, tí hann er enn í far­loyvi úr Eystara Landsrætti í Dan­mark. Hetta er tó ikki nakað, Jón hevur ætlanir um. – Tað er altíð torført at spáa um framtíðina, tí tú veitst ikki, hvørjar avbjóðingar fara at koma. Í løtuni er alt spennandi og avbjóðandi, men hvussu er støðan um fimm ár? Spyr Jón. Hann leggur afturat, at privatu um­støð­urnar spæla eisini ein leiklut og sipar her til konuna og børnini, sum búgva í Danmark. – Eg eri tó komin her við tí fyri eygað, at eg skal vera verðandi í Strasbourg í níggju ár, sigur Jón at enda. Alt er tískil líkt til, at Klaks­vík­ ing­urin fer at hjálpa fólki, ið hava verið fyri órættvísi komandi átta árini. Europeiski Mannarættinda­dóm­stólurin er ein yvirstatsligur dómstólur í Evropa, sum er ein partur av Europaráðnum. Dómstólurin er settur saman av 47 dómarum úr 47 londum, sum fyrst og fremst eru býttir í fimm deildir. Harafturat eru dómararnir eisini skipaðir í smærri ráð, og til ber eisini, at dómarar døma smærri mál sjálvir. Av og á koma 17 dómarar saman í Stórkamarinum og atkvøða um dómar, sum deildirnar ella ráðini ikki kunnu taka støðu til. Dómarnir hjá Stórkamarinum kunnu ikki kærast. Arbeiðið er skipað so­leiðis, at dømt verður tískil út frá Europeisku Mannarættinda­konventiónini, sum Europaráðið bar fram í 1950. Teksturin hevur 66 greinar, har grein 1-14 snúgva seg um mannarættindi – eitt nú rættin til framsøgufrælsi, rættin til frælsi ella rættin til rættar­ gongd. Bæði limalond og privat fólk kunnu kæra ein dóm, sum tey meta er brot á mannarættindakonventiónina. Føroyar og føroyskir borgarar kunnu kæra umvegis danska statin. Jón Fríðrik Kjølbro og hinir 46 dómararnir hava altso myndug­leika at strika ein dóm ella broyta manna­gongdir, um teir meta, at brot hevur verið á konventiónina. Kelda: www.echr.dk Um dómstólin Mannarættindadómstólurin í Strasbourg – Mann kann ikki gera øll nøgd. Eg kann ikki bera meg undan at taka onkra keðiliga avgerð av og á, vísir Jón Kjølbro á. Hann er ein av 47 altjóða dómarum, sum skulu tryggja, at sáttmálin við altjóða mannarættindum verður fylgdur. Europeiski Manna­rættinda­ dómstólin varð settur á stovn í 1953, men varð ikki tikin í nýtslu fyrr enn í 1959